Καθώς το κόμμα βιώνει μια άτυπη αλλά ουσιαστική διάσπαση που ανάλογη δεν υπήρξε ποτέ στην ιστορία του, όλα θα κριθούν στις προσεχείς εκλογές και στο αποτέλεσμα για τη δεξιά παράταξη
Οι προσεχείς εκλογές- όποτε κι αν γίνουν- έχουν μεγάλη σημασία για τη Ν.Δ. και κυρίως για το αν αυτό το κόμμα θα συνεχίσει να υπάρχει όπως το γνωρίζουμε. Παρά το γεγονός ότι μαζί με το ΚΚΕ είναι τα σταθερότερα σε επιρροή, διαχρονικά, κόμματα της ελληνικής πολιτικής σκηνής, εν τούτοις αυτή τη φορά η Ν.Δ. βιώνει μια άτυπη αλλά ουσιαστική διάσπαση στις γραμμές της, η οποία τη διαπερνά οριζοντίως και καθέτως και ανάλογη δεν υπήρξε ποτέ στην ιστορία της. Ο λόγος αφορά την τακτική και στρατηγική που είχε και έχει ο Κυρ. Μητσοτάκης -και γενικότερα η οικογένεια Μητσοτάκη- για το κόμμα.
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.
Οι τρεις τάσεις
Η Ν.Δ. ιδρύθηκε από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή αλλά από την αρχή στο εσωτερικό της υπήρχε μια πιο δεξιά, πιο συντηρητική και πιο κατεστημένη τάση τη οποία εξέφραζε, για όσο διάστημα ζούσε, ο Ευάγγελος Αβέρωφ. Η αβερωφική πλευρά έδινε πάντα στη Ν.Δ. τους διαδρόμους για να επικοινωνεί και να ενσωματώνει εκλογικά το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής Ακροδεξιάς.
Στη Ν.Δ. βρήκαν, επίσης, στέγη και δυνάμεις από το παραδοσιακό Κέντρο με κορυφαία πολιτική φυσιογνωμία τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη. Αυτές οι τάσεις, τηρουμένων των ιστορικών αναλογιών, υπάρχουν και σήμερα. Σχηματικά η καραμανλική τάση θεωρεί φυσικό της ηγέτη τον πρώην πρωθυπουργό Κώστα Καραμανλή, η αβερωφική εκφράζεται από τον πρώην πρωθυπουργό Αντ. Σαμαρά και η μητσοτακική από τον σημερινό πρωθυπουργό Κυρ. Μητσοτάκη.
Οι Μητσοτάκηδες ποτέ δεν έγιναν αποδεκτοί από τους κλασικούς δεξιούς της Ν.Δ. ως μέρος της παράταξης, αλλά περίπου ως πολιτικοί σώγαμπροι…
Για να κατανοήσουμε καλύτερα την ιστορική διαδρομή αυτού του σχήματος οφείλουμε να λάβουμε υπόψη ότι δεν έφτασε ώς τις μέρες μας ανεπηρέαστο από τις εξελίξεις που έλαβαν χώρα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό τι προηγούμενες δεκαετίες. Το ακριβώς αντίθετο συνέβη. Οι Μητσοτάκηδες, για παράδειγμα, που ποτέ δεν έγιναν αποδεκτοί από τους κλασικούς δεξιούς της Ν.Δ. ως μέρος της παράταξης αλλά περίπου ως πολιτικοί σώγαμπροι, κατάφεραν να απλώσουν ρίζες στο κόμμα αποδεχόμενοι τις οικονομικές θεωρίες του νεοφιλελευθερισμού και ενσωματώνοντας στις γραμμές τους εκείνο το τμήμα των δεξιών που ασπαζόταν τις ίδιες αντιλήψεις (Ανδριανόπουλος, Μάνος κ.ά.).
Οι αντιλήψεις αυτές είχαν βρει επίσης την έκφρασή τους στο σημιτικό ΠΑΣΟΚ. Εξ ου και οι ύμνοι του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη προς τη διακυβέρνηση Σημίτη ή οι προσχωρήσεις ΠΑΣΟΚογενών στελεχών στη Ν.Δ. και στην κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη (π.χ., στελέχη από το πάλαι ποτέ Ποτάμι, Φλωρίδης, παλιότερες συνεργασίες με την Α. Διαμαντοπούλου που επανήλθε στο ΠΑΣΟΚ κ.λπ.).
Η παραδοσιακή -επιλεγόμενη και λαϊκή- Δεξιά ουδέποτε αποδέχτηκε τον νεοφιλελευθερισμό και κυρίως την απόλυτη κυριαρχία των νόμων μιας ανεξέλεγκτης αγοράς.
