Η επιτυχία ενός πειραματικού εμβολίου mRNA που σχεδιάζεται ξεχωριστά για κάθε ασθενή με καρκίνο του δέρματος ανοίγει τον δρόμο για μια νέα γενιά εξατομικευμένων θεραπειών κατά του καρκίνου.
Η προσέγγιση, που βασίζεται στην ανάλυση των συγκεκριμένων μεταλλάξεων κάθε όγκου, βρίσκεται ήδη υπό μελέτη και για άλλες μορφές καρκίνου, μεταξύ των οποίων ο καρκίνος του πνεύμονα και του παγκρέατος.
Οι φαρμακευτικές εταιρείες Moderna και Merck ανακοίνωσαν το φετινό καλοκαίρι ότι ένα εμβόλιο κατά του καρκίνου, το intismeran autogene, πέτυχε τον στόχο του σε κλινική δοκιμή Φάσης 3, αποτρέποντας την υποτροπή του μελανώματος. Το αποτέλεσμα χαιρετίστηκε από ειδικούς ως σημαντικό ορόσημο για τις θεραπείες καρκίνου που βασίζονται στο mRNA, όπως αναφέρει η Washington Post.
Κλινικές δοκιμές για εμβόλια mRNA κατά του καρκίνου του πνεύμονα, του παγκρέατος και άλλων μορφών καρκίνου βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη. Βασίζονται στην ίδια προσέγγιση με το intismeran, η οποία κάποτε θα έμοιαζε βγαλμένη από επιστημονική φαντασία: οι ερευνητές αναλύουν δείγμα από τον όγκο και δημιουργούν ένα εμβόλιο προσαρμοσμένο στις συγκεκριμένες μεταλλάξεις του. Έτσι, κάθε ασθενής λαμβάνει ένα διαφορετικό, εξατομικευμένο φάρμακο για τον δικό του καρκίνο.
Ορισμένες από αυτές τις θεραπείες απέχουν ακόμη χρόνια ή και δεκαετίες από την ευρεία εφαρμογή τους, εφόσον αποδειχθούν αποτελεσματικές. Ωστόσο, οι ερευνητές εκτιμούν ότι ο ακόμη νεοσύστατος τομέας των εμβολίων mRNA θα μπορούσε τελικά να μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τον καρκίνο.
«Δεν είναι καθόλου απίθανο να φτάσουμε στο σημείο όπου, στο μέλλον, όταν κάποιος διαγιγνώσκεται με καρκίνο, ένα μέρος του δείγματός του θα πηγαίνει στον παθολογοανατόμο, ο οποίος θα επιβεβαιώνει τη διάγνωση», δήλωσε ο Dan Costin, διευθυντής του Κέντρου Καρκίνου του White Plains Hospital στη Νέα Υόρκη και επικεφαλής ερευνητής σε κλινική δοκιμή εμβολίου mRNA για τον καρκίνο του πνεύμονα. «Και το άλλο μέρος θα πηγαίνει σε ένα εργαστήριο, όπου θα παρασκευάζεται ένα ειδικό εμβόλιο».
Πώς λειτουργούν τα εμβόλια mRNA κατά του καρκίνου;
Οι θεραπείες που βασίζονται στο mRNA απέκτησαν ευρεία αναγνώριση ως η τεχνολογική πλατφόρμα που επέτρεψε στις φαρμακευτικές εταιρείες να αναπτύξουν με μεγάλη ταχύτητα εμβόλια κατά του κορονοϊού στη διάρκεια της πανδημίας.
Τα εμβόλια κατά του καρκίνου που αναπτύσσονται σήμερα είναι κατά κανόνα θεραπευτικά, δηλαδή αντιμετωπίζουν μια νόσο που ο ασθενής έχει ήδη, και όχι προληπτικά. Λειτουργούν με τρόπο αντίστοιχο με άλλα εμβόλια: χορηγείται στον ασθενή μια ουσία που βοηθά τον οργανισμό να αναπτύξει ανοσία απέναντί της. Το εμβόλιο κατά της γρίπης, για παράδειγμα, περιέχει συνήθως ανενεργές ή νεκρές πρωτεΐνες από την επιφάνεια του ιού της γρίπης.
Αυτό είναι ευκολότερο στην περίπτωση των παθογόνων, τα οποία το ανοσοποιητικό σύστημα είναι ήδη προγραμματισμένο να αναγνωρίζει ως ξένα προς τον οργανισμό και να τους επιτίθεται. Ο εμβολιασμός κατά του καρκίνου παρουσιάζει μια διαφορετική πρόκληση, εξηγούν οι ειδικοί.
