Μαρία-Ειρήνη Δημουλά
Μια αρκετά καθαρή εικόνα για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί σήμερα η ελληνική οικονομία προκύπτει από τα νεότερα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τη διάρθρωση των επιχειρήσεων. Τα δεδομένα αφορούν το 2024 και βασίζονται στα διοικητικά φορολογικά στοιχεία που συγκεντρώθηκαν το 2025, αποτυπώνοντας έτσι τις βασικές τάσεις που διαμορφώνουν το επιχειρηματικό τοπίο.
Η εικόνα που προκύπτει είναι διττή. Από τη μία πλευρά, καταγράφεται συνολική βελτίωση στους βασικούς οικονομικούς δείκτες, με περισσότερες επιχειρήσεις, υψηλότερο κύκλο εργασιών, αύξηση της προστιθέμενης αξίας, των επενδύσεων και της παραγωγικότητας. Από την άλλη, η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στο εμπόριο και στις υπηρεσίες, ενώ η παραγωγική βάση της, με επίκεντρο τη βιομηχανία και τη μεταποίηση, παραμένει περιορισμένη.
Συνολικά, το 2024 καταγράφηκαν 966.366 επιχειρήσεις στους βασικούς τομείς της οικονομίας, αριθμός αυξημένος κατά περίπου 32.000 σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα. Ο συνολικός κύκλος εργασιών έφτασε τα 447,5 δισ. ευρώ, σημειώνοντας άνοδο 6,5%, ενώ η αξία παραγωγής διαμορφώθηκε κοντά στα 300,6 δισ. ευρώ, αυξημένη σχεδόν κατά 10%. Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η μεταβολή στην Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία, η οποία ανήλθε στα 114 δισ. ευρώ, καταγράφοντας αύξηση 11,9%.
Παράλληλα, οι επιχειρηματικές επενδύσεις κινήθηκαν έντονα ανοδικά. Οι σχετικές δαπάνες έφτασαν περίπου τα 21,3 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά σχεδόν 25%. Η παραγωγικότητα, με βάση την προστιθέμενη αξία ανά εργαζόμενο, ενισχύθηκε κατά 7,4%.
Η αύξηση του τζίρου, πάντως, πρέπει να διαβαστεί με προσοχή, καθώς πρόκειται για μεγέθη σε τρέχουσες τιμές. Όπως επισημαίνει ο οικονομολόγος και πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ Νίκος Ρώμπαπας, η σύγκριση δεν επιτρέπει από μόνη της να εξακριβωθεί σε ποιο βαθμό η αύξηση αντανακλά πραγματική διεύρυνση της παραγωγής και σε ποιο βαθμό υψηλότερες τιμές. Ο πληθωρισμός, επομένως, αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην ερμηνεία των αριθμών.
Η εικόνα διαφοροποιείται σημαντικά ανά κλάδο. Το εμπόριο εξακολουθεί να έχει το μεγαλύτερο οικονομικό αποτύπωμα, με κύκλο εργασιών 167,7 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου το 37,5% του συνόλου. Παράλληλα, κατέχει την πρώτη θέση και ως προς την απασχόληση, καθώς σε χονδρική και λιανική απασχολούνται περίπου 847.000 άνθρωποι, ενώ η συνεισφορά του στην Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία φτάνει το 19,6%.
Παρότι παραμένει ο μεγαλύτερος κλάδος, το εμπόριο εμφάνισε μείωση στον αριθμό των επιχειρήσεων κατά 1,1%. Αντίθετα, οι δραστηριότητες που συνδέονται με τον τουρισμό, δηλαδή η εστίαση και τα καταλύματα, αυξήθηκαν κατά 2,4% ως προς τον αριθμό των επιχειρήσεων.
Ιδιαίτερα έντονη ήταν η κινητικότητα στον χώρο της ακίνητης περιουσίας. Ο συγκεκριμένος κλάδος κατέγραψε αύξηση 15,2% στον αριθμό των επιχειρήσεων, ενώ οι απασχολούμενοι αυξήθηκαν κατά 14,2% και η προστιθέμενη αξία κατά 32,2%. Αν και το συνολικό οικονομικό του μέγεθος παραμένει σαφώς μικρότερο από εκείνο του εμπορίου, η ταχύτητα με την οποία αναπτύσσεται είναι αξιοσημείωτη.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται και με τις αλλαγές που σημειώνονται στην αγορά ακινήτων. Η μεταφορά ολοένα περισσότερων ακινήτων σε χαρτοφυλάκια εταιρειών διαχείρισης, επενδυτικών σχημάτων και funds μεταβάλλει σταδιακά τη σχέση της ελληνικής οικονομίας με την κατοικία. Η παραδοσιακή εικόνα της διάχυτης μικρής ιδιοκτησίας και της υψηλής ιδιοκατοίκησης συνυπάρχει πλέον με μια αυξανόμενη συγκέντρωση ακινήτων σε μεγαλύτερους επενδυτικούς φορείς.