Η παραδοσιακή Δεξιά είναι αυτή που κατάφερε να κρατήσει ισχυρή τη Ν.Δ. στη βάση της ιδρυτικής ταυτότητας. Ο Ευάγγελος Αβέρωφ την αναδιοργάνωσε απέναντι στην επέλαση του ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου που ισχυριζόταν ότι η Δεξιά μπήκε στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας. Ο δε Κώστας Καραμανλής κατάφερε να την κάνει και πάλι μεγάλη κυβερνητική παράταξη απέναντι στην επέλαση του σημιτικού νεοφιλελευθερισμού, μη διστάζοντας να διαγράψει τους δικούς του νεοφιλελεύθερους και να πειθαρχήσει την οικογένεια Μητσοτάκη στη γραμμή του.
Η διακυβέρνηση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη ιδωμένη στον ιστορικό χρόνο δεν ήταν τίποτα περισσότερο από ένα διάλειμμα στην ιστορία της Ν.Δ.
Η αλλαγή που έφερε ο Κυρ. Μητσοτάκης
Τα πράγματα άλλαξαν, σταδιακά, ριζικά όταν τα ηνία του κόμματος πήρε, στις αρχές του 2016, ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Η αλήθεια είναι πως αυτό δεν θα μπορούσε να γίνει χωρίς τη στήριξη του προκατόχου του, Αντ. Σαμαρά, ο οποίος «κινητοποίησε τις δυνάμεις του σε όλη την επικράτεια υπέρ της εκλογής του Κυριάκου Μητσοτάκη», σύμφωνα με τα γραφόμενα του Μανώλη Κοττάκη σε «Δημοκρατία» και «Εστία» (8.5.2022). Ετσι συνέβη αυτό που είχε συμβεί με τον πατέρα Μητσοτάκη. Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης έγινε αρχηγός της Ν.Δ. χάρη στη στήριξη των αβερωφικών και ο Κυριάκος Μητσοτάκης χάρη στη στήριξη των σύγχρονων αβερωφικών του Αντ. Σαμαρά.
Για την εκλογή του Κυριάκου Μητσοτάκη, στους κόλπους της παραδοσιακής Δεξιάς λέγονταν πολλά από την πρώτη στιγμή, τα οποία και γράφτηκαν, κατά έναν τρόπο, μερικά χρόνια αργότερα. Σε κάθε περίπτωση κανένας δεν αμφισβήτησε το αποτέλεσμα ευθέως.
Ως αρχηγός της Ν.Δ. και στη συνέχεια πρωθυπουργός ο Κυρ. Μητσοτάκης κατάφερε όλα αυτά τα χρόνια να δημιουργήσει ένα προσωποπαγές και κατ’ επέκταση οικογενειακό κόμμα. Εχει δικούς του μηχανισμούς, δικό του στελεχικό δυναμικό, στο οποίο ενσωμάτωσε δυνάμεις της δεξιάς πτέρυγας του παλιού ΠΑΣΟΚ αλλά και παλιούς αριστερούς που μεταπήδησαν στην άλλη πλευρά, δικές του σχέσεις με τους κρατικούς μηχανισμούς και τη Δικαιοσύνη, δικές του σχέσεις με την επιχειρηματική τάξη και τα συμφέροντα. Στην πραγματικότητα περιγράφεται ως ένα καθεστώς εντός κι εκτός της Ν.Δ. όχι μόνο από τους αντιπάλους του αλλά και από σοβαρές δυνάμεις στο εσωτερικό του κόμματός του.
Για την ακρίβεια, η παλιά Ν.Δ. ως κομματικός μηχανισμός δεν υπάρχει πια. Ο μηχανισμός είναι απολύτως ελεγχόμενος από τον σημερινό αρχηγό της. Η καραμανλική-δεξιά Ν.Δ. υπάρχει ως στελέχη, μέλη και ψηφοφόροι-οπαδοί. Υπό αυτή την έννοια ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν κατάφερε ακόμη να αλώσει ολοκληρωτικά το κόμμα. Και για να μην τα καταφέρει, η παραδοσιακή παράταξη εδώ και μερικά χρόνια οργανώνει την αντίδρασή της με πρωταγωνιστές τους δύο πρώην πρωθυπουργούς, τον Κώστα Καραμανλή και τον Αντώνη Σαμαρά.
