Ο καρκίνος του δέρµατος αποτελεί σήµερα τη συχνότερη µορφή καρκίνου παγκοσµίως, µε τα περιστατικά να αυξάνονται σταθερά τις τελευταίες δεκαετίες. Παρότι η υπερβολική έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία εξακολουθεί να θεωρείται ο σηµαντικότερος και ταυτόχρονα ο πιο εύκολα αποτρέψιµος παράγοντας κινδύνου, οι επιστήµονες διαπιστώνουν ότι η αποτελεσµατική προστασία του δέρµατος είναι πιο σύνθετη υπόθεση από ό,τι πιστεύαµε µέχρι σήµερα.
Του Χρήστου Κουφάκου
Σε αυτό το συµπέρασµα καταλήγει πρόσφατη επιστηµονική ανασκόπηση που δηµοσιεύτηκε στο περιοδικό «Cancers» από ερευνητές του Πανεπιστηµίου της Σαραγόσα και του Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Miguel Servet στην Ισπανία. Η µελέτη εξέτασε τη διεθνή βιβλιογραφία της περιόδου 2010-2025, αναλύοντας τα διαθέσιµα δεδοµένα σχετικά µε τις σύγχρονες στρατηγικές φωτοπροστασίας και την αποτελεσµατικότητά τους στην πρόληψη των προκαρκινικών αλλοιώσεων του δέρµατος, των µη µελανωµατικών καρκίνων και του µελανώµατος.
Ειδικότερα, χρησιµοποιήθηκαν λέξεις-κλειδιά όπως «φωτοπροστασία», «αντηλιακό», «στοµατική φωτοπροστασία», «καρκίνος του δέρµατος», «µελάνωµα», «κερατινοκτόνος καρκίνος», «µη µελανωµατικός καρκίνος του δέρµατος», «υπεριώδης ακτινοβολία», «ηλιακό φως» και «ηλιακή ακτινοβολία». Η αναζήτηση περιορίστηκε στα αγγλικά και τα ισπανικά, ενώ τα άρθρα επιλέχθηκαν σύµφωνα µε την κλινική τους σηµασία.
Οι ερευνητές επιβεβαίωσαν ότι η καθηµερινή χρήση αντηλιακού παραµένει το βασικότερο µέτρο προστασίας. Ειδικότερα, τα στοιχεία φανερώνουν ότι η συστηµατική εφαρµογή αντηλιακών προϊόντων µειώνει σηµαντικά την εµφάνιση ακτινικών κερατώσεων, δηλαδή δερµατικών αλλοιώσεων που θεωρούνται προκαρκινικές, καθώς και τον κίνδυνο ανάπτυξης ακανθοκυτταρικού καρκινώµατος, ιδιαίτερα σε οµάδες υψηλού κινδύνου.
Ανοµοιογενή δεδοµένα
Οι ειδικοί όµως επεσήµαναν ότι η εικόνα είναι λιγότερο ξεκάθαρη όσον αφορά την πρόληψη άλλων µορφών καρκίνου στο δέρμα, όπως το βασικοκυτταρικό καρκίνωµα (Basal Cell Carcinoma – BCC) και το µελάνωµα. Αυτό συµβαίνει, καθώς υπάρχουν µεν ενδείξεις ότι η προστασία από τον ήλιο συµβάλλει στη µείωση του κινδύνου, όµως τα διαθέσιµα επιστηµονικά δεδοµένα παραµένουν ανοµοιογενή και δεν επιτρέπουν ακόµη οριστικά συµπεράσµατα.
Ένα από τα σηµαντικότερα ευρήµατα της ανασκόπησης είναι ότι η προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία δεν µπορεί να υποστηριχτεί κατά µόνας. Οι επιστήµονες υπογραµµίζουν ότι και άλλες µορφές ακτινοβολίας, όπως η ορατή ακτινοβολία, ενδέχεται να συµβάλλουν στη γήρανση του δέρµατος και εν συνεχεία στην ανάπτυξη καρκινικών βλαβών. Για τον λόγο αυτό η σύγχρονη προσέγγιση στρέφεται διαρκώς προς αντηλιακά ευρέος φάσµατος που προσφέρουν ισορροπηµένη προστασία τόσο από την UVA όσο και από άλλες µορφές φωτεινής ακτινοβολίας.
