Εμυ Ντούρου
Συναντήσαμε τον τραγουδιστή και λυράρη των Χαΐνηδων με φόντο την Ακρόπολη σε μια συζήτηση για το τέλος των τελετουργιών και την ανάδυση ενός νέου κόσμου.
Απόγευμα Δευτέρας και στο Θησείο έχουν συρρεύσει κατά δεκάδες οι τουρίστες απ’ όλο τον κόσμο που αναζητούν ήλιο και Ιστορία. Η μορφή του Χαΐνη Δ. Αποστολάκη ξεχωρίζει από μακριά. Η συνάντησή μας γίνεται με αφορμή την εμφάνιση των Χαΐνηδων στην Τεχνόπολη (8 Ιουνίου), την κοινότητα-κολεκτίβα που από την αρχή της πορείας της απέδειξε ότι η μουσική είναι τρόπος ύπαρξης και ένωσης με τους άλλους. Λυράρης, τραγουδιστής και ιδρυτικό μέλος της κολεκτίβας που δημιουργήθηκε το 1990 στο Ηράκλειο από μια παρέα φοιτητών που σπούδαζαν φυσική, κινείται ανάμεσα στη μουσική, τη γραφή και την επιστήμη. Είναι γνωστό ότι συμμετείχε στο CERN κατά τα πειράματα LEP1 και LEP2 (Light Electron Positron Collider) ενώ εργασίες του έχουν δημοσιευτεί σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά.
Παράλληλα διδάσκει τάι τσι, την ήπια πολεμική τέχνη της Κίνας, μέσα από την οποία στηρίζει το κοινοτικό πνεύμα. Ο Χαΐνης Δ. Αποστολάκης επιμένει με τον τρόπο ζωής και θέασης του κόσμου να παραμένει ένας homo universalis σε μια εποχή που θέλει τους ανθρώπους κολλημένους σε οθόνες με εξειδίκευση τόσο καθορισμένη που τους αποκόπτει από το όλον. Λίγο πριν από τη συναυλία, στην οποία θα συμμετάσχουν επίσης η Φωτεινή Βελεσιώτου, ο Αλκίνοος Ιωαννίδης, ο Μίλτος Πασχαλίδης και η Μάρθα Φριντζήλα, μίλησε στο Documento.
Μου είπατε στο τηλέφωνο ότι μόλις επιστρέψατε από την Κίνα. Τι κάνατε εκεί;
Πήγα στο «Χάρβαρντ» του κουνγκ φου. Εμεινα έναν μήνα κι έκανα 18 ώρες την ημέρα άσκηση: άοπλες και ένοπλες φόρμες και μάχες σώμα με σώμα. Δεν είδα κανένα τουριστικό αξιοθέατο, αλλά ήταν το ωραιότερο ταξίδι της ζωής μου. Το αποκορύφωμα ήταν ότι από όλους τους παρευρισκόμενους, Κινέζους και δυτικούς, οι μάστερ με επέλεξαν μαζί με τη βοηθό μου να δώσω συνέντευξη και να εμφανιστώ στην κινεζική τηλεόραση κάνοντας διπλό σπαθί.
Πώς ξεκινήσατε να ασχολείστε με το κουνγκ φου;
Με το τάι τσι –που είναι εσωτερικό κουνγκ φου– στο οποίο παρακινήθηκα από τη μεγάλη συνάφεια που έχει με την επιστήμη της σύγχρονης φυσικής. Επίσης, με συγκίνησε όταν ανακάλυψα ότι αυτή είναι η κινησιολογία όλων των θηλαστικών και των ανθρώπινων μωρών μέχρι τριών χρόνων. Είναι φυσική κίνηση, άρα η βέλτιστη κίνηση. Μάλιστα, πριν από τρεις με τέσσερις μήνες, η Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ, σε επίσημη ανακοίνωσή της, είπε ότι το τάι τσι είναι πιο ωφέλιμο ακόμη και από το τρέξιμο και το κολύμπι. Δεν ασχολήθηκα με αυτό για λόγους υγείας, αλλά επειδή είναι μια εξαιρετική μαχητική τέχνη, ασύλληπτης ταχύτητας. Φυσικά αυτό δεν το καλλιεργούν στον δυτικό κόσμο, διότι εκεί το 99,9% αυτών που λένε ότι κάτι ξέρουν για το τάι τσι είναι παντελώς άσχετοι.
