Μια εξοντωτική για τους επαγγελματίες και προβληματική για την ομαλή λειτουργία των σχολείων κατάσταση έχει προκαλέσει πρόσφατη υπουργική απόφαση.
Μια εξοντωτική για τους επαγγελματίες και προβληματική για την ομαλή λειτουργία των σχολείων κατάσταση έχει προκαλέσει πρόσφατη απόφαση του υπουργείου Υγείας σχετικά με τα είδη που επιτρέπεται να πωλούνται στα κυλικεία των σχολείων.
Όπως αναφέρουν επαγγελματίες του κλάδου, οι νέες προβλέψεις δείχνουν να τείνουν μάλλον στο να «κλείσουν» τους ίδιους, παρά στο να επιτευχθεί ο διακηρυκτικός στόχος της αντιμετώπισης της παιδικής παχυσαρκίας.
Η τρέχουσα νομοθεσία προβλέπει την εξαφάνιση ειδών από τα σχολικά κυλικεία και τη μείωση του μεγέθους των παρεχόμενων μερίδων. Ενδεικτικά, από την αρχή της φετινής χρονιάς απαγορεύονται οι ζαμπονοτυρόπιτες και οι λουκανικόπιτες, ενώ οι τυρόπιτες και οι χορτόπιτες θα πρέπει να ζυγίζουν το πολύ (!) 100 γραμμάρια.
Τα σάντουιτς απαγορεύεται να περιέχουν οποιοδήποτε αλλαντικό πλην της βραστής και ψητής γαλοπούλας και του βραστού και ψητού κοτόπουλου, ενώ το βάρος του ψωμιού τους απαγορεύεται να υπερβαίνει τα 80 γραμμάρια. Επίσης απαγορευμένη είναι η μαγιονέζα.
Η απόφαση, που υπογράφεται από την αναπληρώτρια υπουργό Υγείας Ειρήνη Αγαπηδάκη, έχει ως δεδηλωμένο στόχο την ανάπτυξη ενός πλέγματος μέτρων για την αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας.
Ωστόσο, όπως αναφέρουν στο koutipandoras.gr επαγγελματίες των κυλικείων, στην πράξη, το νομοσχέδιο θα μπορούσε να σημάνει απλώς «την εξόντωση των κυλικειαρχών» και την εξαφάνιση του κυλικείου, όπως το γνωρίζαμε, και την αντικατάστασή του από μεγάλους εργολάβους.
Καθώς τα κυλικεία δεσμεύονται να πουλούν τυρόπιτες 100 -το πολύ- γραμμαρίων, οι μαθητές στρέφονται στα παρακείμενα καταστήματα, ψωνίζοντας και τρώγοντας ό,τι επιθυμούν. Την ίδια ώρα, αναφέρεται, το delivery στα κάγκελα του σχολείου κάνει «πάρτι».
Η απαγόρευση του delivery στα σχολεία που θεσμοθετήθηκε με μια πρόσθετη εγκύκλιο την περασμένη εβδομάδα δεν απαντά ακριβώς στο ζήτημα, καθώς όχι μόνο είναι αμφίβολο το κατά πόσον και από ποιον μπορεί να εφαρμοστεί, αλλά και καθώς δεν θα εμποδίσει τους μαθητές, ιδίως της δευτεροβάθμιας, από το να ψωνίζουν από παρακείμενα καταστήματα.
«4.500 άνθρωποι του μεροκάματου βρισκόμαστε πραγματικά σε απόγνωση», αναφέρει επαγγελματίας στο koutipandoras.gr. «Έχουμε αγοράσει προϊόντα [κεφίρ, ταχίνι, φρουτοσαλάτες] που ούτε με το ζόρι δεν τα τρώνε τα παιδιά και προσπαθούμε εμείς να τα πείσουμε για να επιβιώσουμε».
Μάλιστα, ο επαγγελματίας δεν αποκλείει το ενδεχόμενο, εάν τα κυλικεία, όπως τα ξέραμε, εξαφανιστούν και τον ρόλο τους αναλάβουν μεγάλοι εργολάβοι, οι περιορισμοί στα προϊόντα να χαλαρώσουν…
Ενδεικτικό από αυτή την άποψη είναι το ότι σε αρκετά σχολεία τα κυλικεία υποκαθίστανται από αυτόματους πωλητές.
Σύμφωνα δε με όσα αναφέρθηκαν στον ρ/σ Παραπολιτικά από την αντιπρόεδρο του Σωματείου Σχολικών Κυλικείων Αττικής, Μυρτώ Δεμίρη, πάνω από 300 κυλικεία έκλεισαν μέσα στο τελευταίο δίμηνο, ενώ και πολλοί διαγωνισμοί για την ανάθεση κυλικείων –κυρίως σε Δημοτικά– υπήρξαν άγονοι, λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος.
