Οσο πιο εξελιγμένα γίνονται τα συστήματα ελέγχου, τόσο πιο ευρηματικοί εμφανίζονται οι έφηβοι που αισθάνονται αποκλεισμένοι από τον ψηφιακό τους κόσμο.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε το γεγονός ότι η ανακοίνωση του πρωθυπουργού μεταδόθηκε μέσω της πλατφόρμας TikTok, αξιοποιώντας μάλιστα τη viral φράση «6-7», που έχει γίνει δημοφιλής στην Gen A (γεννημένοι μετά το 2010) στα κοινωνικά δίκτυα. Ο πρωθυπουργός απευθύνθηκε στους νέους μέσω βίντεο, χρησιμοποιώντας β’ πληθυντικό, μέσα από ένα κανάλι επικοινωνίας που θα διακοπεί για τους εφήβους σε οκτώ μήνες. Είναι ιδιαίτερα οξύμωρο ότι την ώρα που οι έφηβοι στη χώρα μας καλούνται να ψηφίσουν στα 17, δεν θα έχουν πρόσβαση στον ψηφιακό κόσμο των social media έως την ηλικία των 15, για τους περισσότερους δηλαδή έως την Α’ Λυκείου.
Την ώρα που η Ευρώπη πειραματίζεται με εργαλεία επαλήθευσης ηλικίας και η Ελλάδα προετοιμάζεται να ενισχύσει τη συμμετοχή της στο νέο κανονιστικό πλαίσιο, το μεγαλύτερο στοίχημα δεν είναι μόνο τεχνικό. Δεν πρόκειται απλώς για τη λειτουργία φίλτρων ή τον αποκλεισμό ψεύτικων ημερομηνιών γέννησης. Κεντρικό ζήτημα παραμένει η μετάβαση της συζήτησης από την απλή εφαρμογή απαγορεύσεων σε μια στρατηγική ψηφιακής παιδείας. Οσο πιο εξελιγμένα γίνονται τα συστήματα ελέγχου, τόσο πιο ευρηματικοί εμφανίζονται οι έφηβοι που αισθάνονται αποκλεισμένοι από τον ψηφιακό τους κόσμο.
Οι έφηβοι φαίνεται να λειτουργούν συχνά με αντιθετική λογική: ό,τι απαγορεύεται γίνεται πιο ελκυστικό. Εκεί που εγκατέλειπαν μαζικά το Facebook και ίσως αύριο το Instagram, τώρα το βλέπουν σαν «δώρο» για τα 15α γενέθλιά τους. Προσπαθούν να ξεπεράσουν τα όρια νωρίτερα, χρησιμοποιώντας VPN, λογαριασμούς γονιών ή νέες πλατφόρμες που δεν έχουν ακόμη καταγραφεί από τις Αρχές. Το DNA των εφήβων περιλαμβάνει την υπέρβαση των απαγορεύσεων και την αμφισβήτηση του status quo.
Παράδειγμα αποτέλεσαν πρόσφατα οι περιορισμοί στη διάθεση καπνικών προϊόντων και αλκοόλ σε ανηλίκους κάτω των 18. Παρά τους κανόνες, οι έφηβοι χρησιμοποιούσαν ψηφιακές «ταυτότητες» στο govwallet, παρουσιάζοντας απλώς ένα screenshot με τροποποιημένη ημερομηνία γέννησης για να φαίνονται ενήλικοι.
Ετσι, απαιτήθηκε μία επί της ουσίας επικαιροποίηση-αυστηροποίηση του σχετικού πλαισίου. Πριν από λίγο καιρό θίξαμε το όλο θέμα στη σειρά podcast Παλμογράφος της «Εφ.Συν.» στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος Pulse (επεισόδιο 2: «Παλμογράφος: Είμαι 15 και δε θα μου κόψετε τα social»). Κοινή συνισταμένη τότε των εφήβων από τη χώρα μας, την Ιταλία και την Ισπανία ήταν ότι «έτσι κι αλλιώς θα βρούμε τρόπο να έχουμε πρόσβαση στα social media»...
