Δήμητρα Αθανασοπούλου
Ποια θέματα αποκτούν ορατότητα, πόσο χρόνο καταλαμβάνουν ενώ άλλα σημαντικά θέματα είτε δεν προβάλλονται είτε αδυνατούν να διατηρήσουν την προσοχή μας;
Κάποιες ιστορίες επανέρχονται διαρκώς στις οθόνες μας με αποτέλεσμα να δείχνουν σημαντικότερες από τις άλλες. Χωρίς απαραίτητα να είναι. Τότε η ενημέρωση γίνεται ένα είδος εισβολής.
Ποια θέματα αποκτούν ορατότητα, πόσο χρόνο καταλαμβάνουν ενώ άλλα σημαντικά θέματα είτε δεν προβάλλονται είτε αδυνατούν να διατηρήσουν την προσοχή μας; Η διαρκής προβολή της διαμάχης των Βίσση – Καρβέλα δεν αφορά μόνο δύο αναγνωρίσιμους καλλιτέχνες. Αφορά τρόπο με τον οποίο μια κοινωνία οργανώνει την προσοχή της, πέρα φυσικά από τις ανάγκες του τηλεοπτικού συστήματος και τις επιθυμίες του κοινού.
Η δημοσιογραφική αξία ενός θέματος δεν ταυτίζεται πάντοτε με τη δημόσια σημασία του. Καθορίζεται από την τηλεοπτική του καταλληλόλητα, τη δυνατότητα αναπαραγωγής του και την ικανότητά του να προσελκύει την προσοχή. Σε μια κοινωνία όπου η προσοχή έχει οικονομική αξία, η δυνατότητα να καθορίζει κάποιος τι παρακολουθούν οι Άλλοι είναι μια μορφή εξουσίας.
Η επανάληψη, η δραματοποίηση και η διατήρηση του μυστηρίου μιας αποκάλυψης που έπεται δεν είναι απλώς αφηγηματικές τεχνικές. Αποτελούν τρόπους διατήρησης της προσοχής. Τι ακριβώς καταναλώνουμε όταν παρακολουθούμε αδιάκοπα μια τέτοια ιστορία; Η έμφαση στο δράμα παραπέμπει σε προνεωτερικές μορφές αφήγησης, όπου η ιστορία οργανώνεται γύρω από ήρωες και αντιήρωες. Γνωρίζουμε πως η επιλεκτική προβολή ειδήσεων και η δραματοποίηση λειτουργούν ως μηχανισμοί πειθάρχησης δεδομένου πως έτσι το κοινό εκπαιδεύεται στο πώς να αισθάνεται και όχι πως να σκέφτεται.
Το πραγματικό ερώτημα τελικά είναι κατά πόσο αυτή η συναισθηματική οικονομία είναι κρίσιμη για τη διατήρηση της κοινωνικής τάξης και πολιτικής τάξης στη χώρα μας δεδομένου πως η αδιάκοπη προβολή τέτοιων υποθέσεων σε πρώτο πλάνο μας εκτοπίζει την πολιτική ουσία.
Η έννοια της κοινωνίας του θεάματος, όπως διατυπώθηκε από τον Γκι Ντεμπόρ, προσφέρει ένα από τα καταλληλότερα θεωρητικά εργαλεία για την κατανόηση της μιντιακής διάστασης του ζητήματος. Για τον Ντεμπόρ, το θέαμα δεν είναι απλώς ένα σύνολο εικόνων. Είναι ένας κοινωνικός τρόπος οργάνωσης της πραγματικότητας, μέσα στον οποίο οι σχέσεις των ανθρώπων διαμεσολαβούνται από εικόνες και αναπαραστάσεις. Η τηλεοπτική κάλυψη της διαμάχης της Βίσσης και του Καρβέλα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Μια πολυεπίπεδη σχέση δεκαετιών συμπυκνώνεται σε ένα εύληπτο αφήγημα.
Η καλλιτεχνική συνεργασία, η προσωπική ιστορία, η γονεϊκότητα, η αλληλοεξάρτηση και η επαγγελματική αυτονόμηση μέχρι σύγκρουση γίνονται υλικό για τηλεοπτική κατανάλωση. Η ιστορία δεν παρουσιάζεται μόνο ως κάτι που συνέβη μεταξύ δύο ανθρώπων. Παρουσιάζεται ως κάτι που πρέπει διαρκώς να παρακολουθούμε. Συνδέεται άλλωστε με τα βιώματα πολλών γενεών και εμπλουτίζεται από τραγούδια που μας έχουν συντροφεύσει μέσα στο χώρο και στο χρόνο. Και όσο περισσότερο παρακολουθούμε την ιστορία τους, τόσο περισσότερο αυτή αποκτά αυτόνομη ζωή ως θέαμα. Ένα θέματα ασφαλές, που διχάζει χωρίς να απειλεί και χωρίς να έχει κόστος για κανένα θεσμό.
