Η έκθεση πρέπει τώρα να εγκριθεί και από την Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου σε δύο εβδομάδες στο Στρασβούργο.
Με μεγάλη πλειοψηφία «πέρασε» η έκθεση για το Κράτος Δικαίου στην Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (LIBE). Το κείμενο, που εγκρίθηκε με 50 ψήφους υπέρ, 17 κατά και δύο αποχές και εξετάζει τα ευρήματα και τη μεθοδολογία της Έκθεσης της Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου του 2025, καθώς και τις πρόσφατες εξελίξεις. Εισηγητής είναι ο επικεφαλής της ευρωομάδας του ΣΥΡΙΖΑ Κώστας Αρβανίτης, μέλος της LIBE. Η έκθεση πρέπει τώρα να εγκριθεί και από την Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου σε δύο εβδομάδες στο Στρασβούργο.
Πρόκειται αναμφίβολα για μια επιτυχία του Κώστα Αρβανίτη και της ομάδας του, αλλά και της Ευρωπαϊκής Αριστεράς εν γένει, που στο δύσκολο περιβάλλον της LIBE και για ένα τόσο σημαντικό θέμα όπως το Κράτος Δικαίου κατάφεραν να συντάξουν μια έκθεση η οποία συγκέντρωσε την πλειοψηφία των ευρωβουλευτών. Και μάλιστα με αναφορές σε κατασκοπευτικά λογισμικά, ανεξαρτησία των δημοσιογράφων και ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Πλέον, η έκθεση αποτελεί το συμφωνημένο κείμενο όλων των βουλευτών της αρμόδιας κοινοβουλευτικής ομάδας.
Η έκθεση επισημαίνει ελλείψεις που επηρεάζουν βασικές δημοκρατικές εγγυήσεις στην Ε.Ε.. Οι ευρωβουλευτές υπογραμμίζουν ότι η πρόοδος όσον αφορά τις συστάσεις της Επιτροπής παραμένει ανεπαρκής, σημειώνοντας ότι το 93% αυτών επαναλαμβάνεται από προηγούμενα έτη. Καλούν την Επιτροπή να διασφαλίσει απτά αποτελέσματα, μεταξύ άλλων μέσω σαφέστερων κριτηρίων αναφοράς, χρονοδιαγραμμάτων και πιο συστηματικής παρακολούθησης, καθώς και τη χρήση όλων των διαθέσιμων εργαλείων για την αντιμετώπιση των επίμονων ελλείψεων.
Στην έκθεση, οι ευρωβουλευτές τονίζουν ότι η πρόσβαση σε ανεξάρτητα και λειτουργικά συστήματα δικαιοσύνης παραμένει άνιση, υπογραμμίζοντας τους συνεχιζόμενους κινδύνους που συνδέονται με πολιτικές παρεμβάσεις, δικαστικούς διορισμούς και πειθαρχικά πλαίσια.
Ζητούν επαρκείς πόρους για τα δικαστήρια και τους πολίτες, υπογραμμίζοντας ότι οι εθνικές αρχές πρέπει να διασφαλίζουν ουσιαστική κοινοβουλευτική εποπτεία των δικαστικών μεταρρυθμίσεων και να συμμορφώνονται πλήρως με τις εγχώριες και διεθνείς δικαστικές αποφάσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του Δικαστηρίου της Ε.Ε. και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Οι ευρωβουλευτές επισημαίνουν την ανάγκη για πιο αξιόπιστη επιβολή της καταπολέμησης της διαφθοράς, ιδίως σε σχέση με υποθέσεις υψηλού επιπέδου και επαναλαμβανόμενα μοτίβα ατιμωρησίας. Ενώ χαιρετίζουν τη νέα Οδηγία για την καταπολέμηση της διαφθοράς, εκφράζουν ανησυχία για τις προσπάθειες αποδυνάμωσης εξειδικευμένων φορέων σε ορισμένα κράτη μέλη. Ζητούν την ένταξη της ΕΕ στην GRECO και την ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO).
Όσον αφορά την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, οι ευρωβουλευτές προειδοποιούν ότι οι δημοσιογράφοι και τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν παρενόχληση, παρακολούθηση (συμπεριλαμβανομένης της μέσω spyware), πολιτική πίεση και συγκεντρωμένες δομές ιδιοκτησίας που στρεβλώνουν τον πλουραλισμό. Ζητούν την πλήρη εφαρμογή και επέκταση του Ευρωπαϊκού Νόμου για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης και της οδηγίας κατά του SLAPP.
Η συρρίκνωση του αστικού χώρου παραμένει σοβαρή ανησυχία, με τους ευρωβουλευτές να επισημαίνουν περιορισμούς, περιορισμούς χρηματοδότησης και πιέσεις που επηρεάζουν τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Τονίζουν ότι τυχόν περιορισμοί πρέπει να σέβονται τα ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η έκθεση «σπάει ένα ταμπού». Μιλάει για την ανάγκη για άμεση σύνδεση μεταξύ των ευρημάτων της Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου και της προστασίας του προϋπολογισμού της Ε.Ε., κάτι που έχει θεσμοθετηθεί ήδη, αλλά δεν έχει εφαρμοστεί μέχρι σήμερα.