Λέτε ότι αυτή είναι η κινησιολογία μέχρι τριών ετών. Μετά τι συμβαίνει και το χάνουμε;
Η ζωή που έχουμε πάρει, η ιδρυματική ζωή, είναι τελείως λάθος. Δεν συνάδει με την ελευθερία του σώματος ή του πνεύματος. Κυρίως στην Ελλάδα όλη η εκπαίδευση είναι ιδρυματική. Την ώρα δηλαδή που όλα τα ζωάκια σε αυτές τις ηλικίες είναι στην έξαρση της ενεργητικότητάς τους εμείς απαιτούμε από ψυχούλες που μόλις αναπτύσσονται να καθίσουν ακίνητες και να ακούν κάποιον που μπορεί και να μην τους εμπνέει. Εκεί λοιπόν από το άγχος η κοιλιακή αναπνοή του παιδιού, δηλαδή η βαθιά και ολική αναπνοή, γίνεται θωρακική, δηλαδή κοντή. Επίσης από το άγχος ατροφούν οι οφθαλμοκινητικοί μύες και χρειάζονται γυαλιά. Τα παιδιά εκπαιδεύονται, αντί να γίνουν υπεύθυνοι πολίτες, να γίνονται υπάκουοι καταναλωτές. Να λοιπόν πώς εκφασίζεται ο πλανήτης.
Πιστεύετε ότι αυτό συμβαίνει περισσότερο τα τελευταία χρόνια;
Τα τελευταία χρόνια συμβαίνουν κι άλλες μεταλλάξεις οι οποίες οδηγούν τα πράγματα σε πλήρη αποσυναρμολόγηση. Παλιότερα ένας δάσκαλος είχε κύρος στην κοινωνία και την ευθύνη να συνεισφέρει τα μέγιστα. Δεν λέμε για ανθρώπους οι οποίοι κακοποιούσαν παιδιά, υπήρχαν κι αυτές οι περιπτώσεις. Πέρα από τη σκληράδα της εκπαίδευσης υπήρχε κι ένα τελετουργικό αλληλοσεβασμού, στις καλές περιπτώσεις. Σήμερα ο δάσκαλος δεν έχει καμία κοινωνική αναγνώριση, κανέναν σεβασμό ο ίδιος στο λειτούργημα, ότι πρέπει να εμπνεύσει. Τα παιδιά, μεγαλωμένα στη βία της πραγματικότητας και των οθονών, σπάνε διαρκώς τους κανόνες και οποιοδήποτε τελετουργικό πάει να οικοδομηθεί. Οπότε λοιπόν έχουμε γεγονότα που συμβάλλουν ώστε η εντροπία, η αταξία, να μεγαλώσει. Κάτι άλλο επίσης που έχει αλλάξει δραματικά αφορά αυτό που απαιτείται από έναν μαθητή να αποστηθίσει. Η εντατικοποίηση της εκπαίδευσης δεν έχει προηγούμενο. Φορτώνουμε τα παιδιά με εξωφρενική πληροφορία.
Μιλήσατε για τελετουργίες. Ο Μπιουνγκ-Τσουλ Χαν κάνει λόγο για το τέλος τους. Συμμερίζεστε τη θέση του;
Οι τελετουργίες έπαιζαν θεμελιακό ρόλο ανέκαθεν σε όλες τις κοινωνίες. Πλέον έχει φτάσει το τέλος, η Δύση απομαγεύτηκε. Αυτό έχει εξωφρενικές συνέπειες διότι οι τελετουργίες ήταν μίνι Ελευσίνια Μυστήρια, δρώμενα συμφιλίωσης με το όλον. Τα πρόφτασα στο χωριό όπου μεγάλωσα. Σκεφτείτε την τελετουργία της στιγμής. Θες για παράδειγμα να πας στα Φάρσαλα. Σήμερα λες: «Καλά πάω για Φάρσαλα;» και φεύγεις. Παλιά έλεγες: «Καλησπέρα σας, να κάνω μια ερώτηση; Θα μπορούσατε να μου πείτε αν πάω καλά για Φάρσαλα;». Κι αφού σου απαντούσαν, έλεγες: «Ευχαριστώ πολύ, καλό σας βράδυ». Ας πούμε, δηλαδή, αυτήν τη μίνι τελετουργία την έχουμε αντικαταστήσει από τη συμπεριφορά του καταναλωτικού καπιταλιστικού αρπακτικού. Αυτό αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της αλλοτρίωσης.
Με την κατάρρευση των παλιών τελετουργιών δεν δημιουργούνται καινούργιες;
Οχι, γιατί οι τελετουργίες δημιουργούνται σε κοινότητες, οι οποίες αποτελούν την πραγματική αναρχία, την πραγματική Αριστερά και την πραγματική πρόοδο. Μια κοινωνία δεν μπορεί να είναι δημοκρατική. Το μέγεθος το ίδιο την αποκλείει από οποιαδήποτε διαδικασία συμπερίληψης. Αν έχει μέλλον ο πλανήτης, αυτό δεν μπορεί παρά να είναι κοινοτικό. Να αποτελείται δηλαδή από πολλές ισχυρά αλληλεπιδρώσες κοινότητες.
