Κωνσταντίνος Σαββόπουλος
Από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη μέχρι τη Μαδρίτη, τη Λισαβόνα και το Παρίσι, η στεγαστική κρίση βγάζει τους πολίτες στους δρόμους.
Στην Ελλάδα, όπου το κόστος κατοικίας «καταπίνει» το μεγαλύτερο ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο το ύψος των ενοικίων.
Αφορά τους νέους που φεύγουν από το πατρικό τους σπίτι στα 31, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, τους φοιτητές που δυσκολεύονται να σπουδάσουν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους και τους εργαζόμενους που βλέπουν τον μισθό τους να εξανεμίζεται πριν τελειώσει ο μήνας.
Η πλατεία Κλαυθμώνος έγινε χθες σημείο συνάντησης ανθρώπων που μπορεί να έχουν διαφορετικές αφετηρίες, αλλά βρίσκονται αντιμέτωποι με το ίδιο αδιέξοδο: το δικαίωμα στη στέγη μετατρέπεται σταδιακά σε προνόμιο για όσους μπορούν να το πληρώσουν.
Αυξήσεις 50% στις τιμές των διαμερισμάτων
Οι τιμές αγοράς διαμερισμάτων αυξήθηκαν κατά περίπου 50,6%, βάσει των ετήσιων μέσων όρων του 2021 και του 2025 που δημοσιεύει η Τράπεζα της Ελλάδος, ενώ αναλυτές προβλέπουν περαιτέρω άνοδο της τάξης του 6% για την τρέχουσα χρονιά.
Ο υπερτουρισμός αφήνει, επίσης, το δικό του βαθύ αποτύπωμα. Η μαζική μετατροπή κατοικιών σε καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης περιορίζει τη διαθεσιμότητα σπιτιών για τους μόνιμους κατοίκους, αυξάνει την πίεση στα ενοίκια και επιβαρύνει τις τοπικές κοινωνίες, ιδιαίτερα τα χαμηλότερα και μεσαία εισοδήματα.
Συνδικάτα, φοιτητικοί σύλλογοι, συλλογικότητες κατοίκων και κοινωνικοί φορείς διεκδικούν φθηνότερη κατοικία, προστασία των ενοικιαστών, δημιουργία κοινωνικών κατοικιών και φραγμό στους πλειστηριασμούς πρώτης κατοικίας.
Πίσω από τα συνθήματα βρίσκεται μια καθημερινότητα που γίνεται ολοένα πιο ασφυκτική. Για χιλιάδες νοικοκυριά, το ενοίκιο δεν είναι απλώς ο μεγαλύτερος λογαριασμός του μήνα. Είναι εκείνος που καθορίζει τι θα περισσέψει για το σούπερ μάρκετ, τη θέρμανση και την υγεία.
Η ευρωπαϊκή πρωτιά που αδειάζει τα πορτοφόλια
Τα στοιχεία της Eurostat αποτυπώνουν το μέγεθος της ελληνικής στεγαστικής ασφυξίας. Το 2025, το 26,4% του πληθυσμού ζούσε σε νοικοκυριά όπου οι συνολικές στεγαστικές δαπάνες ξεπερνούσαν το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος. Ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος ήταν μόλις 7,7%.
Πίσω από τους αριθμούς αυτούς υπάρχουν οι πραγματικές ζωές. Ένας εργαζόμενος που πληρώνει το μεγαλύτερο μέρος του μισθού του για ένα μικρό διαμέρισμα δεν έχει απλώς περιορισμένη αγοραστική δύναμη. Έχει περιορισμένη δυνατότητα να σχεδιάσει το μέλλον του.
Πέρασαν στο Πανεπιστήμιο, αλλά δεν έφτασαν στο αμφιθέατρο
Η στεγαστική κρίση ορθώνει ανυπέρβλητα εμπόδια, σε πολλές περιπτώσεις, και στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν τον Οκτώβριο από την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Παιδείας, περίπου το 5% των φετινών εισακτέων δεν προχώρησε τελικά στην εγγραφή του στο πανεπιστημιακό τμήμα όπου πέτυχε.
