Δεκατέσσερις ώρες διαπραγματεύσεων για το κόστος ενέργειας και τον προϋπολογισμό της ΕΕ χωρίς αποτέλεσμα - «Χάος στην αίθουσα» και διπλωματική μάχη
Δεκατέσσερις ώρες συζήτησης και διαπραγματεύσεων συμπλήρωσαν οι Ευρωπαϊοι ηγέτες έχοντας στο επίκεντρο το κόστος ενέργειας και τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ωστόσο όχι μόνο δεν βρήκαν σημείο επαφής, αλλά το τέλος της πρώτης ημέρας τους βρήκε χωρισμένους σε δύο στρατόπεδα και (αρκετούς) εκνευρισμένους με τον Αντόνιο Κόστα.
Ο Πορτογάλος πολιτικός, ο οποίος είναι πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, έχει αναλάβει τον ρόλο του ανθρώπου που θα πρέπει να φέρνει πιο κοντά τους Ευρωπαίους ηγέτες και να εξασφαλίζει ότι θα φτάσουν σε συμφέρουσες για όλους συμφωνίες.
Όπως, όμως, σημειώνει το Politico, το τελευταίο διάστημα δεν καταφέρνει να πετύχει τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα και αυτό αποδείχθηκε και την Πέμπτη, όταν του ασκήθηκε εντονότατη κριτική. Ίσως η πιο έντονη από τότε που ανέλαβε την προεδρία πριν από περίπου 2 χρόνια.
Μηδέν εις το πηλίκον
Αιτία αποτέλεσαν οι χειρισμοί του σε αμφότερα τα θέματα που απασχολούν τη συγκεκριμένη Σύνοδο Κορυφής, που δεν είναι άλλα από το ενεργειακό πρόβλημα και τον προϋπολογισμό της επόμενης επταετίας.
Οι κυβερνήσεις προσδοκούσαν ότι οι διήμερες εργασίες της συνόδου, οι οποίες θα συνεχιστούν σήμερα, θα οδηγούσαν σε πρόοδο και στα δύο μέτωπα. Αντί γι’ αυτό, το αποτέλεσμα ήταν, στην καλύτερη περίπτωση, ένα αδιέξοδο και, στη χειρότερη, η ενίσχυση των διαιρέσεων μεταξύ των κρατών-μελών.
«Όσο περισσότερο διαρκούν οι διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό, τόσο περισσότερες δυσκολίες θα έχουμε», δήλωσε στο Politico ο πρωθυπουργός της Φινλανδίας, Πέτερι Όρπο συμπληρώνοντας ότι «πρέπει, επομένως, να εργαστούμε για να βρούμε μια λύση μέσα στη φετινή χρονιά. Καταλαβαίνω πολύ καλά ότι είναι δύσκολο. Πρόκειται για μια τεράστια πρόκληση».
Τα διακυβεύματα
Τα διακυβεύματα είναι ιδιαίτερα υψηλά. Η ΕΕ επιδιώκει να αντιμετωπίσει την κρίση του κόστους ζωής και να καταλήξει σε συμφωνία για τον προϋπολογισμό πριν από τις εθνικές εκλογές του επόμενου έτους, οι οποίες ενδέχεται να καταστήσουν δυσκολότερη την επίτευξη συμβιβασμού.
Παράλληλα, οι διαφωνίες μεταξύ των 27 κρατών-μελών γίνονται ακόμη πιο εμφανείς σε μια περίοδο κατά την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ προχωρά σε κινήσεις που εκλαμβάνονται ως ευνοϊκές για τη Ρωσία στον πόλεμο της Ουκρανίας, η ευρωπαϊκή οικονομία δυσκολεύεται να ανταγωνιστεί την Κίνα και τα αντιευρωπαϊκά εθνικιστικά κόμματα πλησιάζουν στην εξουσία σε ορισμένες από τις μεγαλύτερες πρωτεύουσες της Ευρώπης.
Αδιέξοδο στο ενεργειακό και «χαοτική κατάσταση»
Οι εργασίες της Πέμπτης χαρακτηρίστηκαν από τις διαφωνίες γύρω από τη δεύτερη φάση του ευρωπαϊκού συστήματος τιμολόγησης των εκπομπών άνθρακα, γνωστού ως ETS2.
Το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της ΕΕ, τόσο στην υφιστάμενη μορφή του όσο και στη δεύτερη εκδοχή του, η οποία έχει ήδη θεσμοθετηθεί και προβλέπει την εφαρμογή τιμής άνθρακα στις δραστηριότητες θέρμανσης και στις μεταφορές από το 2028, αποτέλεσε σημείο έντονης αντιπαράθεσης.
Οι συζητήσεις περιπλέχθηκαν σε τέτοιο βαθμό, ώστε ο Κόστα αναγκάστηκε να ακυρώσει την προγραμματισμένη συνέντευξη Τύπου και να μεταθέσει τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων για μετά το δείπνο. Τρεις Ευρωπαίοι διπλωμάτες δήλωσαν στο Politico ότι η κατάσταση είχε γίνει «χαοτική».
