Αρχαιολόγοι έφεραν στο φως έναν πάπυρο με απόσπασμα από την «Ιλιάδα» του Ομήρου, ο οποίος βρέθηκε τοποθετημένος μέσα σε αρχαία αιγυπτιακή μούμια. Πρόκειται για την πρώτη γνωστή περίπτωση εντοπισμού ελληνικού λογοτεχνικού κειμένου ενσωματωμένου στη διαδικασία ταρίχευσης.
Η ανακάλυψη, σύμφωνα με τους ερευνητές, ανατρέπει τα μέχρι σήμερα δεδομένα για τα ταφικά έθιμα και τη θρησκευτική πρακτική στην ελληνορωμαϊκή Αίγυπτο.
Το εύρημα εντοπίστηκε στην περιοχή της Οξύρρυγχος, μέσα στην κοιλιακή χώρα μούμιας που χρονολογείται στη ρωμαϊκή περίοδο, πριν από περίπου 1.600 χρόνια. Η περιοχή, γνωστή στην αρχαιότητα ως Περ-Μεντζέντ, υπήρξε σημαντικό κέντρο της εποχής και βρίσκεται στη σημερινή Αλ-Μπανχάνα, νότια του Καΐρου.
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης εντόπισαν τη μούμια κατά πρόσφατη ανασκαφική αποστολή (Νοέμβριος–Δεκέμβριος 2025), διαπιστώνοντας ότι περιείχε πάπυρο τοποθετημένο τελετουργικά στο σώμα.
Αν και έχουν βρεθεί και στο παρελθόν ελληνικοί πάπυροι σε μούμιες της περιόδου, μέχρι σήμερα το περιεχόμενό τους ήταν κυρίως τελετουργικό και όχι λογοτεχνικό.
Το απόσπασμα της Ιλιάδας
Σύμφωνα με τους ερευνητές, το κείμενο που βρέθηκε ανήκει στον «Κατάλογο των Νεών» της Β΄ ραψωδίας της «Ιλιάδας» και περιλαμβάνει καταγραφή των ελληνικών δυνάμεων πριν από την εκστρατεία στην Τροία.
Όπως σημειώνουν, δεν είναι σαφές γιατί επιλέχθηκε συγκεκριμένα αυτό το λογοτεχνικό απόσπασμα για να τοποθετηθεί στη διαδικασία ταρίχευσης.
Ταφικές πρακτικές και ερμηνείες
Κατά τη ρωμαϊκή περίοδο στην Οξύρρυγχο, οι ταφικές πρακτικές συνδύαζαν αιγυπτιακές, ελληνικές και ρωμαϊκές παραδόσεις. Οι ιερείς διατηρούσαν τα σώματα για περισσότερες από 40 ημέρες, χρησιμοποιώντας νάτρον για αφυδάτωση και τυλίγοντάς τα σε λινό ύφασμα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, τοποθετούσαν στο σώμα συντηρημένα υλικά μαζί με παπύρους γραμμένους στα ελληνικά, οι οποίοι σφραγίζονταν με πηλό στο εσωτερικό του σώματος.
Τα φέρετρα και τα περιτυλίγματα συνδύαζαν συχνά αιγυπτιακά και ρωμαϊκά διακοσμητικά στοιχεία.
Όπως δήλωσε στον Independent ο καθηγητής Ιγνάσι-Ξαβιέ Αντιέγο, «Δεν είναι η πρώτη φορά που βρίσκουμε ελληνικούς παπύρους, δεμένους, σφραγισμένους και ενσωματωμένους στη διαδικασία ταρίχευσης, αλλά μέχρι τώρα το περιεχόμενό τους είχε να κάνει με τελετουργίες».
Πρόσθεσε επίσης ότι «από τα τέλη του 19ου αιώνα έχουν ανακαλυφθεί στην Οξύρρυγχο τεράστιοι αριθμοί παπύρων, συμπεριλαμβανομένων σημαντικών ελληνικών λογοτεχνικών κειμένων, αλλά η πραγματική καινοτομία είναι η εύρεση ενός λογοτεχνικού παπύρου σε ταφικό πλαίσιο».