Η ΟΛΜΕ απαντά στο υπουργείο Υγείας για τα κυλικεία : «Μονοδιάστατες εξηγήσεις» και «φωτογραφικές» διατάξεις
Σε ανακοίνωση που εξέδωσε στα τέλη Σεπτεμβρίου, η Ομοσπονδία Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης (ΟΛΜΕ) παρουσιάζει ένα σκεπτικό που αντικρούει την «μονοδιάσταση» απόδοση του φαινομένου στο μενού των σχολικών κυλικείων, ενώ σκιαγραφεί και το ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι μόνοι ωφελούμενοι από μια τέτοια πολιτική:
«Σε μια χώρα όπως η δική μας η οποία κατατάσσεται τρίτη (3η) πανευρωπαϊκά στην παιδική παχυσαρκία είναι εξαιρετικά ισχυρή ανάγκη να δοθούν ερμηνείες και απαντήσεις για τις αιτίες του φαινομένου με τρόπο επιστημονικό και ουσιαστικό. Για αυτό και η αναζήτηση της αιτίας, με τρόπο μονοδιάστατο, είναι μάλλον παράδοξο να αναζητηθεί στα κυλικεία και απαιτεί βαθύτερη διερεύνηση. Συγκεκριμένα:
Χιλιάδες σχολεία στερούνται γυμναστηρίων και βασικού εξοπλισμού, την ώρα που η οργανωμένη άθληση έχει μετατραπεί σε ακριβό αγαθό μέσω συνδρομών σε σωματεία, εν μέσω παντελούς απουσίας δημόσιων, δωρεάν προγραμμάτων άσκησης.
Δράσεις όπως η Αγωγή Υγείας υλοποιούνται υποχρεωτικά εκτός ωραρίου, χωρίς καμία κρατική κάλυψη για υπερωρίες ή αναλώσιμα, βασιζόμενες αποκλειστικά στο μεράκι των εκπαιδευτικών.
Απουσιάζει ένα οργανωμένο, δωρεάν κρατικό πρόγραμμα σίτισης στα σχολεία υπό την επιστημονική καθοδήγηση διαιτολόγων.
Η ακρίβεια αναγκάζει τις οικογένειες να επιλέγουν τρόφιμα με γνώμονα το χαμηλό κόστος και όχι τη διατροφική αξία.
Οι δημόσιες πολιτικές θα πρέπει να επικεντρωθούν πραγματικά στην υγεία των παιδιών και για αυτό οι πολιτικές θα έπρεπε να επικεντρώνονταν πρώτα στη φυσική αγωγή, στις αθλητικές υποδομές και στη στήριξη του οικογενειακού εισοδήματος και μετά στο κυλικείο.
Πώς όμως διαμορφώνεται η πραγματικότητα;
Το πρόβλημα εντείνεται στη νέα ΥΑ από τη φύση των νέων προδιαγραφών που θέτει και οι οποίες έχουν προκαλέσει δικαιολογημένες αντιδράσεις. Δεν πρόκειται για γενικούς κανόνες υγιεινής και ασφάλειας τροφίμων, αλλά για εξαιρετικά λεπτομερείς απαιτήσεις σε βάρη, συσκευασίες και μορφές διάθεσης προϊόντων, προδιαγραφές τόσο συγκεκριμένες, που ελάχιστοι μπορούν πραγματικά να τις καλύψουν. Ποιοι, αλήθεια, διαθέτουν ήδη έτοιμα τυποποιημένα προϊόντα και οργανωμένα δίκτυα διανομής, ικανά να καλύψουν αυτές τις “φωτογραφικές” απαιτήσεις;
Σίγουρα όχι οι μικροί κυλικειάρχες. Οι μικρές επιχειρήσεις και οι τοπικοί παραγωγοί αποκλείονται στην πράξη από τη συνεργασία με τα κυλικεία, ενώ πίσω από την επίκληση της υγιεινής διατροφής φαίνεται να ενισχύεται αποκλειστικά η θέση των μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων του κλάδου τροφίμων.
Όχι τυχαία, άλλωστε, προβλέπεται στη νέα ΥΑ και η δυνατότητα λειτουργίας αυτόματων πωλητών όπου δεν υπάρχει κυλικείο, μηχανημάτων που εξ ορισμού αποκλείουν τα φρέσκα προϊόντα υπέρ των βιομηχανικών σνακ, εκμηδενίζοντας παράλληλα την ανθρώπινη επαφή, τη ζωντανή επικοινωνία και τη στοιχειώδη εξατομικευμένη μέριμνα για μαθητές με τροφικές ιδιαιτερότητες ή αλλεργίες.
