Οι δύο παράγοντες που δίνουν προβάδισμα στο Ιράν έναντι των ΗΠΑ • Οι ιδιαιτερότητες του Ορμούζ και η τακτική των Ιρανών • Περίπου 2.000 πλοία έχουν «παρκάρει» στον Περσικό Κόλπο • Πανάκριβα τα «διόδια» για όσους θέλουν να περάσουν.
Τα Στενά του Ορμούζ έχουν ουσιαστικά κλείσει για σχεδόν τέσσερις εβδομάδες – προκαλώντας χάος στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου – και δεν διαφαίνεται κάποιος τέλος στο σύντομο μέλλον.
Οι απειλές και οι επιθέσεις του Ιράν σε πλοία στον Κόλπο έχουν αυξήσει τόσο τον κίνδυνο διέλευσης των πλοίων, ώστε έχει σχεδόν σταματήσει κάθε κίνηση μέσω αυτού του στενού θαλάσσιου περάσματος, που αποτελεί τον κύριο δίαυλο για περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και των εμπορευμάτων τους, όπως τα λιπάσματα που είναι κρίσιμα για την παγκόσμια αγροτική παραγωγή.
Καθώς η ενεργειακή κρίση βαθαίνει, ο Τραμπ έχει προβάλει διπλωματικές προσπάθειες για τον τερματισμό του αποκλεισμού, ενώ παράλληλα κινείται για την ανάπτυξη χιλιάδων επιπλέον στρατιωτών στη Μέση Ανατολή και εξετάζει το ενδεχόμενο συνοδείας πετρελαιοφόρων από το αμερικανικό ναυτικό.
Ωστόσο, το Ιράν εξακολουθεί να έχει το πάνω χέρι με πολλούς τρόπους – εν μέρει λόγω των μη συμβατικών μεθόδων πολέμου που χρησιμοποιεί, όπως φθηνά drones και θαλάσσιες νάρκες, και εν μέρει λόγω της γεωγραφίας του. Αυτοί οι δύο παράγοντες μαζί καθιστούν δυσκολότερο για τις Ηνωμένες Πολιτείες ή άλλους να προστατεύσουν τα πλοία ή να ελέγξουν στρατιωτικά το πέρασμα, αναφέρει σε ανάλυσή του το CNN.
Παράλληλα,συμφέρει οικονομικά το Ιράν να διατηρεί τον έλεγχο. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι θα συνεχίσουν να χρεώνουν τέλη για την ασφαλή διέλευση ορισμένων δεξαμενόπλοιων, μετά από αναφορά της Lloyd’s List Intelligence στις 23 Μαρτίου ότι τουλάχιστον δύο πλοία κατέβαλαν μεγάλα ποσά για να περάσουν.
Γιατί η γεωγραφία ευνοεί το Ιράν
Τα Στενά του Ορμούζ έχουν πλάτος περίπου 24 μίλια στο στενότερο σημείο τους, σύμφωνα με την εταιρεία ναυτιλιακής ανάλυσης Vortexa. Και σχεδόν όλη η κυκλοφορία περνά από δύο βασικές θαλάσσιες λωρίδες που είναι ακόμη πιο περιορισμένες.
«Περιγράφεται ως σημείο ασφυξίας (chokepoint) για καλό λόγο. Υπάρχουν πολλά τέτοια σημεία στον κόσμο, αλλά αυτό είναι μοναδικό, επειδή δεν υπάρχουν εναλλακτικές», δήλωσε ο Νικ Τσάιλντς από το International Institute for Strategic Studies.
Μέρος της δυσκολίας για τα πλοία και για οποιαδήποτε επιχείρηση συνοδείας είναι ότι ο χώρος ελιγμών είναι εξαιρετικά περιορισμένος.
«Στον ανοιχτό ωκεανό υπάρχει πάντα η δυνατότητα αλλαγής πορείας· σε ένα στενό πέρασμα αυτό είναι αδύνατο», δήλωσε ο Κέβιν Ρόουλαντς από το Royal United Services Institute. «Αυτό σημαίνει ότι το Ιράν δεν χρειάζεται απαραίτητα να εντοπίσει τους στόχους του. Μπορεί απλώς να περιμένει.»
Αυτό δημιουργεί ουσιαστικά μια «ζώνη θανάτου», όπου ο χρόνος προειδοποίησης για μια επίθεση μπορεί να είναι μόλις λίγα δευτερόλεπτα.