Η οργάνωση της λαϊκής Δεξιάς
Η αντίδραση στο καθεστώς Μητσοτάκη μέσα στη Ν.Δ. υπήρχε πριν από τις εκλογές του 2019. Αλλά τότε δεν μπορούσε να εκφραστεί για ευνόητους λόγους. Αρχισε να εκφράζεται στη ΔΕΘ του 2021 όταν Καραμανλής και Σαμαράς μπήκαν μαζί στον συνεδριακό χώρο όπου θα μιλούσε ο πρωθυπουργός. Η κίνηση αυτή ερμηνεύτηκε τότε ως επίδειξη ενότητας του κόμματος γύρω από τον Κυρ. Μητσοτάκη. Οι καλά γνωρίζοντες, όμως, σημειώνουν πως ήταν η πρώτη συμβολική κίνηση των δύο ηγετών για να δείξουν στον πρωθυπουργό πως η κλασική Ν.Δ. είναι παρούσα και ενωμένη απέναντι σε κάθε προσπάθεια μετάλλαξης της παράταξης.
Εναν χρόνο αργότερα Καραμανλής και Σαμαράς όχι μόνο παραβρέθηκαν στη ΔΕΘ, αλλά στη συνέχεια δείπνησαν παρέα. Λίγες ημέρες νωρίτερα ο Κώστας Καραμανλής είχε κάνει ηχηρή παρέμβαση από τα Ανώγεια της Κρήτης για το σκάνδαλο των υποκλοπών. Το σκάνδαλο αυτό, λέει συνομιλητής μας από τη Ν.Δ., ήταν η απόδειξη για τον πρώην πρωθυπουργό ότι ο Κυρ. Μητσοτάκης δημιουργούσε καθεστώς εντός κι εκτός κόμματος. Και ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι και τον υποχρέωσε να πάρει σαφείς και διακριτές αποστάσεις από την κυβέρνηση και από τον σημερινό πρωθυπουργό και φυσικά να μην είναι υποψήφιος στις εκλογές του 2023.
Από το σημείο αυτό και μετά πύκνωσαν οι κοινές εμφανίσεις αλλά και ομιλίες των δύο πρώην πρωθυπουργών σε διάφορες εκδηλώσεις, μέχρι που έγινε καθαρό σε όλους εντός κι εκτός κόμματος ότι αποτελούν τον πόλο μιας άλλης πολιτικής που κεντρικό της άξονα έχει την επαναφορά της παράταξης στις ιδρυτικές και ιστορικές της ράγες.
Α. Σαμαράς και Κ. Καραμανλής αποτελούν τον πόλο μιας άλλης πολιτικής που κεντρικό άξονα έχει την επαναφορά της παράταξης στις ιδρυτικές και ιστορικές της ράγες
Το ολέθριο λάθος του Μητσοτάκη
Στις 16.11.2024, ημέρα Σάββατο, ο Αντώνης Σαμαράς διαγράφηκε από τη Ν.Δ. με απόφαση του Κυρ. Μητσοτάκη. Αιτία ήταν η συνέντευξη του πρώην πρωθυπουργού στο «Βήμα» που θα κυκλοφορούσε στα περίπτερα την επομένη αλλά στους πάγκους της Ομόνοιας βρισκόταν από το Σάββατο το βράδυ. Ο Αντώνης Σαμαράς, πέραν των άλλων, είχε ασκήσει οξύτατη κριτική στην κυβέρνηση και στον υπουργό της επί των Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη για τα ελληνοτουρκικά.
Στο μητσοτακικό μπλοκ της Ν.Δ. η διαγραφή έγινε δεκτή με ικανοποίηση καθώς θεώρησαν ότι ο Κυρ. Μητσοτάκης έπαιρνε εκδίκηση επειδή ο Σαμαράς είχε ρίξει την κυβέρνηση του πατέρα του. Αυτές όμως ήταν εκτιμήσεις που πήγαζαν από το θυμικό και όχι από ψυχρή πολιτική ανάλυση. Ο Κυρ. Μητσοτάκης δεν κρατάει τέτοιες κακίες. Αξιοποίησε τον Σαμαρά για να γίνει υπουργός και αρχηγός της Ν.Δ. και δεν θα είχε κανένα πρόβλημα να τον αξιοποιεί στο επέκεινα εφόσον γινόταν η δουλειά του. Διέγραψε τον πρώην πρωθυπουργό γιατί θεωρούσε πως ήταν ένα εμπόδιο γι’ αυτόν που είχε καταστεί πλέον ανεξέλεγκτο.
Από τη μεριά του, ο Αντ. Σαμαράς τράβηξε το σκοινί τόσο, δοκιμάζοντας σε ακραίες καταστάσεις τις αντοχές του Κυρ. Μητσοτάκη και χωρίς να φαίνεται να ενοχλείται από το ενδεχόμενο μιας διαγραφής η οποία εκ των πραγμάτων θα τον απελευθέρωνε.