Τα δύο στρατόπεδα και ο έξαλλος Μερτς που τα έβαλε με τη Μελόνι
Σύμφωνα με πέντε διπλωμάτες, διαμορφώθηκαν δύο αντίπαλα στρατόπεδα. Στη μία πλευρά βρέθηκαν η Γερμανία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Πορτογαλία, οι σκανδιναβικές χώρες και η Ολλανδία. Απέναντί τους, η Ιταλία, μαζί με την Ουγγαρία, την Τσεχία, τη Σλοβακία και την Πολωνία, ζητούσαν την αναβολή του ETS2, εκτιμώντας ότι η εφαρμογή του θα επιβάρυνε τους λογαριασμούς ενέργειας.
Η αντιπαράθεση προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Γερμανού καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος, σύμφωνα με το δημοσίευμα, ήταν εξοργισμένος με αυτό που το Βερολίνο θεωρεί ως αδιαλλαξία της Ιταλίδας πρωθυπουργού, Τζόρτζια Μελόνι.
Δύο διπλωμάτες από διαφορετικά κράτη-μέλη ανέφεραν ότι αρκετοί ηγέτες εξέφρασαν την οργή τους προς τον Κόστα, θεωρώντας ότι επέτρεψε στις συνομιλίες να εκτροχιαστούν.
Παρότι τα συμπεράσματα που είχαν προετοιμαστεί πριν από τη σύνοδο δεν προέβλεπαν αναθεώρηση του ETS2, οι κυβερνήσεις επιχείρησαν κατά τη διάρκεια των εργασιών να επαναδιαπραγματευτούν τις ήδη συμφωνημένες ρυθμίσεις.
Ένας διπλωμάτης υποστήριξε ότι ο Κόστα προτιμά να έχει έτοιμα τα συμπεράσματα πριν από τις συνόδους και δεν επιθυμεί να ανοίγει ξανά τα κείμενα την ώρα των συζητήσεων των ηγετών.
Άλλος αξιωματούχος περιέγραψε «τεράστια απογοήτευση», χαρακτηρίζοντας «παράλογο χάος» τη διαμάχη για τη διατύπωση της ενεργειακής πολιτικής.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, οι ιταλικές προτάσεις προωθούνταν, ενώ παραβλέπονταν κείμενα που είχαν κατατεθεί νωρίτερα από άλλες χώρες, χωρίς να λαμβάνονται επαρκώς υπόψη οι πολιτικές ευαισθησίες της συζήτησης για το ETS.
Ένας τρίτος διπλωμάτης κατηγόρησε τον Κόστα ότι «έχασε τον έλεγχο της αίθουσας», υποστηρίζοντας ότι δεν κατάφερε να παρακολουθήσει όλες τις προτεινόμενες τροποποιήσεις και να τις παρουσιάσει εγκαίρως στους ηγέτες. Το αποτέλεσμα ήταν οι διαπραγματεύσεις να συνεχιστούν πέρα από τα μεσάνυχτα.
Βόρειοι και νότιοι
Η δυσαρέσκεια δεν περιορίστηκε στο ενεργειακό ζήτημα. Παρότι οι κυβερνήσεις δεν περίμεναν κάποια σημαντική συμφωνία για τον προϋπολογισμό κατά τη σύνοδο της Πέμπτης, έχουν αρχίσει να διατυπώνουν ερωτήματα και για τον τρόπο με τον οποίο ο Κόστα χειρίζεται τις σχετικές διαπραγματεύσεις.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου επιδιώκει να επιτευχθεί συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους. Ο ρόλος του απαιτεί να λειτουργεί ως αμερόληπτος διαμεσολαβητής, διευκολύνοντας έναν συμβιβασμό μεταξύ των 27 κυβερνήσεων.
Ωστόσο, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες, οι χώρες του βορρά ανησυχούν ότι ευνοεί τις χώρες του νότου.
Ένας διπλωμάτης τον κατηγόρησε ότι δεν λειτουργεί ως ουδέτερος διαμεσολαβητής και ότι εμφανίζει διαφορετική στάση ανάλογα με την πλευρά στην οποία απευθύνεται.
Άλλος διπλωμάτης, προερχόμενος από χώρα που επιθυμεί μικρότερο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, δήλωσε: «Ο Κόστα, προσωπικά και πολιτικά, ανήκει στο άλλο στρατόπεδο».
Η ίδια πηγή πρόσθεσε ότι υπάρχει σκεπτικισμός σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα προχωρήσει τη διαδικασία από εδώ και πέρα.
Οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες ζητούν από τον Κόστα να προτείνει περαιτέρω περικοπές, ενόψει ειδικής Συνόδου Κορυφής για τον προϋπολογισμό, η οποία επιβεβαιώθηκε την Πέμπτη και προγραμματίστηκε για τις 26 Νοεμβρίου.
