Εκθεση σοκ από τον ΕΟΔΑΣΑΑΜ ● Από τύχη δεν είχαμε σοβαρά ατυχήματα, δίπλα στην Αθήνα, σε μια εποχή που το «έγκλημα των Τεμπών» ήταν ακόμη πολύ φρέσκο
Eκθεση για οκτώ σιδηροδρομικά περιστατικά παραβίασης ερυθρού φωτόσημου, που συνέβησαν μέσα σε πέντε μήνες δίπλα στην Αθήνα και θα μπορούσαν να έχουν καταλήξει σε σοβαρά ατυχήματα, συνέταξε ο επίσημος κρατικός φορέας διερεύνησης ΕΟΔΑΣΑΑΜ.
Τα οκτώ συμβάντα καταγράφηκαν μεταξύ 23ης Δεκεμβρίου 2023 και 16ης Μαΐου 2024, δηλαδή σε μια εποχή που το «έγκλημα των Τεμπών» ήταν ακόμη πολύ φρέσκο. Το πιο τραγικό είναι αυτό που επισημαίνεται στην έκθεση: «Τα προβλήματα και τα συμπεράσματα που εντοπίστηκαν κατά την παρούσα διερεύνηση έχουν ήδη εντοπιστεί και αναλυθεί διεξοδικά κατά τη διερεύνηση του ατυχήματος των Τεμπών και την αντίστοιχη έκθεση».
Η διερεύνηση, που βγήκε με καθυστέρηση 2 ετών, έδειξε πως κοινό χαρακτηριστικό των οκτώ περιστατικών ήταν η προβληματική λειτουργία των συστημάτων διαχείρισης της κυκλοφορίας και ο «ανθρώπινος παράγοντας» με έμφαση στις προβληματικές επικοινωνίες ανάμεσα σε μηχανοδηγούς και σταθμάρχες. Υπενθυμίζεται ότι και στο δυστύχημα των Τεμπών, ως βασικά αίτια της σύγκρουσης αναφέρονται επίσης η ελλειμματική λειτουργία των συστημάτων που θα έπρεπε να ρυθμίζουν την κυκλοφορία και να διορθώνουν τα ανθρώπινα λάθη και το προβληματικό επίπεδο επικοινωνίας ανάμεσα στους μηχανοδηγούς της επιβατικής αμαξοστοιχίας και τους ρυθμιστές της κυκλοφορίας.
Έκλειναν τα μάτια
Μα πώς συνέβη και μαζεύτηκαν τόσα πολλά περιστατικά σε διάστημα 5 μηνών, λίγο μετά τα Τέμπη; Η πιθανότερη απάντηση είναι ότι τέτοια περιστατικά συνέβαιναν τακτικά και πριν από τα Τέμπη, απλώς η κυβέρνηση είχε αφήσει τον ελληνικό σιδηρόδρομο χωρίς φορέα διερεύνησης και οι αρμόδιοι σε υπουργείο Μεταφορών, ΟΣΕ και Hellenic Train απέφευγαν να ασχολούνται με τέτοια θέματα και προτιμούσαν να μιλούν για τα μεγάλα σιδηροδρομικά έργα των 4 δισ. ευρώ που σχεδίαζε ο Κ. Αχ. Καραμανλής. Μετά τα Τέμπη, η κοινή γνώμη ήταν πολύ ευαίσθητη σε σιδηροδρομικά περιστατικά, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις η δημοσιοποίησή τους διευκολύνθηκε από το κλίμα σύγκρουσης ανάμεσα στους ανθρώπους του ΟΣΕ και εκείνους της Hellenic Train.
Το άλλο αξιοπερίεργο είναι ότι, από τις 8 παραβιάσεις ερυθρού φωτόσημου, οι 6 συμβαίνουν πολύ κοντά στο Σιδηροδρομικό Κέντρο Αχαρνών (ΣΚΑ), εκεί όπου διασταυρώνονται ο άξονας βορρά-νότου (Πειραιά-Χαλκίδα-Θεσσαλονίκη) με τη γραμμή του προαστιακού (Αεροδρόμιο-Κιάτο). Η συγκέντρωση τόσο πολλών συμβάντων στην περιοχή σχετίζεται αφενός με την πυκνότητα των διασταυρώσεων, αφετέρου με την απασχόληση στο εκεί Κέντρο Ελέγχου Κυκλοφορίας πολλών εργαζομένων με «μπλοκάκι» και μικρή εμπειρία.