Επιπλέον, το Ιράν διαθέτει σχεδόν 1.000 μίλια ακτογραμμής, από όπου μπορεί να εκτοξεύσει αντιπλοϊκούς πυραύλους. Αυτά τα συστήματα είναι κινητά, άρα δύσκολα εντοπίζονται και καταστρέφονται, ενώ η εκτεταμένη ακτογραμμή επιτρέπει επιθέσεις πέρα από τα ίδια τα Στενά.
Ποιες απειλές αντιμετωπίζουν τα πλοία
Οι αναλυτές λένε ότι η ικανότητα του Ιράν να προκαλεί ζημιές σε εμπορικά πλοία έχει μειωθεί από την αρχή του πολέμου.
Ωστόσο, «είναι σχεδόν αδύνατο να μηδενιστεί ο κίνδυνος», και τα πλοία θα συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν απειλές για κάποιο διάστημα.
Οι απειλές αυτές είναι σύνθετες, και μια επιχείρηση συνοδείας πιθανότατα θα απαιτούσε πολυεπίπεδη άμυνα: παρακολούθηση από δορυφόρους, αεροσκάφη περιπολίας και drones, καθώς και διαδρομές καθαρισμένες από νάρκες.
Παρότι οι ΗΠΑ έχουν περιορίσει πολλές από τις συμβατικές ναυτικές δυνατότητες του Ιράν, η μεγαλύτερη απειλή παραμένει το μη συμβατικό οπλοστάσιο: drones, ταχύπλοα σκάφη επίθεσης και ακόμη και μη επανδρωμένα εκρηκτικά σκάφη.
Το Ιράν θα μπορούσε επίσης να τοποθετήσει νάρκες από φαινομενικά αθώα σκάφη, ενώ υπάρχει και η πιθανότητα χρήσης μικρών υποβρυχίων που επιχειρούν σε ρηχά νερά.
Πού βρίσκεται τώρα η κατάσταση
Το Ιράν έχει επιτεθεί σε τουλάχιστον 19 πλοία κοντά στα Στενά του Ορμούζ, στον Περσικό Κόλπο και στον Κόλπο του Ομάν.
Οι αναλυτές σημειώνουν ότι δεν χρειάζεται καν να καταστρέψει πλοία για να πετύχει τον στόχο του: αρκεί να διατηρεί τον κίνδυνο σε υψηλά επίπεδα ώστε οι ναυτιλιακές εταιρείες να αποφεύγουν τη διέλευση.
Ορισμένα πλοία με δεσμούς με το Ιράν, την Κίνα, την Ινδία και το Πακιστάν έχουν περάσει, πάντως.
Το Ιράν έχει δηλώσει ότι «μη εχθρικά πλοία» μπορούν να περάσουν εφόσον συντονίζονται με τις ιρανικές αρχές. Σύμφωνα με αναφορά, τουλάχιστον 16 πλοία έχουν περάσει, μεταξύ των οποίων ένα που φέρεται να πλήρωσε 2 εκατομμύρια δολάρια.
Ακόμη κι αν η κίνηση αποκατασταθεί πλήρως, θα χρειαστεί χρόνος για να αποσυμφορηθεί η κατάσταση: σχεδόν 2.000 πλοία είναι εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο, σύμφωνα με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό.
Η κυβέρνηση Τραμπ μιλά για διπλωματική πρόοδο, ενώ το Ιράν επιμένει ότι δεν διεξάγει διαπραγματεύσεις, αν και αναγνωρίζει ανταλλαγή μηνυμάτων μέσω μεσολαβητών.
Παράλληλα, χιλιάδες Αμερικανοί πεζοναύτες και ναύτες κατευθύνονται προς τη Μέση Ανατολή. Μεταξύ αυτών είναι και μονάδες όπως η 11η Εκστρατευτική Μονάδα Πεζοναυτών και η ομάδα του USS Tripoli.
Οι μονάδες αυτές χρησιμοποιούνται συνήθως για αποστολές εκκένωσης και αμφίβιες επιχειρήσεις, κάτι που ενισχύει τα σενάρια για πιθανές επιχειρήσεις εδάφους — αν και οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι δεν σχεδιάζουν χερσαία επέμβαση στο Ιράν.
Τέλος, ο Τραμπ έχει απειλήσει με πλήγματα σε περισσότερες ενεργειακές εγκαταστάσεις, εάν συνεχιστεί ο αποκλεισμός, κάτι που θα αποτελούσε περαιτέρω κλιμάκωση.