Οι υποστηρικτές του Κόστα και η υπεράσπιση των χειρισμών του
Παρά τις επικρίσεις, αρκετές κυβερνήσεις εξακολουθούν να θεωρούν ότι ο Κόστα μπορεί να πετύχει τους στόχους του σε βάθος χρόνου. Ακόμη και όσοι αναγνωρίζουν ότι έχει πλέον τελειώσει η περίοδος της αρχικής αποδοχής του, κατά την οποία επαινούνταν για τη σταθερότητά του και την αποφυγή διπλωματικών λαθών, εξακολουθούν να του δείχνουν εμπιστοσύνη.
Ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ ντε Βέβερ, υπερασπίστηκε τον Κόστα μετά την πρώτη ημέρα της συνόδου, χαρακτηρίζοντάς τον «ικανό» και «οξυδερκή». Επαίνεσε, μάλιστα, την προσπάθειά του να αποφεύγει την επί τόπου σύνταξη και αναδιατύπωση των συμπερασμάτων, σε αντίθεση με τον προκάτοχό του.
Άλλοι διπλωμάτες υποστήριξαν ότι η σύγχυση δεν οφειλόταν στον Κόστα, αλλά στους ηγέτες που επιχείρησαν να επαναφέρουν προς συζήτηση την ήδη συμφωνημένη ενεργειακή νομοθεσία, με κυριότερους την Τζόρτζια Μελόνι και τις χώρες της ομάδας Βίσεγκραντ.
Ακόμη και ένας από τους διπλωμάτες που εξέφρασαν επιφυλάξεις για τις πολιτικές προτιμήσεις του Κόστα στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό, χαρακτήρισε τη συμπεριφορά του «άψογη».
«Είναι εξαιρετικός διαπραγματευτής», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με το Politico, οι επόμενες εβδομάδες αναμένεται να δείξουν κατά πόσο αυτή η εκτίμηση θα επιβεβαιωθεί στην πράξη.
Τι ζητά η Αθήνα
Με βάση τα μέχρι τώρα δεδομένα η δημοσιονομική χαλάρωση βρίσκει αντίθετες χώρες, όπως η Γερμανία, η Ολλανδία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο. Την ίδια στιγμή μια μεγάλη ομάδα κρατών - μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα - καταθέτει προτάσεις με στόχο μεγαλύτερη ευελιξία, ώστε να μπορέσουν να «απελευθερωθούν» κονδύλια για την στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Για παράδειγμα Ελλάδα και Ιταλία ζητούν τα μέτρα αυτά να μην προσμετρούνται στο σύνολο τους στον υπολογισμό των πρωτογενών δαπανών, πρόταση πάντως που δεν βρίσκει υποστηρικτές στην λεγόμενη ομάδα των «φειδωλών».
Οριστικές αποφάσεις για μια σειρά καυτών θεμάτων δεν αναμένεται να ληφθούν ούτε σήμερα και δεν μπορεί να αποκλειστεί ένα νέο έκτακτο «ραντεβού» των ευρωπαίων ηγετών τον Νοέμβριο. Να σημειωθεί πως τα όρια των δύο στρατοπέδων δεν είναι ευδιάκριτα και για παράδειγμα έξι χώρες (και από τις δύο πλευρές) ζητούν ευρωπαϊκό μηχανισμό φορολόγησης των υπερκερδών των εταιρειών ενέργειας (πρόκειται για τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία, την Αυστρία και την Πολωνία).
Τι προτείνει η κυβέρνηση
Σύμφωνα με πληροφορίες ο πρωθυπουργός τόνισε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο την ανάγκη για μεγαλύτερη ευελιξία εντός του υφιστάμενου δημοσιονομικού πλαισίου, προκειμένου να υπάρξουν στοχευμένα και προσωρινά μέτρα στήριξης σε ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Τα μέτρα αυτά, όπως είπε, θα πρέπει να χρηματοδοτηθούν από εκείνο το μέρος της αύξησης των δημόσιων εσόδων που προκύπτουν λόγω του υψηλότερου πληθωρισμού, με παράλληλη διασφάλιση της δημοσιονομικής βιωσιμότητας.
Ουσιαστικά η ελληνική πρόταση αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των συνεπειών της ενεργειακής ακρίβειας, χωρίς να παραβιάζονται οι γενικότεροι στόχοι δημοσιονομικής σταθερότητας. Η Αθήνα θέλει να αξιοποιήσει τα αυξημένα φορολογικά έσοδα που φέρνει η άνοδος των τιμών για να ανοίξει την βεντάλια των μέτρων στήριξης. Ωστόσο το ισχύον πλαίσιο βάζει «περιορισμούς» και επομένως χρειάζεται να ανάψει ευρωπαϊκό πράσινο φως, κάτι που δεν είναι εύκολο.
Ο πρωθυπουργός, με βάση τις πληροφορίες, αναφέρθηκε επίσης στην επείγουσα ανάγκη επανεξέτασης βασικών χαρακτηριστικών του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS). Το μήνυμα που εξέπεμψε είναι πως παρότι θα πρέπει να παραμείνει βασικός πυλώνας της στρατηγικής της Ε.Ε. για την απανθρακοποίηση, δεν μπορεί να λειτουργεί σαν να μην έχουν αλλάξει οι συνθήκες από την χρονική στιγμή υιοθέτησής του.