«Στην περίπτωση του καρκίνου, αυτά τα κύτταρα δεν είναι ξένα [προς τον οργανισμό], αλλά προέρχονται από τους δικούς μας ιστούς», δήλωσε ο Vinod Balachandran, διευθυντής του Olayan Center for Cancer Vaccines στο Memorial Sloan Kettering Cancer Center. «Επομένως, η ανάπτυξη ενός εμβολίου ή μιας στρατηγικής που θα διδάξει στο ανοσοποιητικό μας σύστημα να αναγνωρίζει ένα συγκεκριμένο συστατικό των καρκινικών κυττάρων ως ξένο και, μέσω αυτού, να αναγνωρίζει ως ξένο ολόκληρο τον καρκίνο, αποτελεί ένα σημαντικό επιστημονικό εμπόδιο».
Πολλά από τα εμβόλια κατά του καρκίνου που αναπτύσσονται σήμερα χρησιμοποιούν mRNA για να πετύχουν αυτόν τον στόχο. Το mRNA παράγεται φυσιολογικά από τα κύτταρα και δίνει στον οργανισμό τις οδηγίες για την παραγωγή πρωτεϊνών, οι οποίες επιτελούν τις περισσότερες λειτουργίες του σώματος. Το mRNA στα εμβόλια κατά του καρκίνου δίνει στα κύτταρα οδηγίες να παράγουν αντιγόνα, τα οποία καθοδηγούν το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίσει και να επιτεθεί στον καρκίνο.
«Διδάσκουμε στο ανθρώπινο σώμα μια νέα συνταγή», δήλωσε ο Jeff Coller, καθηγητής βιολογίας RNA και θεραπευτικών εφαρμογών στο Johns Hopkins University.
Τα εμβόλια που βασίζονται στο mRNA μπορούν να παραχθούν πολύ ταχύτερα από εκείνα που χρησιμοποιούν μικροοργανισμούς, όπως ιούς, οι οποίοι πρέπει να καλλιεργηθούν επί εβδομάδες ή και μήνες.
Αυτό επιτρέπει στους ερευνητές να παράγουν γρήγορα εμβόλια mRNA προσαρμοσμένα στον καρκίνο κάθε ασθενούς. Στις κλινικές δοκιμές του intismeran, οι ειδικοί ανέλυαν δείγματα του όγκου για να εντοπίσουν τις συγκεκριμένες μεταλλάξεις του καρκίνου του κάθε ασθενούς και στη συνέχεια παρήγαγαν και χορηγούσαν ένα εξατομικευμένο εμβόλιο που στόχευε αυτές τις μεταλλάξεις μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Καθώς ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα, πολλά από τα εμβόλια κατά του καρκίνου έχουν σχεδιαστεί ώστε να χορηγούνται παράλληλα με υπάρχουσες ανοσοθεραπείες, οι οποίες επίσης ενεργοποιούν την άμυνα του οργανισμού για να επιτεθεί στα καρκινικά κύτταρα.
Ποιους καρκίνους θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν;
Καρκίνος του πνεύμονα
Αρκετές κλινικές δοκιμές βρίσκονται σε εξέλιξη για εμβόλια κατά άλλων μορφών καρκίνου, μεταξύ των οποίων και μια κλινική δοκιμή Φάσης 3 που εξετάζει την αποτελεσματικότητα του intismeran στη θεραπεία καρκίνου του πνεύμονα σε πρώιμο στάδιο. Ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί τη σημαντικότερη αιτία θανάτου από καρκίνο στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Προγενέστερες μελέτες έχουν δείξει ενθαρρυντικά αποτελέσματα όσον αφορά την ικανότητα του intismeran να αποτρέπει την υποτροπή του καρκίνου του πνεύμονα, η οποία μπορεί να αποβεί θανατηφόρα για ορισμένους ασθενείς, δήλωσε ο Costin, ο οποίος είναι επικεφαλής ερευνητής στη συγκεκριμένη δοκιμή.
«Η καθιερωμένη θεραπεία για τους περισσότερους ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα σε πρώιμο στάδιο είναι η χειρουργική αφαίρεση των όγκων και στη συνέχεια η παρακολούθηση των ασθενών», έγραψε ο Costin. «Ωστόσο, πολλοί ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα σε πρώιμο στάδιο παρουσιάζουν χαρακτηριστικά υψηλού κινδύνου που μπορεί να συνεπάγονται κίνδυνο υποτροπής και θανάτου έως και 30%, εάν η χειρουργική επέμβαση είναι η μόνη θεραπεία».
Καρκίνος του παγκρέατος
Οι ερευνητές ξεκίνησαν πρόσφατα μια κλινική δοκιμή Φάσης 2 για ένα ακόμη εμβόλιο mRNA κατά του καρκίνου, το autogene cevumeran, για τη θεραπεία του καρκίνου του παγκρέατος.