Το βαρύτερο πλήγμα, ωστόσο, είναι διοικητικό και οικονομικό. Η απόφαση επιβάλλει ένα ασφυκτικό πλέγμα καταγραφών, αρχείων, πιστοποιήσεων, εκπαιδεύσεων, πρόσθετου εξοπλισμού και συνεχούς τεκμηρίωσης, στο οποίο δύσκολα μπορεί να ανταποκριθεί ένας αυτοαπασχολούμενος επαγγελματίας που λειτουργεί μόνος του ένα σχολικό κυλικείο, ακόμη κι όταν διαθέτει ήδη πιστοποιημένη εκπαίδευση πολλών ωρών και τηρεί άριστα τις υγειονομικές του υποχρεώσεις.
Πολλά σχολεία, εξάλλου, δεν διαθέτουν καν τις κτιριακές υποδομές και προδιαγραφές που θα επέτρεπαν την προσαρμογή στις νέες απαιτήσεις, με αποτέλεσμα ένα μικρό κυλικείο να βρίσκεται σε διαρκή κίνδυνο προστίμων και κυρώσεων, για κάτι που ουσιαστικά δεν μπορεί να ελέγξει.
Τα 4.300 σχολικά κυλικεία της χώρας λειτουργούν βάσει συμβάσεων που υπογράφηκαν υπό εντελώς διαφορετικές οικονομικές συνθήκες. Μετά από μια επταετία ενεργειακής και οικονομικής κρίσης, το λειτουργικό κόστος έχει εκτιναχθεί και η αγοραστική δύναμη των οικογενειών έχει συρρικνωθεί δραστικά.
Σύμφωνα με την Πανελλήνια Ομοσπονδία Κυλικείων (ΠΟΚΔΙΣ) πάνω από 350 κυλικεία έχουν ήδη κλείσει, προκαλώντας, άθελά τους φυσικά, μεγάλα προβλήματα στη σχολική καθημερινότητα. Η νέα διάταξη, προσθέτοντας κόστος πάνω σε όρους που έχουν ήδη ανατραπεί, έχει καταστήσει τη λειτουργία πολλών κυλικείων μη βιώσιμη, ενώ ανεβάζει τις τιμές των προϊόντων πέρα από τις δυνατότητες του μαθητικού χαρτζιλικιού.
Ήδη μεγάλες βιομηχανίες αξιοποίησαν την κατάσταση: το φρέσκο γάλα π.χ. μειώθηκε στο μισό (από τα 500 ml στα 250 ml), διατηρώντας δυσανάλογα υψηλή τιμή ανά συσκευασία ή τα υγιεινά σνακ όπως τα αποξηραμένα φρούτα και οι ξηροί καρποί συρρικνώθηκαν από τα 50 στα 30 γραμμάρια (μείωση 40%), εκτινάσσοντας το κόστος ανά κιλό λόγω των ειδικών συσκευασιών.
Η νέα ΥΑ, πίσω από τη ρητορική της υγείας, διαμορφώνει όρους τέτοιους που απειλούν να οδηγήσουν στην εξαφάνιση έναν ολόκληρο κλάδο μικρών επαγγελματιών, χωρίς να λύνει τίποτα από όσα υποτίθεται ότι αντιμετωπίζει.
Οι εκπαιδευτικοί γνωρίζουμε από πρώτο χέρι την ανάγκη ύπαρξης και λειτουργίας κυλικείου στο σχολείο μας. Αποτελεί σημαντικό παράγοντα, σημαντικό κρίκο μίας ομαλής σχολικής καθημερινότητας, συμβάλλει ουσιαστικά ώστε να μπορεί να πραγματοποιηθεί, χωρίς περισπασμούς, η εκπαιδευτική διαδικασία.
Είναι χαρακτηριστικό πως εκεί που τα κυλικεία δεν υπάρχουν παρατηρούνται καθημερινά μια σειρά προβλήματα, όπως μαθητές/τριες που αναζητούν φαγητό από μαγαζιά εκτός σχολείου κ.α. Την ίδια στιγμή, το Υπουργείο Υγείας στην ερμηνευτική του εγκύκλιο (παρ. 4.3, ΑΔΑ: Ψ6ΖΧ465ΦΥΟ-Ω4Γ) επιλέγει να διαχειριστεί την κατάσταση με απαγορεύσεις για delivery και εξόδους μαθητών, μετατρέποντας τους εκπαιδευτικούς σε μηχανισμό επιτήρησης αντί να εξασφαλίσει τη λειτουργία των κυλικείων.
Καλούμε την κυβέρνηση να εγκαταλείψει μια πολιτική που λειτουργεί με σχεδόν επικοινωνιακούς, αν όχι προσχηματικούς όρους που δεν απαντούν στα προβλήματα και να σκύψει πάνω από τα προβλήματα των μικρών κυλικείων, που στενάζουν και οδηγούνται σε κλείσιμο με ταχείς ρυθμούς».
