του Έκτορα-Ξαβιέ Δελαστίκ
Tο «Mankind’s Folly» (ή «Η Ύβρις της Ανθρωπότητας» όπως έχει αποδοθεί στα ελληνικά), του Γιώργου Αυγερόπουλου είναι ένα εξαιρετικό ντοκιμαντέρ για το μόνιμα παγωμένο έδαφος κοντά στον Αρκτικό κύκλο, το πέρμαφροστ (permafrost, το οποίο κυριολεκτικά μεταφράζεται σε «μόνιμα παγωμένο»). Η ποσότητα πληροφοριών και πλευρών της διάβρωσης του πέρμαφροστ που παρουσιάζονται όμως, το κάνει ταυτόχρονα ένα ντοκιμαντέρ το οποίο έχει γυριστεί με το κριτήριο του ρεπόρτερ.
Εξετάζοντας και περιδιαβαίνοντας κοινότητες και εγκαταστάσεις άντλησης πετρελαίου και φυσικού αερίου στην Αλάσκα των Η.Π.Α. και τη βορειοανατολική Ρωσία, βλέπουμε πανομοιότυπα φαινόμενα διάβρωσης του εδάφους. Φαινόμενα που αποτελούν υπαρξιακή απειλή για τις πόλεις και κοινότητες των περιοχών αυτών, δημιουργώντας κάποιους από τους πρώτους κλιματικούς πρόσφυγες.
Γιατί μας αφορά κι εδώ κάτω το πέρμαφροστ;
Το πρώτο σημείο που είναι εξαιρετικά σημαντικό είναι ότι θεωρούμε το έδαφος… δεδομένο. Αν κάτι βρίσκεται στο υπέδαφος, θα παραμείνει λίγο-πολύ εκεί μέχρι κάποιο τεράστιο φαινόμενο ή η δική μας ανθρώπινη δραστηριότητα να το ανασύρει. Το πέρμαφροστ δεν υπακούει σε αυτόν τον κανόνα. Ένας καλύτερος τρόπος να το σκεφτούμε είναι ως στρώματα πάγου και χιονιού ανακατεμένου με χώμα. Συγκεντρώνονται το ένα πάνω στο άλλο για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, φτάνοντας σε βάθη μέχρι και 1,5 χιλιομέτρου, πακτωμένα τόσο ώστε να αποτελούν εξαιρετικά στέρεα γη.
Γη όμως, η οποία έχει ως δομικό υλικό τον πάγο. Πράγμα που σημαίνει πως με την αύξηση της θερμοκρασίας, ο πάγος αυτός λιώνει σταδιακά, μετατρέποντας έδαφος δεκάδων μέτρων σε λασπερή, ασταθή μάζα. Έδαφος που κυριολεκτικά φεύγει κάτω από τα πόδια μας λόγω της ανθρώπινης δραστηριότητας, καθώς αυτές οι περιοχές βλέπουν τη θερμοκρασία τους να αυξάνεται πολλές φορές γρηγορότερα απ’ ότι οι υπόλοιπες περιοχές του πλανήτη. Η διάβρωση αυτή αποτελεί για τις σχετικές εταιρίες ένα τεράστιο πρόβλημα, το οποίο λύνεται με τη λογική «Παίρνουμε σημαντικά μέτρα για την προστασία των εγκαταστάσεών μας και την αποφυγή διαρροών καυσίμων. Για ο,τιδήποτε βρίσκεται πέρα από τις εγκαταστάσεις, γη πυρι μειχθητω».
Ξεκινώντας από αυτό, το γιατί μας αφορά τον κάθε έναν άνθρωπο προσωπικά ανεξαρτήτως απόστασης… θα το μάθετε επί της οθόνης.
Ποιό είναι το πλαίσιο του Mankind’s Folly;
Ίσως τα πιο σημαντικά μέρη του ντοκιμαντέρ είναι αυτό που παρουσιάζεται δευτερευόντως. Αναφερόμαστε στη διαδικασία του lobbying, ώστε να εξασφαλίζεται η μόνιμη ασυλία των μεγάλων καταναλωτών ορυκτών καυσίμων. Σε αυτό το σημείο έχουμε να προτείνουμε το ντοκιμαντέρ «Black Trail» (2021, 60’) του ευρωπαϊκού δικτύου ερευνητικής δημοσιογραφίας European Investigative Collaboration (EIC).
Συνεργασία δημοσιογράφων των Μέσων Expresso και SIC TV (Πορτογαλία), The Black Sea (Ανατολική Ευρώπη), Reporters United (Ελλάδα), VG (Νορβηγία) and RTS (Ελβετία), με έρευνα και δημοσιογραφική υποστήριξη από το το Financed Uncovered (Ηνωμένο Βασίλειο), εξετάζει ακριβώς το ρόλο του εφοπλιστικού κεφαλαίου στην κλιματική αλλαγή και τη διασύνδεσή του με τους θεσμούς εξουσίας.
Το δεύτερο μέρος του πλαισίου είναι η ίδια η θεσμοθέτηση του lobbying ως μοχλού πίεσης των πολιτικών στελεχών. Εδώ θα θέλαμε να προτείνουμε το ντοκιμαντέρ «The Brussel Business» (2012, 85’) των Friedrich Moser και Matthieu Lietaert. Με μία ενδελεχή ανάλυση καλύπτει την ιστορία του lobbying εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τρόπο που το συνδέει πολύ έντονα με τα προηγούμενα δύο ντοκιμαντέρ.
Περνά από το ρόλο που έπαιξε η Ευρωπαϊκή Στρογγυλή Τραπέζη για τη Βιομηχανία (European Round Table for Industry – ERT) στη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινής Αγοράς, μέχρι τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η «προετοιμασία» των ηγετών της Ε.Ε. εν όψει συσκέψεων, ώστε να προωθήσουν τις πλέον επιθετικές θέσεις της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
Στην οποία Ε.Ε. μην ξεχνάμε πως ανήκει και η χώρα με μερικούς από τους μεγαλύτερους πλοιοκτήτες της υφηλίου. Παρότι η σχέση τους με αυτήν περιορίζεται στη χρήση της ως τόπου αναψυχής.
