Στην 25η Σύνοδο της Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO για την Επιστροφή των Πολιτιστικών Αγαθών στις Χώρες Προέλευσης (ICPRCP), που ολοκλήρωσε σήμερα της εργασίες της, συζητήθηκε το θέμα της οριστικής επιστροφής και της επανένωσης των Γλυπτών του Παρθενώνα, το οποίο βρίσκεται σταθερά στην ημερήσια διάταξη της Επιτροπής, από το 1984.
Τα Γλυπτά του Παρθενώνα είναι ένα θέμα που επανέρχεται διαρκώς στην επικαιρότητα. Και είναι απολύτως λογικό. Θα έλεγε κανείς πως η βίαιη απόσπασή τους από τον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης από τον Λόρδο Έλγιν και η έκθεσή τους στο Βρετανικό Μουσείο συνιστά μία μεγάλη εθνική πληγή. Και η επιστροφή τους ένα μεγάλο όνειρο που διαρκώς διαψεύδεται, ακόμη και σήμερα, που ο κόσμος δείχνει πως προχωρά μπροστά, πως οι πολιτικές των μουσείων αλλάζουν, αλλά και πως τα βασικά ζητήματα της εθνικής πολιτιστικής κληρονομιάς έχουν πια λυθεί.
Τι έγινε στη Σύνοδο της Unesco
Όπως αναφέρεται σε ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, η ελληνική αντιπροσωπεία παρουσίασε αναλυτικά και εμπεριστατωμένα το ιστορικό της υπόθεσης, τις θέσεις της Ελλάδας για το ζήτημα των Γλυπτών του Παρθενώνα και τόνισε εμφατικά το δίκαιο αίτημα της επιστροφής και της επανένωσή τους στο Μουσείο της Ακρόπολης.
Η επιχειρηματολογία της ελληνικής πλευράς εστίασε στο γεγονός ότι τα Γλυπτά αποκτήθηκαν από τον Λόρδο Έλγιν παράνομα, πριν καταλήξουν στο Βρετανικό Μουσείο, στην απουσία φιρμανιού και σχετικών σουλτανικών εγγράφων, στις καταστροφικές συνέπειες που είχαν στην διατήρησή στους τόσο η βίαιη απόσπασή τους όσο και οι μετέπειτα άστοχες επεμβάσεις, καθώς και στην έλλειψη σεβασμού στον τρόπο που αντιμετωπίζει το Βρετανικό Μουσείο τα αριστουργήματα του Φειδία ακόμη και σήμερα.
Παράλληλα ενημέρωσε τα μέλη της Επιτροπής για τις διαρκείς προσπάθειες της ελληνικής πλευράς, ώστε να βρεθεί λύση στο μακροχρόνιο αυτό ζήτημα, σε εφαρμογή των Συστάσεων και της Απόφασης που έχουν υιοθετηθεί από την Επιτροπή, χωρίς ωστόσο να έχει επιτευχθεί μέχρι σήμερα η επιθυμητή πρόοδος, λόγω της εμμονής της Βρετανικής πλευράς στο θέμα του δανεισμού ως βάση για μία πιθανή λύση.
Μεταξύ άλλων η ελληνική αντιπροσωπεία ανέδειξε το γεγονός ότι η Βρετανική Κυβέρνηση επιχείρησε πρόσφατα, και μάλιστα παρακάμπτοντας το Κοινοβούλιο, να εξαιρέσει 16 Εθνικά Μουσεία -μεταξύ αυτών και το Βρετανικό Μουσείο- από την εφαρμογή σε αυτά δύο κεφαλαίων (15 και 16) του Νόμου περί Ιδρυμάτων (Charities Act 2022), σύμφωνα με τα οποία τα Μουσεία θα μπορούσαν για ηθικούς λόγους να προβούν σε επιστροφές αντικειμένων από τις συλλογές τους στις χώρες προέλευσης. Τόνισε ότι τα Γλυπτά του Παρθενώνα και οι συμβολισμοί, που αυτά ενέχουν, αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς και της ελληνικής πολιτιστικής ταυτότητας.
Τέλος, κάλεσε το Ηνωμένο Βασίλειο να αποδείξει εμπράκτως την βούλησή του να συμμορφωθεί με τις συστάσεις και τις αποφάσεις της της Επιτροπής.
Το Ηνωμένο Βασίλειο κατά την δική του τοποθέτηση επέμεινε στις πάγιες θέσεις του για το θέμα, επαναλαμβάνοντας ότι νομίμως αποκτήθηκαν και ότι το νομοθετικό πλαίσιο που υπάρχει δεν επιτρέπει την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα. Τόνισε ότι η επισκεψιμότητα του Μουσείου τα καθιστά προσβάσιμα σε εκατομμύρια επισκέπτες ετησίως.