Στη Ν.Δ. δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν πως η απόφαση για τη διαγραφή ήταν το ολέθριο λάθος του πρωθυπουργού. «Ελυσε τα χέρια του Αντώνη», λέει συνομιλητής μας, «κι αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι ο πρώην πρωθυπουργός ετοιμάζεται να κατέβει στις εκλογές με δικό του κόμμα. Αν ήταν εντός Ν.Δ. δεν θα τολμούσε να το κάνει».
Τι μέλλει γενέσθαι;
Συνομιλητής μας, πολύ καλός γνώστης των εσωτερικών της Ν.Δ., σημειώνει ότι «οι προσεχείς εκλογές θα κρίνουν το μέλλον της Ν.Δ. ως δεξιάς καραμανλικής παράταξης ή κάτι άλλου στην περίπτωση που ο Κυρ. Μητσοτάκης διατηρήσει τον έλεγχο. Κόμματα, όμως, σαν το σημερινό κυβερνητικό κόμμα μπορούν να ελεγχθούν από έναν αρχηγό για όσο διάστημα είναι αρχηγός. Τα πάντα κρίνονται από το εκάστοτε εκλογικό αποτέλεσμα και όχι από την οργάνωση του κόμματος, όπως συμβαίνει στην Αριστερά. Κυρίαρχο σώμα σε κόμματα σαν τη Ν.Δ. είναι η εκάστοτε κοινοβουλευτική ομάδα. Από εκεί προέκυπταν οι αρχηγοί του κόμματος.
Αυτό άλλαξε, φυσικά, το 2009 όταν η μάχη του αρχηγού δόθηκε ανάμεσα στον Αντώνη Σαμαρά και στην Ντόρα Μπακογιάννη όπου η εκλογή έγινε από την κομματική βάση. Εν τούτοις κανείς δεν μπορεί να μείνει στη θέση του αρχηγού αν ηττηθεί σε εθνικές εκλογές. Αυτή την τύχη θα έχει και ο Κυρ. Μητσοτάκης αν στις προσεχείς εκλογές δεν καταφέρει να νικήσει ή να πάρει ένα ποσοστό πάνω από 28%, όπως συνέβη στις ευρωεκλογές του 2024».
Παρ’ όλο που το κόμμα Σαμαρά δεν έχει κάνει ακόμα την εμφάνισή του στην πολιτική σκηνή, τα μαντάτα για τον Κυρ. Μητσοτάκη δεν είναι καλά. Οι δημοσκοπήσεις εμφανίζουν τη Ν.Δ., στην πρόθεση ψήφου, γύρω στο 24% με 25%. Πράγμα που σημαίνει ότι ο πρωθυπουργός μπορεί να καταφέρει και μόνος του να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις απομάκρυνσής του.
Από την άλλη, ο Αντ. Σαμαράς -λένε καλά πληροφορημένες πηγές- δεν πρόκειται να προχωρήσει στην ανακοίνωση κόμματος παρά μόνο στην τελευταία ευθεία της προεκλογικής περιόδου – ακόμα και την ημέρα της διάλυσης της Βουλής. Ο πρώην πρωθυπουργός δεν ενδιαφέρεται να επαναλάβει το πείραμα της Πολιτικής Ανοιξης. Και ούτε να καταγραφεί ως ο διασπαστής της παράταξης.
Αντίθετα, με το κόμμα που θα δημιουργήσει, επιδιώκει να καταγραφεί ως ο άνθρωπος που απέτρεψε τη μετάλλαξη της Ν.Δ. και επανένωσε την παράταξη πάνω στις ιδρυτικές της αρχές και αξίες.
Με αυτόν τον τρόπο θέλει να δώσει μια παραταξιακή διέξοδο ψήφου στους δυσαρεστημένους δεξιούς ψηφοφόρους της Ν.Δ. οι οποίοι στις ευρωεκλογές του 2024 ήταν λιγότεροι κατά 700 χιλιάδες και πάνω σε σχέση με εκείνους των αντίστοιχων εκλογών του 2019.
Με αφορμή τον θάνατό του Στ. Μάνου ο Μανώλης Κοττάκης έγραψε για τη Ν.Δ. στη «Δημοκρατία» και την «Εστία». «Η παράταξη του ιδεολογικού πλούτου συγκροτείται πλέον από γενόσημα!». Ακριβώς σε αυτή τη βάση δίνεται ήδη -και θα δοθεί ώς το τέλος- η μάχη στη Ν.Δ.: ανάμεσα στους γνήσιους και στα γενόσημα.
