Σοκ στις Βρυξέλλες από την απαγόρευση εξαγωγών του αμερικανικού ντίζελ • Σε πανάκριβη δημοπρασία για τον «μαύρο χρυσό» Ευρώπη, Τουρκία, Ασία και Λατινική Αμερική.
Σαν κεραυνός έπεσε στις Βρυξέλλες η είδηση για την πρόθεση του Ντόναλντ Τραμπ να απαγορεύσει τις εξαγωγές αμερικανικού ντίζελ. Οχι μόνο γιατί έτσι θα αφαιρεθεί ένας σημαντικός προμηθευτής, αλλά γιατί αυτό συμβαίνει σε μια μικροσυγκυρία που α) η πρόσκαιρη αισιοδοξία για τυχόν διπλωματική λύση στο Μεσανατολικό διαλύθηκε και οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου ξαναπήραν την ανηφόρα, με το brent να ξεπερνά χθες ξανά τα 105 δολάρια το βαρέλι, β) η ενεργειακή κρίση έχει ήδη εστιάσει περισσότερο στα προϊόντα διύλισης (ντίζελ και βενζίνη), όπου παρουσιάζονται ελλείψεις, ιδιαίτερα στην Ευρώπη.
Επιπλέον, δεν είναι χωρίς σημασία το γεγονός ότι η αγορά ομολόγων είναι στο «κόκκινο», και μάλιστα το παγκόσμιο sell off συνεχίζεται με κλιμακούμενο ρυθμό, σε σημαντικό βαθμό ανεξάρτητα από τα σκαμπανεβάσματα των διεθνών τιμών του πετρελαίου. Μάλιστα, χθες είχαμε και ένα επιπλέον χαρακτηριστικό υψηλών πιέσεων στις αγορές: το αμερικανικό νόμισμα ανατιμάται σε σχέση με όλα τα υπόλοιπα βασικά νομίσματα.
Ακριβή «δημοπρασία»
Με τις αγορές γενικότερα σε φάση «ασφυξίας», η αφαίρεση ενός βασικού διεθνούς προμηθευτή ντίζελ από την αγορά δημιουργεί τεράστιες πιέσεις για τους μεγάλους διεθνείς αγοραστές: Ασία, Ευρώπη και Λατινική Αμερική, αλλά και Τουρκία (που είναι μεγάλη αγορά και επίσης μεγάλος αγοραστής).
Το αποτέλεσμα είναι ότι η διεθνής αγορά ντίζελ έχει μετατραπεί σε πανάκριβο δημοπρατήριο, καθώς οι τρεις μεγάλοι πόλοι ανταγωνίζονται σκληρά για το πού θα κατευθυνθεί κάθε διαθέσιμο βαρέλι ντίζελ.
Αυτό προφανώς ανεβάζει τις τιμές αγοράς για το ντίζελ πιο γρήγορα σε σχέση με τις διεθνείς τιμές του brent. Προχθές 23 Σεπτεμβρίου, όταν «εμπεδώθηκε» η αίσθηση ότι η αναμενόμενη διπλωματική λύση στη Μ. Ανατολή ήταν φρούδες ελπίδες, η τιμή του ντίζελ εκτινάχθηκε τόσο ώστε το περιθώριό του έναντι του brent να καταγράψει ιστορικό ρεκόρ με 95 δολάρια το βαρέλι (διαφορά τιμής βαρελιού μεταξύ brent και ντίζελ).
Με απλά λόγια, στις συνθήκες ασφυξίας που έχουν δημιουργηθεί ειδικά για την αγορά του ντίζελ, δεν έχουμε απλώς μετάδοση της ανόδου του πετρελαίου: η αγορά επιβάλλει πλέον επιπλέον «premium σπανιότητας» λόγω της στενότητας στην παγκόσμια προσφορά ντίζελ.
Αυτή η στενότητα οφείλεται στο γεγονός ότι πριν γίνει γνωστή η πρόθεση Τραμπ να απαγορεύσει ή να περιορίσει τις εξαγωγές αμερικανικού ντίζελ, δύο άλλοι βασικοί διεθνείς προμηθευτές, η Μ. Ανατολή και η Ρωσία, «εξουδετερώθηκαν» σε μεγάλο βαθμό.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, τον Αύγουστο οι καθαρές εξαγωγές ντίζελ από τις χώρες του Κόλπου ήταν μόλις 390.000 βαρέλια/ημέρα, περίπου το ένα τέταρτο των προπολεμικών επιπέδων. Δηλαδή από τη Μ. Ανατολή χάθηκαν για το διεθνές εμπόριο 1,15 εκατ. τόνοι ντίζελ.