Τα ερυθρά φωτοσήματα στον σιδηρόδρομο παίζουν τον ίδιο ρόλο με τα κόκκινα φανάρια στον δρόμο και απαιτούν από τον μηχανοδηγό να σταματήσει επιτόπου και να περιμένει το πράσινο. Ομως, στην εποχή των Τεμπών, όλα τα φανάρια στο μεγαλύτερο μέρος του δικτύου ήταν μονίμως κόκκινα διότι δεν λειτουργούσε το σύστημα τηλεδιοίκησης-σηματοδότησης. Η ίδια κατάσταση συνεχίστηκε μετά τα Τέμπη και παραμένει ίδια ακόμη και σήμερα σε τμήματα όπως αυτό ανάμεσα στο ΣΚΑ και σε όλη τη διαδρομή προς Κιάτο.
Το αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι ο κάθε μηχανοδηγός να «εκπαιδεύεται» να περνά με κόκκινο φωτόσημα. Προηγουμένως πρέπει να λάβει άδεια-εντολή από τον σταθμάρχη που ρυθμίζει την κυκλοφορία και γνωρίζει ότι δεν υπάρχει άλλο τρένο στην ίδια γραμμή. Στα Τέμπη, το πρόβλημα ήταν ότι ο σταθμάρχης έδωσε αυτή την εντολή, αλλά στην ίδια διαδρομή που είχε χαράξει υπήρχε άλλο τρένο που ερχόταν κινούμενο αντίθετα.
Οταν τα συστήματα τηλεδιοίκησης-σηματοδότησης δεν λειτουργούν, ο μόνος τρόπος για ασφαλή λειτουργία του σιδηροδρόμου είναι να υπάρχει σαφής και αδιάλειπτη επικοινωνία ανάμεσα σε εκείνους που «βλέπουν» το δίκτυο (πού είναι ελεύθερο και πού όχι), δηλαδή τους σταθμάρχες-ρυθμιστές, και τους μηχανοδηγούς που οδηγούν τα τρένα. Για να υπάρχει επικοινωνία χωρίς προβλήματα χρειάζεται πρωτίστως να υπάρχουν συστήματα που να λειτουργούν. Σε ένα από τα οκτώ περιστατικά, που συνέβη 15/3/24 μεταξύ των σταθμών Κάντζα και Κορωπί του Προαστιακού, αναφέρεται ότι ο σταθμάρχης τον αναζητούσε στο σύστημα TETRA που δεν λειτουργούσε. Γενικώς υπάρχουν τρία διαφορετικά συστήματα επικοινωνίας (ραδιοτηλέφωνο VHF, TETRA, ψηφιακό GSMR) που δεν αποδίδουν το ίδιο σε όλα τα σημεία, με αποτέλεσμα ο μηχανοδηγός να ψάχνει το κανάλι που λειτουργεί.
Φρασεολογία
Πρόβλημα επικοινωνίας αποτελεί όχι μόνο η ορθή λειτουργία του εκάστοτε συστήματος αλλά και η φρασεολογία που χρησιμοποιείται. Σε ένα περιστατικό (18/2/24), ο σταθμάρχης είπε στον ασύρματο «μέχρι το ερυθρό 633, να κατέβει το ΚΙΑΤΟ και σου ανοίγω». Οπως αναφέρεται στην έκθεση, ο μηχανοδηγός τού απάντησε ως όφειλε με επανάληψη λέγοντας όμως «με 6 το 633 και μετά μου ανοίγεις, ok από εμάς το 1». Το αποτέλεσμα ήταν να μη σταματήσει στο φωτόσημα 633 και να φρενάρει όταν κατάλαβε το λάθος από τον τρόπο που ήταν διευθετημένα τα κλειδιά.
Στο περιστατικό της 23/12/23 η έκθεση τονίζει ότι ο σταθμάρχης δεν ακολούθησε τους κανόνες: «Δεν αναφέρει ως όφειλε το όνομα της αμαξοστοιχίας, αλλά τη λέξη “ΚΙΑΤΟ”. Ο μηχανοδηγός δεν απαντά και η σταθμάρχης δεν επεμβαίνει ξανά, ως όφειλε. Τελικά, χρειάστηκε η επέμβαση του προϊσταμένου του ΣΚΑ για να απαντήσει ο μηχανοδηγός. Γενικά διαπιστώνεται πολύ φτωχό επίπεδο επικοινωνίας, τόσο από τους σταθμάρχες όσο και τους μηχανοδηγούς».