Επίσης, επισημαίνει ανησυχίες για τα θεμελιώδη δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένου του θρησκευτικού μίσους, του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και άλλων μορφών διακρίσεων και τον έλεγχο του κράτους δικαίου στις υπό ένταξη χώρες και τη διασφάλιση της συνοχής με την παρακολούθηση της διεύρυνσης.
Επίσης θέτουν επί τάπητος τις προκλήσεις που θέτει ο πολλαπλασιασμός των ψηφιακών τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένων των διαδικτυακών πλατφορμών και του περιεχομένου που παράγεται από την τεχνητή νοημοσύνη, όπως και τη διάσταση της ενιαίας αγοράς των προκλήσεων για το κράτος δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων συμβάσεων.
Τέλος, οι ευρωβουλευτές ζητούν μια πιο διαφανή και ισχυρή μεθοδολογία για την ετήσια έκθεση της Επιτροπής, συμπεριλαμβανομένων πιο ακριβών σημείων αναφοράς, καλύτερου εντοπισμού συστημικών ή αναδυόμενων κινδύνων και ισχυρότερης συμμετοχής του Κοινοβουλίου.
Ξαναζεσταίνει... την κατάργηση του βέτο
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επαναφέρει την πρότασή της για ειδική πλειοψηφία αντί για ομοφωνία σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής μετά και την ήττα του Βίκτορ Ορμπαν.
Επιμένει στην κατάργηση του βέτο η Φον ντερ Λάιεν. Μετά την ήττα του Ορμπαν στην Ουγγαρία, η πρόεδρος της Κομισιόν για ακόμα μία φορά επαναφέρει την πρότασή της για ειδική πλειοψηφία αντί για ομοφωνία σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η Φον ντερ Λάιεν θέτει το ζήτημα. Στην ομιλία-ορόσημο για την Κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ενωσης στο Ευρωκοινοβούλιο τον περασμένο Σεπτέμβριο, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είχε ζητήσει την κατάργηση του βέτο στις ευρωπαϊκές αποφάσεις.
Ωστόσο τώρα, με την ήττα του Βίκτορ Ορμπαν, ο οποίος χρησιμοποίησε το βέτο για αποφάσεις της Ε.Ε. σχετικά με την Ουκρανία αλλά και για τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν μιλάει για ένα «μομέντουμ» προκειμένου στο μέλλον να μην επαναληφθούν τα αδιέξοδα από εκλεγμένους τύπου Ορμπαν.
Οι Συνθήκες της Ε.Ε. απαιτούν ομοφωνία σε βασικά ζητήματα κυριαρχίας για την προστασία όλων των κρατών-μελών. Τα κράτη-μέλη σήμερα μπορούν να ασκήσουν βέτο στις αποφάσεις για τις εξωτερικές υποθέσεις, τη διεύρυνση, αλλά και για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, μπλοκάροντας εκείνες που δεν ανταποκρίνονται ή βλάπτουν τα συμφέροντά τους. Είναι συχνά αυτό που κάνει την Ε.Ε. να καθυστερεί στις αποφάσεις της και επίσης καθιστά δύσκολη την έγκριση κυρώσεων κατά χωρών όπως η Ρωσία ή το Ισραήλ.
Στην πραγματικότητα όμως, το δικαίωμα στην αρνησικυρία (βέτο) είναι βασικό εργαλείο για τα μικρότερα κράτη-μέλη, που τους επιτρέπει να ακουστεί η φωνή τους. Κράτη όπως η Ελλάδα ή η Κύπρος για παράδειγμα δεν έχουν άλλον τρόπο να αλλάξουν μια απόφαση αν δεν έχουν το δικαίωμα του βέτο.
Χώρες όπως η Γερμανία και η Γαλλία πιέζουν για την ειδική πλειοψηφία στους τομείς των εξωτερικών υποθέσεων και της ασφάλειας. Μάλιστα, το 2023 με πρωτοβουλία του Βερολίνου είχε συγκροτηθεί ομάδα «Φίλων για την Ψηφοφορία με Ειδική Πλειοψηφία στην Κοινή Εξωτερική Πολιτική και την Πολιτική Ασφάλειας».
Στην πρωτοβουλία συμμετείχαν επίσης το Βέλγιο, η Φινλανδία, η Γαλλία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία, η Σλοβενία και η Ισπανία. Ωστόσο δεν προχώρησε περαιτέρω.
Γενικά τα υπόλοιπα κράτη-μέλη δεν συμφωνούν, τουλάχιστον οριζόντια, για όλες τις αποφάσεις. Ακόμα και η Γαλλία, η οποία στηρίζει γενικά, δεν θα μπορούσε να το δεχτεί π.χ. για τα θέματα της διεύρυνσης.
Το πιο μεγάλο εμπόδιο πάντως είναι ότι για να ληφθεί μια τέτοια απόφαση χρειάζεται ομοφωνία. Και αυτή ακόμα δεν υπάρχει, παρά το μομέντουμ της Φον ντερ Λάιεν.