Από την άλλη πλευρά, αξιοσημείωτη είναι η επίδοση των κατασκευών. Ο κύκλος εργασιών τους αυξήθηκε κατά 24,1%, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη ποσοστιαία άνοδο μεταξύ των επιμέρους κλάδων. Η απασχόληση αυξήθηκε επίσης σημαντικά. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ανάκαμψη ενός τομέα που είχε υποστεί μεγάλη συρρίκνωση κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης.
Ο Νίκος Ρώμπαπας επισημαίνει, ωστόσο, ότι η ανάκαμψη των κατασκευών ξεκινά από ιδιαίτερα χαμηλή βάση. Σύμφωνα με τη σχετική μελέτη του ΚΕΦΙΜ, ο πραγματικός όγκος παραγωγής του κλάδου εξακολουθεί να βρίσκεται σημαντικά χαμηλότερα από τα επίπεδα του 2009, ενώ η απόσταση από το ιστορικό υψηλό του 2006 είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό της ελληνικής επιχειρηματικότητας είναι η μεγάλη παρουσία πολύ μικρών μονάδων. Περίπου το 94% των επιχειρήσεων απασχολεί έως εννέα εργαζομένους. Οι επιχειρήσεις αυτές αντιστοιχούν περίπου στο 44% της συνολικής απασχόλησης, όμως δημιουργούν μόλις το 23% της προστιθέμενης αξίας. Στην άλλη πλευρά βρίσκονται μόλις 742 μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες παράγουν περίπου το 38% της προστιθέμενης αξίας έχοντας το 17% των εργαζομένων.
Η διαφορά στην παραγωγικότητα μεταξύ των δύο κατηγοριών είναι ιδιαίτερα μεγάλη. Η προστιθέμενη αξία ανά εργαζόμενο στις μεγάλες επιχειρήσεις είναι περίπου τεσσερισήμισι φορές υψηλότερη από εκείνη των πολύ μικρών. Το μέγεθος, βέβαια, δεν αποτελεί τη μοναδική εξήγηση, καθώς σημαντικό ρόλο παίζουν ο κλάδος δραστηριότητας, η τεχνολογία και η ένταση κεφαλαίου. Παρ’ όλα αυτά, τα στοιχεία δείχνουν ένα διαχρονικό πρόβλημα: η Ελλάδα διαθέτει πολλές επιχειρήσεις, αλλά σχετικά λίγες καταφέρνουν να περάσουν σε μεγαλύτερη κλίμακα.
Σε αυτό το σημείο βρίσκεται και ένα από τα βασικά ερωτήματα για το κατά πόσο αλλάζει πραγματικά το παραγωγικό μοντέλο της χώρας. Η αύξηση του κύκλου εργασιών και της προστιθέμενης αξίας είναι θετική, όμως δεν αρκεί από μόνη της για να αποδείξει ότι αυξάνεται αντίστοιχα και ο πραγματικός όγκος της παραγωγής.
Ο Ρώμπαπας υπογραμμίζει ότι τα τελευταία χρόνια ένα σημαντικό μέρος των μεταβολών στα μερίδια των κλάδων οφείλεται στις αυξήσεις των τιμών και όχι απαραίτητα σε αντίστοιχη αύξηση της παραγωγής. Με βάση τη σχετική ανάλυση του ΚΕΦΙΜ, οι κλάδοι που εμφανίζουν σήμερα μεγαλύτερο πραγματικό όγκο παραγωγής σε σχέση με το 2009 είναι κυρίως η μεταποίηση και η πληροφορική.
Παράλληλα, ο οικονομολόγος Δημήτρης Λιάκος περιγράφει μια οικονομία που αναπτύσσεται, αλλά εξακολουθεί να εμφανίζει σημαντικές διαρθρωτικές διαφορές μεταξύ των κλάδων. Ενδεικτικό είναι ότι το εμπόριο παράγει το 37,5% του συνολικού τζίρου, αλλά η συμμετοχή του στην προστιθέμενη αξία περιορίζεται στο 19,6%. Αντίστοιχα, καταλύματα και εστίαση απορροφούν πάνω από το 20% της απασχόλησης, ενώ η συμμετοχή τους στην προστιθέμενη αξία είναι αισθητά χαμηλότερη, στο 8,8%.
Διαφορετική εικόνα παρουσιάζει η μεταποίηση. Παρότι αντιπροσωπεύει μόλις το 5,9% των επιχειρήσεων, δημιουργεί περίπου το 17% της προστιθέμενης αξίας και απασχολεί το 11,1% των εργαζομένων. Για τον Λιάκο, τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν τη σημασία της μεταποίησης για την ενίσχυση της παραγωγικής και εξαγωγικής βάσης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μειώνεται ο ρόλος των υπηρεσιών.