Είχατε πει κατά καιρούς ότι η ιδέα του ατομικού εαυτού είναι μια τοξική ψευδαίσθηση.
Ακριβώς.
Δεν χρειάζεται όμως ένα ποσοστό ατομικότητας για να μπορεί να υπάρξει κάποιος;
Η ατομικότητα υπάρχει χωρίς να τη σκέφτεσαι, είναι αυθύπαρκτη. Οταν ασχολείσαι με την ατομικότητά σου –αφού υπάρχει που υπάρχει– είναι σαν να βάζεις ζάχαρη στους κουραμπιέδες. Είναι σαν να βγω και να φωνάζω: «Είμαι Κρητικός». Μα το βλέπετε ότι είμαι. Εχετε παρατηρήσει ότι ποτέ σε δίσκο των Χαΐνηδων δεν εκθειάσαμε την Κρήτη ενώ άλλοι την αναφέρουν με έναν τρόπο τελείως αυτάρεσκο, ναρκισσιστικό και άρα εκφασισμένο; Δεν υποτιμούμε ούτε υπερτιμούμε την ιδιαιτερότητα. Ούτως ή άλλως αυτή φαίνεται και θεωρώ ότι πρέπει να την καμαρώνουμε, αλλά όχι να την ιδρυματοποιούμε. Πιστεύω ότι πρέπει να λουστράρουμε και να αναδεικνύουμε τις ιδιαιτερότητες κάθε ατομικότητας, γιατί μόνο τότε θα είναι δικαιωμένη.
Πώς δικαιώνεται η ατομικότητα;
Όταν φαίνεται χρήσιμη. Μόνο τότε μπορεί να δημιουργήσει αυτό το ελαστικό βάθρο της επικοινωνίας που θα μπορεί να εκτοξεύσει την ύπαρξη σε ανώτερα στάδια.
Κάποιοι πάντως έχουν καλή πρόθεση όταν εξαίρουν την κρητικότητα.
Προσωπικά είμαι υπέρ της διακριτικότητας (γέλια). Ναι, ισχύει αυτό. Και είμαι περήφανος για τον τόπο μου, είναι η μάνα μου. Αλλά, όπως αγαπώ τη δική μου μάνα, αγαπώ τη μάνα κάθε ανθρώπου. Δηλαδή όποιος μου κοινωνήσει το μεράκι του, βλέπω ταυτόχρονα και το μεράκι του τόπου του. Δεν γίνεται να μην αγαπήσω για παράδειγμα τον Πόντο ή την Ηπειρο, τα Βαλκάνια, την τουρκική ή την αμερικανική μουσική, τους Γερμανούς συνθέτες. Εγώ, ρε παιδί μου, πιστεύω ότι ο τόπος είναι ιερός. Αλλά ο τόπος σαν πεδίο αντιπαράθεσης είναι τοξικός. Κάθε τόπος ζει όταν παντρεύεται. Οτιδήποτε δεν παντρεύεται, δεν τολμά δηλαδή να ανοίξει τα σύνορά του, είναι ιστορικά αποδεδειγμένο ότι διαλύεται.
Πώς από την κρητική επαναστατικότητα και λεβεντιά φτάνουμε στο νταηλίκι και στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ;
Έχω πει κι άλλες φορές ότι το κέρασμα έγινε κέρδος, η παλικαριά παλικαρισμός, η επαναστατικότητα παραβατικότητα και η λιτότητα χλιδή. Οι αξιακές μεταλλάξεις είναι ραγδαίες. Οπως ραγδαία εξελίσσεται η τεχνολογία, το ίδιο γίνεται και με τους ανθρώπους. Δεν εξελίσσονται πνευματικά. Οπότε, αν δεν εξελίσσεται ολικά, τι εξελίσσεται; Ο εγωισμός.
Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια έντονη τάση για επιστροφή στην παράδοση, κυρίως από ανθρώπους της πόλης και μάλιστα νέους. Πώς το βλέπετε;
Στο 99% των περιπτώσεων είναι έντονα ανησυχητικό φαινόμενο. Θεωρώ ότι είναι εξωφρενικός φονταμεταλισμός. Εχει γεμίσει ο τόπος λυράρηδες αλλά κανείς δεν ζει λυράρικα.