Στο Πανεπιστήμιο Πατρών, από τους 4.880 επιτυχόντες, οι 372 δεν εγγράφηκαν, ποσοστό 7,6%. Ο πρύτανης του ιδρύματος, Χρήστος Μπούρας, ανέδειξε το υψηλό κόστος των ενοικίων ως έναν από τους βασικούς λόγους που αποτρέπουν ορισμένους νέους από το να ξεκινήσουν τις σπουδές τους.
Ασφαλώς, η μη εγγραφή δεν οφείλεται σε όλες τις περιπτώσεις στο στεγαστικό πρόβλημα. Ωστόσο, η οικονομική αδυναμία μιας οικογένειας να συντηρήσει ένα «δεύτερο σπίτι» μπορεί να μετατρέψει την επιτυχία στις Πανελλαδικές σε μια ευκαιρία που μένει στα χαρτιά.
Η Ευρώπη δημιουργεί κοινωνικές κατοικίες – Η Ελλάδα χωρίς ΟΕΚ
Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, η απουσία μιας συγκροτημένης δημόσιας πολιτικής κοινωνικής κατοικίας μπαίνει στο επίκεντρο των διεκδικήσεων.
Ο Οργανισμός Εργατικής Κατοικίας καταργήθηκε το 2012, στα χρόνια των μνημονίων, χωρίς να αντικατασταθεί από έναν αντίστοιχο δημόσιο φορέα με ουσιαστική δυνατότητα κατασκευής και διάθεσης προσιτών κατοικιών.
Η σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες αναδεικνύει τις διαφορετικές επιλογές στη στεγαστική πολιτική. Στην Πορτογαλία, το Ταμείο Ανάκαμψης χρηματοδοτεί με 1,2 δισ. ευρώ πρόγραμμα για την εξασφάλιση 26.000 κατοικιών, μέσω νέων κατασκευών, αγορών και ανακαινίσεων. Αντίστοιχες επενδύσεις στην κοινωνική κατοικία έχουν ενταχθεί στα σχέδια της Ισπανίας και της Ιταλίας.
Στην Αυστρία, σχεδόν μία στις τέσσερις κατοικίες ανήκει στον τομέα της κοινωνικής κατοικίας. Στη Βιέννη, περίπου έξι στους δέκα κατοίκους ζουν σε επιδοτούμενες κατοικίες, ενώ στην Ολλανδία μη κερδοσκοπικοί στεγαστικοί οργανισμοί διαχειρίζονται περίπου 2,3 εκατομμύρια σπίτια.
Στον αντίποδα, ο αρχικός ελληνικός σχεδιασμός του Ταμείου Ανάκαμψης περιλάμβανε μια περιορισμένη πιλοτική δράση ανακαίνισης μόλις 100 διαμερισμάτων, 70 στην Αθήνα και 30 στη Θεσσαλονίκη, για κοινωνική στέγαση. Έκτοτε έχουν ανακοινωθεί πρόσθετες παρεμβάσεις, χωρίς ωστόσο να έχει δημιουργηθεί ένας φορέας αντίστοιχος του παλαιού ΟΕΚ.
Η διαφορά δεν αφορά μόνο το ύψος των κονδυλίων, αλλά και τον προσανατολισμό της στεγαστικής πολιτικής: τη δημιουργία ενός διαρκούς αποθέματος προσιτών κατοικιών, το οποίο θα μπορούν να αξιοποιούν και όσοι δεν έχουν τη δυνατότητα να αγοράσουν σπίτι.
Τα δάνεια του «Σπίτι μου» και τα αναπάντητα ερωτήματα
Η κυβέρνηση αντιπαραθέτει τα προγράμματα «Σπίτι μου», τα οποία προσφέρουν ευνοϊκότερους όρους δανεισμού για την αγορά πρώτης κατοικίας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει παρουσιάσει το αρμόδιο υπουργείο, το «Σπίτι μου ΙΙ», συνολικού προϋπολογισμού 2 δισ. ευρώ, είχε ήδη οδηγήσει μέχρι τον Ιούνιο του 2026 στην έγκριση περισσότερων από 15.000 δανείων.
Ωστόσο, η κριτική που ασκείται δεν περιορίζεται στον αριθμό των ωφελουμένων. Εστιάζει κυρίως στο γεγονός ότι τα προγράμματα διευκολύνουν την αγορά κατοικίας χωρίς να αυξάνουν αντίστοιχα την προσφορά διαθέσιμων ακινήτων.