Το ζητούμενο, σύμφωνα με την ίδια προσέγγιση, είναι η άνοδος της παραγωγικότητας σε ολόκληρη την οικονομία. Περισσότερες επενδύσεις, αξιοποίηση της τεχνολογίας, αναβάθμιση των δεξιοτήτων, μεγαλύτερο μέγεθος επιχειρήσεων και ισχυρότερες αλυσίδες αξίας μπορούν να λειτουργήσουν ως παράγοντες που θα επιτρέψουν στην αύξηση της απασχόλησης να μεταφραστεί και σε υψηλότερα εισοδήματα.
Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, επομένως, αποτυπώνουν μια οικονομία που βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης, αλλά δεν έχει ακόμη απαλλαγεί από τις παλιές της αδυναμίες. Η άνοδος των επενδύσεων, της παραγωγικότητας και της επιχειρηματικής δραστηριότητας είναι εμφανής. Το μεγάλο στοίχημα παραμένει αν αυτή η βελτίωση θα οδηγήσει σε περισσότερη πραγματική παραγωγή, μεγαλύτερες επιχειρήσεις και ισχυρότερη μεταποίηση και εξωστρέφεια ή αν ένα σημαντικό μέρος της ανάπτυξης θα συνεχίσει να στηρίζεται στην κατανάλωση, το εμπόριο, τον τουρισμό και την άνοδο των τιμών.
«Φωτιά» ο πληθωρισμός στην Ελλάδα: Άλμα στο 5,1% τον Σεπτέμβριο. Εκτοξεύθηκε στο 25,4% η ενέργεια
Έλενα Ζήσου
Νέα μεγάλη επιτάχυνση του πληθωρισμού καταγράφεται στην Ελλάδα, με το ποσοστό να εκτινάσσεται στο 5,1% τον Σεπτέμβριο από 3,7% τον Αύγουστο, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία της Eurostat. Καταλυτική ήταν η εκτόξευση των τιμών ενέργειας στο 25,4%, ενώ ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη διαμορφώθηκε στο 3,8%, στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών ετών.
Σημαντική άνοδο κατέγραψε ο πληθωρισμός στην Ελλάδα τον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία της Eurostat, καθώς διαμορφώθηκε στο 5,1%, έναντι 3,7% τον Αύγουστο.
Βασικός παράγοντας πίσω από τη νέα επιτάχυνση ήταν η ενέργεια, με τον ετήσιο ρυθμό αύξησης των τιμών να φτάνει το 25,4%, από 14% τον προηγούμενο μήνα, εξέλιξη που συνδέεται κυρίως με την άνοδο στις τιμές των καυσίμων.
Αντίθετα, στα τρόφιμα καταγράφηκε αποκλιμάκωση, με τις τιμές να εμφανίζουν μεταβολή -0,2%, έναντι αύξησης 0,1% τον Αύγουστο.
Ανοδικά κινήθηκαν και οι υπηρεσίες, όπου ο πληθωρισμός έφτασε το 6,3%, από 4,5% τον Αύγουστο.
Στο 3,8% ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη
Η εικόνα είναι επίσης επιβαρυμένη στο σύνολο της Ευρωζώνης, όπου ο ετήσιος πληθωρισμός αναμένεται να διαμορφωθεί στο 3,8% τον Σεπτέμβριο, από 3,2% τον Αύγουστο.
Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών ετών και βρίσκεται σημαντικά πάνω από τον στόχο του 2% που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Μεταξύ των χωρών της Ευρωζώνης, τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφονται στη Λιθουανία με 6,1%, στη Βουλγαρία με 5,6%, στην Κύπρο και το Λουξεμβούργο με 5,2%, ενώ ακολουθεί η Ελλάδα με 5,1% και η Ισπανία με 5%.
Στον αντίποδα, τα χαμηλότερα ποσοστά εντοπίζονται στη Μάλτα με 2,2%, στη Φινλανδία με 2,6%, στη Λετονία με 2,9%, ενώ Εσθονία και Ολλανδία βρίσκονται στο 3%.
Η ενέργεια στο επίκεντρο
Σε επίπεδο βασικών κατηγοριών, η ενέργεια αποτελεί τον κυριότερο παράγοντα πίεσης και στην Ευρωζώνη, με τον ετήσιο ρυθμό αύξησης να διαμορφώνεται στο 18,8%, έναντι 14,3% τον Αύγουστο.
Ακολουθούν οι υπηρεσίες με 3,2%, από 3%, τα τρόφιμα, το αλκοόλ και τα καπνικά προϊόντα με 1,4%, από 1,1%, ενώ τα μη ενεργειακά βιομηχανικά αγαθά καταγράφουν πληθωρισμό 1,1%, έναντι 1,2% τον Αύγουστο.
Σημείωση: τα στοιχεία του Σεπτεμβρίου είναι προκαταρκτική εκτίμηση της Eurostat και ενδέχεται να αναθεωρηθούν με την τελική δημοσίευση.