Οσο για τη Ρωσία, οι ουκρανικές επιθέσεις με drones σε ρωσικά διυλιστήρια την ανάγκασαν να αναστείλει τις εξαγωγές για να καλύψει τις ανάγκες της εγχώριας αγοράς, καθώς άρχισαν να παρουσιάζονται ελλείψεις βενζίνης και ντίζελ στην ίδια τη Ρωσία. Οι ρωσικές απώλειες ανέρχονται σε 0,55 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Το σύνολο των απωλειών από αυτές τις δύο πηγές, που πριν από τον πόλεμο αντιπροσώπευαν το 45% του ημερήσιου εμπορίου ντίζελ παγκοσμίως, ανέρχεται σε 1,6 εκατ. βαρέλια ντίζελ ημερησίως!
Οι ΗΠΑ εξάγουν φέτος περίπου 1,5 εκατ. βαρέλια ντίζελ την ημέρα. Αυτό αντιστοιχεί σχεδόν στο 20% ολόκληρου του ντίζελ που διακινείται παγκοσμίως διά θαλάσσης.
Στο «δόκανο» των ΗΠΑ
Πόσο εξαρτημένη είναι η Ευρώπη από το αμερικανικό ντίζελ; Ιδιαίτερα στο ντίζελ, η εξάρτηση έχει αυξηθεί πολύ γρήγορα. Η Ε.Ε. παράγει περίπου το 70% του ντίζελ που καταναλώνει. Οσον αφορά το υπόλοιπο 30%, που πρέπει να εισαχθεί, η εικόνα άλλαξε δραματικά μέσα στο 2026. Ηδη τον Ιανουάριο οι αμερικανικές εξαγωγές ντίζελ προς την Ευρώπη είχαν υπερδιπλασιαστεί σε 396.000 βαρέλια/ημέρα, από 167.000 έναν χρόνο πριν. Τον Αύγουστο έφτασαν περίπου τα 520.000 βαρέλια/ημέρα, καλύπτοντας περίπου το μισό των θαλάσσιων εισαγωγών ντίζελ της Ευρώπης από τρίτες χώρες. Οι εισαγωγές αυτές είναι που καλύπτουν το έλλειμμα της ευρωπαϊκής διύλισης.
Πέραν του ντίζελ, στο υγροποιημένο φυσικό αέριο οι ΗΠΑ είναι πλέον μακράν ο σημαντικότερος προμηθευτής της Ευρώπης. Το 2025 έστειλαν στην Ε.Ε. πάνω από 82,9 δισ. κυβικά μέτρα LNG, περίπου 58% των ευρωπαϊκών εισαγωγών LNG και περίπου 26% όλων των εισαγωγών φυσικού αερίου της Ε.Ε. Στο β’ τρίμηνο του 2026 το αμερικανικό μερίδιο στις εισαγωγές LNG είχε ανέβει ακόμη περισσότερο, στο 63,2%.
Στο αργό πετρέλαιο, η εξάρτηση είναι μικρότερη αλλά και πάλι σημαντική. Η Ε.Ε. εισήγαγε το 2025 περίπου 435 εκατ. τόνους αργού, αξίας άνω των 212 δισ. δολαρίων. Οι ΗΠΑ ήταν ο μεγαλύτερος μεμονωμένος προμηθευτής, με περίπου 15%. Στο β’ τρίμηνο του 2026 το αμερικανικό μερίδιο έφτασε το 18,8%.
Μια εύγλωττη σύγκριση είναι ότι η Ε.Ε. αύξησε τις εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου από 18,9 δισ. κυβικά μέτρα (bcm) το 2021 σε 50,1 bcm το 2022. Τον Αύγουστο έφτασαν τα 90 bcm.
Από την εξάρτηση από τα ρωσικά καύσιμα, που όμως ήταν φτηνά, στην ακόμη βαρύτερη -και απείρως πιο ασύμφορη- εξάρτηση από τα αμερικανικά…
«Προδοσία» σε δύσκολη στιγμή
Γιατί μια απαγόρευση εξαγωγών αμερικανικού ντίζελ προς την Ευρώπη είναι πολύ πιο σοβαρή σήμερα απ’ ό,τι θα ήταν υπό κανονικές συνθήκες: Οι εξαγωγές ντίζελ της Μέσης Ανατολής οδεύουν τον Σεπτέμβριο προς χαμηλό εξαετίας, μόλις περίπου 110.000 βαρέλια/ημέρα, έναντι 191.000 τον Αύγουστο. Αρα η πιθανή αμερικανική απαγόρευση δεν αφαιρεί απλώς «άλλον έναν προμηθευτή». Αφαιρεί τον προμηθευτή που κάλυψε μεγάλο μέρος του κενού που άφησαν οι υπόλοιποι. Δημιουργεί συνθήκες ενεργειακής ασφυξίας και κάνει τον επερχόμενο ευρωπαϊκό χειμώνα ακόμη πιο δυσοίωνο.