Είναι ενδεικτικό ότι ο δήμαρχος Αθηναίων, Χάρης Δούκας, σύμφωνα με τον οποίο στην Αθήνα υπάρχουν περίπου 40.000 κλειστές κατοικίες, εκ των οποίων 20.000 δεν διαθέτουν ηλεκτροδότηση.
Στο πλαίσιο αυτό, θέτει το ερώτημα γιατί οι διαθέσιμες κατοικίες δεν επιστρέφουν στην αγορά, παρά τις νομοθετικές πρωτοβουλίες και τα μέτρα επιδότησης ενοικίου που έχουν εφαρμοστεί από διαδοχικές κυβερνήσεις. Παράλληλα, επισημαίνει την ανάγκη να εξεταστεί κατά πόσον οι υψηλές τιμές αποτελούν έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους τα ακίνητα παραμένουν κλειστά.
Από τη Μαδρίτη μέχρι την Κλαυθμώνος
Η ελληνική κινητοποίηση δεν αποτελεί μεμονωμένο ξέσπασμα. Η στεγαστική κρίση έχει πυροδοτήσει ένα ευρύτερο κύμα κοινωνικών αντιδράσεων στην Ευρώπη.
Στην Ισπανία πραγματοποιήθηκε γενική απεργία με κεντρικό αίτημα το στεγαστικό ζήτημα και τη στήριξη συνδικάτων, όπως η UGT και η CCOO, καθώς και ενώσεων ενοικιαστών. Το κύμα οργής ενισχύθηκε μετά την έξωση και τον θάνατο της 87χρονης Μαρικάρμεν Αμπασκάλ στη Μαδρίτη, η οποία είχε απομακρυνθεί από την κατοικία της έπειτα από πολυετή δικαστική διαμάχη.
Στην Πορτογαλία, η στεγαστική ακρίβεια έχει επανειλημμένα βγάλει τους πολίτες στους δρόμους. Στη Γαλλία, η αδυναμία των νεότερων να εξασφαλίσουν προσιτή στέγη προστίθεται στην ακρίβεια και στην υποβάθμιση των σχολικών υποδομών, τροφοδοτώντας την κοινωνική δυσαρέσκεια.
Το ερώτημα είναι εάν οι κινητοποιήσεις αυτές προαναγγέλλουν κάτι αντίστοιχο και στην Ελλάδα. Η χθεσινή συγκέντρωση στην πλατεία Κλαυθμώνος έφερε στον ίδιο χώρο ενοικιαστές, φοιτητές, εργαζόμενους και συλλογικότητες που διεκδικούν λύσεις στο ίδιο πρόβλημα.
Μένει να φανεί εάν αυτή η συνάντηση θα αποκτήσει συνέχεια, διάρκεια και κοινή διεκδικητική κατεύθυνση. Γεννιέται, άραγε, και στην Ελλάδα ένα κοινωνικό κίνημα για το δικαίωμα στη στέγη που θα ασκήσει πίεση για ριζική αλλαγή της στεγαστικής πολιτικής;
Εφορία: Πάνω από 1 στους 2 δηλώνουν ετήσιο εισόδημα κάτω από 10.000 ευρώ
Αύξηση κατά 9,3% εμφάνισαν τα εισοδήματα που δηλώθηκαν στην εφορία το 2025, φτάνοντας τα 115,93 δισ. ευρώ. Πίσω, ωστόσο, από τη συνολική άνοδο παραμένουν οι μεγάλες εισοδηματικές ανισότητες, καθώς περισσότεροι από ένας στους δύο φορολογουμένους δηλώνουν ετήσιο ατομικό φορολογητέο εισόδημα κάτω από 10.000 ευρώ.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΑΑΔΕ, τα δηλωθέντα εισοδήματα αυξήθηκαν κατά 9,9 δισ. ευρώ σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Παρά τη σημαντική αυτή μεταβολή, από το σύνολο των 9.153.357 φορολογουμένων, περισσότεροι από 4,7 εκατομμύρια εμφανίζουν μηδενικά ή χαμηλά εισοδήματα, αποτυπώνοντας την απόσταση ανάμεσα στην αύξηση των συνολικών εισοδημάτων και την οικονομική πραγματικότητα μεγάλου μέρους της κοινωνίας.