Πώς ορίζετε τη λυράρικη ζωή;
Η μόνη ενδιαφέρουσα ζωή που μπορεί να κάνει κάποιος είναι όταν αντιστοιχούν οι σκέψεις του με τα λόγια του και τα λόγια του με τα έργα του. Σπανίως έχω δει μπουζουξή να ζει μπουζουξίδικα, σαξοφωνίστα να ζει τζαζίστικα, κιθαρίστα να ζει ροκάδικα και ειδικά λυράρη να ζει λυράρικα. Μου κάνει τρομερή εντύπωση να βλέπω να παίζουνε λύρα και να είναι καθώς πρέπει. Μου φαίνεται σαν να βλέπω Αιγύπτιο σκιέρ ή Ικαριώτη ωρολογοποιό. Τέτοια αντίφαση. Κι αυτό συμβαίνει γιατί αυτός ο πλανήτης πρώτη φορά δεν έχει όραμα. Ετσι, χωρίς όραμα, χωρίς παρέες και κοινότητες τι κάνουν οι άνθρωποι; Καταφεύγουν στα παλιά στερεότυπα: γάμος, οικογένεια, πατρίδα, θρησκεία, παράδοση. Εμείς όμως δεν κάνουμε παράδοση, παραλαβή κάνουμε. Αν παραδώσουμε κάτι, θα το κρίνει η Ιστορία.
Μπορεί να συνδεθεί ο άνθρωπος της πόλης με την παράδοση;
Βεβαίως. Αν στην πόλη λειτουργεί η κοινότητα. Πώς γεννιέται ένας καλλιτέχνης; Μέσα από τις παρέες. Τι θα ήταν ο Χατζιδάκις αν δεν ήταν παρέα με τον Γκάτσο και τον Τσαρούχη; Η παρέα ήταν το κουκούλι για να ξεπηδήσουν οι πεταλούδες του πνεύματος και της τέχνης. Σε μια παρέα ο ένας αναγκάζεται να εκφράσει την ανάγκη του. Οι άλλοι γίνονται αυτόματα ακροατές-θεατές της έκφρασής του. Οπότε αναγκάζεται να γίνει το κέντρο της αφηγηματικής βαρύτητας. Οταν λοιπόν απουσιάζουν τα κοινοτικά κύτταρα, καταφεύγουμε σε αυτά τα παράδοξα και ανησυχητικά εκφρασισμένα φαινόμενα της επιστροφής στην παράδοση.
Γιατί αποφεύγετε την επαφή με τα social media και την κουλτούρα αυτή;
Δεν μπορώ. Έχω τόσο πολλά να κάνω. Έχω να κάνω δέκα κουνγκ φου κάθε μέρα ως δάσκαλος. Είναι ο μικρόκοσμός μου. Μπορεί να μην έχω σχέση με φτηνές συναναστροφές αλλά κάνω παρέα με τον Αϊζενστάιν, τον Γκι Ντεμπόρ, τον Κροπότκιν, τον Τολστόι, τον Μπέργκμαν, τον Χορκχάιμερ, τον Φελίνι, τον Μπαχ. Έχω παρέες δηλαδή: τα γατάκια μου, τα μουσικά μου όργανα, τα σπαθιά – είμαι καλός χειριστής σπαθιών και με τα δυο χέρια. Μου προτείνουν να βγω για καφέ και νιώθω σαν να μου λένε έλα να πλήξουμε μαζί. Οταν δεν υπάρχει η περίπτωση ενός γεγονότος απρόβλεπτου γιατί να βγω έξω; Η απροβλεψιμότητα είναι το μόνο χάζι που έχει η ζωή.
Η ζωή όμως δεν έχει και παύσεις, όσο βαρετές κι αν είναι;
Δεν με ενδιαφέρει. Δεν έχω κάνει ούτε μία μέρα διακοπές στη ζωή μου. Δεν έχω ανάγκη να διακόψω κάτι. Μόνο αν με μισεί κάποιος μπορεί να μου προτείνει να πάω διακοπές.
Προτού συναντηθούμε έψαχνα για σας. Μου έκανε εντύπωση ότι πέραν του πού γεννηθήκατε, ως φυσικός συμμετείχατε στο CERN και ότι ασχολείστε με τις πολεμικές τέχνες δεν βρήκα πολλά άλλα προσωπικά στοιχεία.
Δεν υπάρχουν.
Δεν σας αρέσει να μιλάτε για τον εαυτό σας;
Όχι, δεν χρειάζεται να ξέρει κανείς τίποτα για εμένα.
Δίνετε την αίσθηση μιας προσωπικότητας που θέλει να ενωθεί με το συλλογικό.
Ακριβώς.
Σε ένα από τα ωραιότερα τραγούδια σας, την «Τίγρη», αναφέρεστε στην αέναη εσωτερική πάλη. Μπορεί να γλιτώσει κανείς από αυτή;
Υπάρχουν τριών ειδών ζωές. Οσων πεθαίνουν από βάσανο – πρόκειται για μεγάλη κατηγορία. Υπάρχει η κατηγορία των ανθρώπων που πεθαίνουν από πλήξη. Και υπάρχουν κι εκείνοι που κάνουν τη ζωή τους τέχνη κάθε στιγμή. Αυτοί είναι οι μόνοι που διασώζονται.
