Μαργαρίτα Φράγκου
Ηαυξανόμενη ισραηλινή παρουσία του Ισραήλ στην Κύπρο, μέσα από επενδύσεις δισεκατομμυρίων ευρώ, μαζικές αγορές ακινήτων και τη δημιουργία νέων υποδομών, προκαλεί ανησυχία σε τμήμα της κυπριακής κοινωνίας. Σε εκτενές ρεπορτάζ του Al Jazeera, ο δημοσιογράφος Νιλς Άντλερ καταγράφει τις αλλαγές στην αγορά ακινήτων και τις αντιδράσεις πολιτών που φοβούνται ότι ορισμένες περιοχές του νησιού αποκόπτονται σταδιακά από την τοπική κοινωνία.
Επενδύσεις 5,1 δισ. ευρώ σε επτά χρόνια
Σύμφωνα με στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου που επικαλείται το δημοσίευμα, οι ισραηλινές επενδύσεις στο νησί αυξήθηκαν περισσότερο από έξι φορές μεταξύ 2017 και 2024, φτάνοντας τα 5,1 δισ. ευρώ. Η εξέλιξη αυτή καταγράφεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι συνολικές ξένες επενδύσεις στην Κύπρο μειώθηκαν κατά 25% μεταξύ 2022 και 2024.
Παράλληλα, η ισραηλινή παρουσία στον τουρισμό και στην αγορά κατοικίας ενισχύεται. Το 2025 καταγράφηκαν σχεδόν 600.000 ταξίδια Ισραηλινών προς την Κύπρο, αριθμός υπερδιπλάσιος σε σχέση με το 2022. Τον Αύγουστο του 2026, σχεδόν ένας στους τέσσερις τουρίστες που έφτασαν στο νησί προερχόταν από το Ισραήλ, με τις αφίξεις να εμφανίζονται αυξημένες κατά 28,4% σε σύγκριση με τον αντίστοιχο μήνα του 2025.
Ιδιαίτερη κινητικότητα καταγράφεται στη Λάρνακα. Σύμφωνα με στοιχεία του κυπριακού υπουργείου Εσωτερικών, Ισραηλινοί αγόρασαν 850 ακίνητα στην επαρχία κατά το δωδεκάμηνο έως τον Σεπτέμβριο του 2025, περισσότερα από οποιαδήποτε άλλη ξένη εθνικότητα. Την ίδια ώρα, η ισραηλινή πρεσβεία εκτιμά ότι 15.000 έως 20.000 άνθρωποι θεωρούν πλέον την Κύπρο τόπο κατοικίας τους, αν και στην απογραφή του 2021 είχαν καταγραφεί λίγο περισσότεροι από 1.000 Ισραηλινοί κάτοικοι.
Οι «κλειστές κοινότητες» και οι ανησυχίες των κατοίκων
Το ρεπορτάζ εστιάζει στη συγκέντρωση ισραηλινών ιδιοκτησιών σε συγκεκριμένες περιοχές της Λάρνακας και της Λεμεσού. Πολιτικοί, ακαδημαϊκοί, μεσίτες και κάτοικοι χρησιμοποιούν τον όρο «κλειστές κοινότητες» για να περιγράψουν οικιστικά συγκροτήματα που, όπως υποστηρίζουν, λειτουργούν αποκομμένα από τον ευρύτερο κοινωνικό ιστό.
Δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία για τον αριθμό αυτών των συγκροτημάτων, ενώ η πραγματική εθνικότητα των ιδιοκτητών δεν είναι πάντοτε δυνατό να εξακριβωθεί όταν οι αγορές πραγματοποιούνται μέσω κυπριακών εταιρειών.
Ωστόσο, σύμφωνα με δημοσιεύματα του κυπριακού οικονομικού ιστότοπου Stockwatch, ισραηλινές εταιρείες έχουν αγοράσει μεγάλο μέρος της παράκτιας ζώνης μεταξύ Λιβαδιών και Πύλας, κοντά στη Λάρνακα, με στόχο την κατασκευή κατοικιών και ξενοδοχείων. Παράλληλα, επενδυτές προωθούν στην περιοχή Δρομολαξιάς-Μενεού ένα μεγάλο οικιστικό συγκρότημα με νηπιαγωγείο, πισίνες και ιδιωτικό πάρκο.
«Μερικές φορές αισθάνεται κανείς ότι οι ντόπιοι εκτοπίζονται από χωριά ή αστικά κέντρα», δηλώνει ο 32χρονος καλλιτέχνης Γιώργος Κυρού, κάτοικος Λεμεσού, εκφράζοντας την ανησυχία του για τις επιπτώσεις της συγκέντρωσης ακινήτων.