Σε μια δοκιμή Φάσης 1, το φάρμακο προκάλεσε ανοσολογική απόκριση σε οκτώ από τους 16 συμμετέχοντες. Από αυτούς τους οκτώ, οι επτά παρέμεναν εν ζωή τέσσερα έως έξι χρόνια μετά την επέμβαση. Το ποσοστό πενταετούς επιβίωσης για τον καρκίνο του παγκρέατος είναι 13%.
Παρά το μικρό μέγεθος της μελέτης, τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά, δήλωσε ο Balachandran, ο οποίος ήταν ο κύριος ερευνητής της δοκιμής Φάσης 1. Ενώ ο καρκίνος του πνεύμονα και ο καρκίνος του δέρματος μπορούν να αντιμετωπιστούν με ανοσοθεραπείες, περίπου το 80% των καρκίνων δεν μπορεί επί του παρόντος να αντιμετωπιστεί με ανοσοθεραπεία, σύμφωνα με τον Balachandran.
Ο καρκίνος του παγκρέατος, με λίγες εξαιρέσεις που αφορούν μια μικρή υποομάδα ασθενών, είναι ένας από αυτούς. Θεωρούνταν «κατά κάποιον τρόπο ο τελευταίος καρκίνος στον οποίο θα μπορούσε να λειτουργήσει μια ανοσοθεραπεία», είπε. Εάν ένα εμβόλιο mRNA για τον καρκίνο του παγκρέατος αποδειχθεί επιτυχές, θα αποτελέσει ένα σημαντικό νέο βήμα στον τομέα.
Ο καρκίνος του παγκρέατος συγκαταλέγεται στις πιο θανατηφόρες μορφές καρκίνου όσον αφορά την επιβίωση.
«Αν καταφέρουμε να λειτουργήσει μια ανοσοθεραπεία στον καρκίνο του παγκρέατος, ίσως τα διδάγματα από αυτή την προσπάθεια να μπορέσουν να επεκταθούν και σε άλλους τύπους καρκίνου», δήλωσε ο Balachandran. «Αν καταφέρεις να ανοίξεις την πόρτα στον πιο δύσκολο [καρκίνο], ίσως μπορέσεις να ανοίξεις και τις υπόλοιπες».
Πρώιμες δοκιμές και για άλλους καρκίνους
Άλλα εμβόλια κατά του καρκίνου που αξιολογούνται σε κλινικές δοκιμές περιλαμβάνουν θεραπείες για τον καρκίνο του μαστού και το γλοιοβλάστωμα, έναν όγκο του εγκεφάλου. Και αυτά χρησιμοποιούν mRNA ή παρόμοιες τεχνολογίες για την παραγωγή εξατομικευμένων εμβολίων για τον καρκίνο κάθε ασθενούς.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι τα εμβόλια που βρίσκονται σε πρώιμα στάδια κλινικών δοκιμών μπορεί να απέχουν ακόμη χρόνια από την εφαρμογή τους και πρέπει να αποδειχθεί σε μεγαλύτερη κλίμακα ότι είναι ασφαλή και αποτελεσματικά. Η Moderna και η Merck δεν έχουν επίσης δημοσιοποιήσει ακόμη τα πλήρη αποτελέσματα της κλινικής δοκιμής Φάσης 3 του intismeran για τον καρκίνο του δέρματος.
Ο Coller του Johns Hopkins University επανέλαβε επίσης τις προειδοποιήσεις ειδικών του κλάδου ότι η επικριτική στάση της κυβέρνησης Trump απέναντι στα εμβόλια mRNA και η διακοπή συμβάσεων για την ανάπτυξη εμβολίων mRNA θα μπορούσαν να απειλήσουν τη μελλοντική ανάπτυξη της τεχνολογίας.
«Η είδηση για τη μελέτη της Moderna και της Merck για το μελάνωμα είναι πραγματικά σημαντική, επειδή αλλάζει την αφήγηση», δήλωσε ο Coller. «… Δεν πρέπει να παίζουμε πολιτικά παιχνίδια με την επιστήμη».
Ο διευθυντής των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας (NIH), Jay Bhattacharya, έχει δηλώσει ότι το κοινό έχασε την εμπιστοσύνη του στα εμβόλια mRNA για τον κορονοϊό. Ωστόσο, σε εκδήλωση του Council on Foreign Relations τον Δεκέμβριο, δήλωσε: «Στα NIH έχουμε σημαντικές επενδύσεις στην τεχνολογία mRNA, για παράδειγμα στα εμβόλια κατά του καρκίνου, τα οποία θεωρώ πολλά υποσχόμενα. Εξακολουθούμε να επενδύουμε σε αυτά. Και θα συνεχίσουμε να επενδύουμε σε αυτά».