Σύμφωνα με έρευνα της Κομισιόν το 2022, το 96% των 15χρονων στην Ευρωπαϊκή Ενωση χρησιμοποιούσε τα social media καθημερινά, με το 37% για περισσότερες από 3 ώρες.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων (GDPR) σχετικά με την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των προσωπικών τους δεδομένων περιλαμβάνει μία διάταξη για τους ανηλίκους. Το άρθρο 8.1 του GDPR ορίζει ότι «(...) η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων ενός παιδιού θεωρείται νόμιμη όταν το παιδί είναι τουλάχιστον 16 ετών». Στις 26 Νοεμβρίου το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε τη θεσμοθέτηση της ελάχιστης ηλικίας των 16 ετών ώστε ένας έφηβος να έχει νόμιμη πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η πρώτη χώρα από την οποία ξεκίνησε η σχετική συζήτηση για να επεκταθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο ήταν η Γαλλία ήδη από το 2023. Τότε ψηφίστηκε για πρώτη φορά νομοθεσία που μιλούσε για γονική συναίνεση στους χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης κάτω των 15 ετών, όχι όμως απαγόρευση. Στη συνέχεια ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ξεκίνησε να εξετάζει το θέμα της απαγόρευσης που ψηφίστηκε τον Ιανουάριο του 2026 και στοχεύει στην «προστασία της ψυχικής υγείας των ανηλίκων μέσω της μείωσης κινδύνων όπως η διαδικτυακή παρενόχληση και η ψυχολογική βλάβη».
Ο νόμος υποχρεώνει τις πλατφόρμες κοινωνικών μέσων να εφαρμόσουν μηχανισμούς επαλήθευσης της ηλικίας, ενώ προβλέπει εξαιρέσεις για εκπαιδευτικές πλατφόρμες όπως οι διαδικτυακές εγκυκλοπαίδειες. Τον Φεβρουάριο ο Ισπανός πρωθυπουργός, Πέδρο Σάντσεθ, ανακοίνωσε την απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για χρήστες κάτω των 16 ετών. Οπως είπε, πρόκειται για ένα μέτρο που θα προστατεύσει τα παιδιά και τους εφήβους από τους πιθανούς κινδύνους του ψηφιακού περιβάλλοντος. Ακριβώς ίδια εικόνα και στην Πορτογαλία όπου ψηφίστηκε τον Φεβρουάριο η απαγόρευση μέχρι τα 16 έτη. Στα 16 έτη εξετάζει να θέσει το όριο και η Ιρλανδία. Συζητήσεις και διαβουλεύσεις για το όριο των 16 ετών καταγράφονται ακόμα σε χώρες όπως η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Η Δανία ετοιμάζεται να απαγορεύσει τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών. Η δανέζικη κυβέρνηση ανακοίνωσε τον Νοέμβριο του 2025 ότι είχε εξασφαλίσει την υποστήριξη για την απαγόρευση από τρία κόμματα του κυβερνώντος συνασπισμού και δύο κόμματα της αντιπολίτευσης στο κοινοβούλιο. Σε ανάλογη κατεύθυνση κινούνται επίσης η Ιταλία, η Σλοβενία, η Νορβηγία, η Τσεχία και η Πολωνία. Δεδομένου ότι και οι ίδιες οι πλατφόρμες δεν δέχονται συνήθως χρήστες κάτω των 13 ετών, το πιο «χαλαρό» όριο στα 14 έτη εξετάζει αυτή την περίοδο η Αυστρία. Η σχετική συζήτηση στη χώρα της κεντρικής Ευρώπης ξεκίνησε μετά την ένοπλη επίθεση σε σχολείο του Γκρατς όπου έχασαν τη ζωή τους 10 άτομα, τον Ιούνιο του 2025.