Ο ιστορικός Θεοδόσης Πίπης εκτιμά ότι η δημιουργία μόνιμων κοινοτήτων, με κατοικίες και σχολεία, υποδηλώνει μακροπρόθεσμη εγκατάσταση. Παράλληλα, θεωρεί ότι η Κύπρος μπορεί να προσφέρει ένα ασφαλέστερο καταφύγιο σε Ισραηλινούς σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή.
Σχολείο, υγειονομικές υποδομές και πολιτική επιρροή
Στην Πολεμίδια, στα περίχωρα της Λεμεσού, το ίδρυμα Yael χρηματοδοτεί την κατασκευή εβραϊκού σχολείου δυναμικότητας έως 1.500 μαθητών, το οποίο προγραμματίζεται να λειτουργήσει το 2027. Ο ραβίνος Γεχοσούα Σμούκλερ, επικεφαλής του έργου, έχει χαρακτηρίσει το σχολείο «σιωνιστικό».
Το σχέδιο έχει προκαλέσει αντιδράσεις για τις διαδικασίες αδειοδότησης. Σύμφωνα με την κυπριακή Καθημερινή, το υπουργείο Παιδείας είχε αναφέρει τον Φεβρουάριο του 2025 ότι δεν είχε υποβληθεί σχετική αίτηση, ενώ τον Οκτώβριο του ίδιου έτους η διαδικασία εξακολουθούσε να βρίσκεται σε εξέλιξη. Ο δήμος Πολεμιδιών είχε επίσης διαμαρτυρηθεί ότι δεν είχε ενημερωθεί, σημειώνοντας πως στον ίδιο χώρο τού είχε απορριφθεί αίτημα για κατασκευή αθλητικού κέντρου.
Τον Ιούλιο άρχισε να λειτουργεί στη Λεμεσό το πρώτο ευρωπαϊκό ιατρικό κέντρο του ισραηλινού ομίλου Hadassah, διευρύνοντας περαιτέρω τις υποδομές που απευθύνονται και στην ισραηλινή κοινότητα.
Τον Ιούνιο του 2025, ο Στέφανος Στεφάνου, γενικός γραμματέας του ΑΚΕΛ, είχε προειδοποιήσει ότι οι αγορές ακινήτων στη Λάρνακα και τη Λεμεσό δημιουργούν κοινότητες «σχεδόν απρόσιτες σε οποιονδήποτε άλλον εκτός από Ισραηλινούς υπηκόους». Ο πρώην πρεσβευτής του Ισραήλ στην Κύπρο Ορέν Ανόλικ απάντησε ότι τέτοιες δηλώσεις στοχοποιούν την εβραϊκή κοινότητα. Από την πλευρά της, η ακαδημαϊκός Νάσια Χατζηγεωργίου αναγνωρίζει ότι ορισμένες περιγραφές ενδέχεται να είναι υπερβολικές, επισημαίνει όμως ότι υπάρχουν περιπτώσεις πραγματικά περιφραγμένων οικισμών.
Η μνήμη του εκτοπισμού και η Γάζα
Οι αντιδράσεις δεν περιορίζονται στην αγορά ακινήτων. Η ηθοποιός και ακτιβίστρια υπέρ της Παλαιστίνης Μελάνι Στέλιου περιγράφει περιστατικά έντασης ανάμεσα σε διαδηλωτές και Ισραηλινούς, ενώ στους δρόμους της Λάρνακας και της Λεμεσού εμφανίζονται συνθήματα αλληλεγγύης προς τους Παλαιστινίους. Τον Αύγουστο του 2025, το υπουργείο Εσωτερικών ζήτησε από τους δήμους να αφαιρέσουν γκράφιτι που χαρακτήρισε υποκινητικά μίσους, έπειτα από διαμαρτυρία του Ισραηλινού υπουργού Διασποράς Αμιχάι Τσίκλι.
Για αρκετούς Κυπρίους, η συζήτηση έχει ιδιαίτερο βάρος λόγω της ιστορικής εμπειρίας του εκτοπισμού και της διαίρεσης του νησιού μετά την τουρκική εισβολή του 1974.
«Είμαστε ένας πληθυσμός που εκτοπίστηκε από τα σπίτια του, σε αυτό που η κυβέρνησή μας περιγράφει ξεκάθαρα ως εθνοκάθαρση», σημειώνει η Χατζηγεωργίου. «Και την ίδια στιγμή, επιτρέπουμε σε μια άλλη ομάδα να κάνει το ίδιο στις περιοχές που ελέγχει η Κυπριακή Δημοκρατία».
Η αντιπαράθεση αφορά πλέον όχι μόνο το μέγεθος των επενδύσεων, αλλά και το πώς αυτές επηρεάζουν την πρόσβαση στη γη, τον χαρακτήρα των τοπικών κοινοτήτων και τις σχέσεις της Κύπρου με το Ισραήλ, εν μέσω του πολέμου στη Γάζα.