Η παρουσίαση της ελληνικής αντιπροσωπείας και τα επιχειρήματα της έτυχαν θερμής υποδοχής από την πλειοψηφία των Κρατών –Μελών της Διακυβερνητικής Επιτροπής (Ιταλία, Κολομβία, Βραζιλία, Αζερμπαϊτζάν, Κίνα, Τσεχία, Αίγυπτος, Πολωνία, Γουατεμάλα, Μπουρκίνα Φάσο, Λιβύη, Ιράν, Ζάμπια) αλλά και από Κράτη – Παρατηρητές (Κύπρος, Τουρκία, Μπαχρέιν, Νιγηρία, Λίβανος, Μεξικό και Μαυριτανία). Όλα τα κράτη υποστήριξαν σθεναρά το αίτημα της Ελλάδας και ζήτησαν εμφατικά την συνέχιση της προσπάθειας για την επίλυση του ζητήματος, την επιστροφή και την επανένωση των Γλυπτών στην Ελλάδα.
Για μία ακόμη φορά η Τουρκία τόνισε ότι δεν υπάρχει κανένα σουλτανικό έγγραφο ή φιρμάνι, που να νομιμοποιεί την απόσπαση των Γλυπτών από το μνημείο και την απόκτηση τους από τον Λόρδο Έλγιν, ενώ κάλεσε το Ηνωμένο Βασίλειο να μην χρησιμοποιεί στο εξής την ύπαρξη του φιρμανιού ως επιχείρημα σε όλα τα διεθνή διακυβερνητικά fora.
Η Διακυβερνητική Επιτροπή υιοθέτησε Σύσταση, το κείμενο της οποίας, μεταξύ άλλων:
- Παραπέμπει στις προηγούμενες συστάσεις και τις Αποφάσεις της,
- Σημειώνει ότι η Ελλάδα καλεί το Η.Β. να συνεργαστούν για την επανένωση των Γλυπτών και την μόνιμη έκθεσή τους στο Μουσείο της Ακρόπολης.
- Αναγνωρίζει, για πρώτη φορά, ότι τα Γλυπτά του Παρθενώνα αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς και συνδέονται άρρηκτα με την ελληνική πολιτιστική ταυτότητα
- Εκφράζει την βαθιά της ανησυχία για το γεγονός ότι η επίλυση του θέματος παραμένει σε εκκρεμότητα για μεγάλο διάστημα.
- Καλεί για μία ακόμη φορά τις δύο πλευρές να εντατικοποιήσουν τις προσπάθειες τους για την επίλυση της διαφοράς λαμβάνοντας υπόψη τις ιστορικές, πολιτιστικές, νομικές και ηθικές διαστάσεις του θέματος.
- Καλεί τον Γενικό Διευθυντή της UNESCO να βοηθήσει να πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες συναντήσεις μεταξύ Ελλάδας και Ηνωμένου Βασιλείου με σκοπό την επίτευξη μιας κοινά αποδεκτής λύσης στο θέμα των Γλυπτών του Παρθενώνα.
- Αποφασίζει να ενταχθεί το ζήτημα των Γλυπτών στην ατζέντα της 26ης Συνόδου της Διακυβερνητικής Επιτροπής.
Στην Ελληνική Αντιπροσωπεία συμμετείχαν ο Γενικός Γραμματέας Πολιτισμού του Υπουργείου Πολιτισμού Γεώργιος Διδασκάλου, ο Γενικός Διευθυντής του Μουσείου Ακροπόλεως καθ. Νικόλαος Σταμπολίδης και η Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών Βασιλική Παπαγεωργίου. Στην αντιπροσωπεία συμμετείχε η Προϊσταμένη της Ειδικής Νομικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Εξωτερικών Άρτεμις Παπαθανασίου και ο Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στην UNESCO Γεώργιος Κουμουτσάκος.
Τι είναι το Φιρμάνι όμως του Έλγιν;
Τα Γλυπτά του Παρθενώνα, γνωστά και ως Ελγίνεια Μάρμαρα από τους Άγγλους αφαιρέθηκαν και κλάπηκαν για λογαριασμό του Έλγιν, πρέσβη στην Οθωμανική Αυτοκρατορία από το 1799 μέχρι το 1803, και μεταφέρθηκαν στην Βρετανία το 1806.
Ο Έλγιν εκμεταλλευόμενος την Οθωμανική ηγεμονία στην Ελληνική επικράτεια, ισχυρίστηκε ότι κατάφερε και απέκτησε φιρμάνι από τις οθωμανικές αρχές για την αποκαθήλωσή τους από τον Παρθενώνα με σκοπό τη μέτρηση και την αποτύπωσή τους σε σχέδια, και στη συνέχεια προχώρησε στην αφαίρεση και φυγάδευσή τους.
Η ύπαρξη φιρμανιού και, αν υπήρχε, το ακριβές πνεύμα της άδειας, αμφισβητείται. Το 2019, to 2024, όπως και σήμερα, Τούρκοι ερευνητές υποστήριξαν ότι δεν υπήρξε τέτοιο φιρμάνι.