Παράλληλα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν νέες βιολογικές και φαρµακευτικές προσεγγίσεις που φαίνεται να ενισχύουν την άµυνα του οργανισµού απέναντι στις βλαπτικές επιδράσεις του ήλιου. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν τα ένζυµα επιδιόρθωσης του DNA, τα οποία έχουν δείξει ενθαρρυντικά αποτελέσµατα στη µείωση συγκεκριµένων βλαβών που προκαλούνται από την υπεριώδη ακτινοβολία στο γενετικό υλικό των κυττάρων. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι η χρήση τέτοιων προϊόντων συνδέεται µε βελτίωση της κλινικής εικόνας σε ασθενείς µε ακτινικές κερατώσεις.
Σηµαντικό ρόλο φαίνεται ότι διαδραµατίζουν, σύµφωνα µε τους ερευνητές, και τα αντιοξειδωτικά συστατικά. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο εκχύλισµα του φυτού Polypodium leucotomos, το οποίο χορηγείται τόσο τοπικά όσο και διά του στόµατος. Σύµφωνα µε τα διαθέσιµα στοιχεία, το συγκεκριµένο εκχύλισµα µπορεί να συµβάλει στον περιορισµό των βλαβών που προκαλεί η ηλιακή ακτινοβολία και να προσφέρει πρόσθετη προστασία έναντι της καρκινογένεσης. Ανάλογο ενδιαφέρον συγκεντρώνει και η νικοτιναµίδη, που αποτελεί φυσική δραστική µορφή της βιταµίνης Β3. Οι µελέτες που εξετάστηκαν δείχνουν ότι η λήψη της από το στόµα παρουσιάζει σηµαντικές ιδιότητες πρόληψης σε άτοµα µε φυσιολογικό ανοσοποιητικό σύστηµα, συµβάλλοντας στη µείωση της εµφάνισης νέων καρκινικών βλαβών του δέρµατος.
Οι ειδικοί τονίζουν πάντως ότι οι νέες αυτές παρεµβάσεις δεν υποκαθιστούν τα παραδοσιακά µέτρα προστασίας. Η αποφυγή της έντονης ηλιακής έκθεσης κατά τις ώρες αιχµής, η χρήση κατάλληλης ένδυσης, καπέλου και γυαλιών ηλίου, καθώς και η τακτική εφαρµογή αντηλιακού εξακολουθούν να αποτελούν τη βάση κάθε στρατηγικής πρόληψης.
Οµάδες υψηλού κινδύνου
Ιδιαίτερη έµφαση δίνεται στις ευάλωτες οµάδες πληθυσµού. Άτοµα που έχουν υποβληθεί σε µεταµόσχευση οργάνων, ασθενείς µε ξηροδερµία, άνθρωποι µε αλµπινισµό, αλλά και εργαζόµενοι που περνούν πολλές ώρες σε εξωτερικούς χώρους αντιµετωπίζουν αυξηµένο κίνδυνο εµφάνισης καρκίνου του δέρµατος. Για τις οµάδες αυτές οι ερευνητές προτείνουν εξατοµικευµένα προγράµµατα φωτοπροστασίας που συνδυάζουν πολλαπλές προσεγγίσεις και συνεχή παρακολούθηση.
Το βασικό µήνυµα της µελέτης είναι ότι η έννοια της φωτοπροστασίας διευρύνεται συνεχώς. Η πρόληψη του καρκίνου του δέρµατος δεν περιορίζεται πλέον µόνο στην εφαρµογή ενός αντηλιακού, αλλά περιλαµβάνει ένα ολοκληρωµένο σύνολο πρακτικών, βιολογικών παραγόντων και συµπληρωµάτων διατροφής, που στοχεύουν στη συνολική προστασία του οργανισµού από τις περιβαλλοντικές επιδράσεις. Καθώς η επιστηµονική γνώση εξελίσσεται, οι ειδικοί εκτιµούν ότι οι εξατοµικευµένες στρατηγικές πρόληψης θα αποτελέσουν τα επόµενα χρόνια ένα από τα σηµαντικότερα όπλα στη µάχη κατά του συχνότερου καρκίνου παγκοσµίως.
Πηγές: mdpi.com
