Χάρης Φραντζής
Σαράντα έξι πισίνες σε ένα νησί με κίνδυνο λειψυδρίας και η ιστορία μιας άδειας που αναδεικνύει όλα όσα πάνε στραβά στις Κυκλάδες
Την προσεχή Κυριακή στις 11:00 π.μ., η παραλία Μαρτσέλο της Παροικιάς θα γεμίσει για άλλη μία φορά από ανθρώπους που διεκδικούν ένα διαφορετικό μέλλον από αυτό της αλόγιστης τουριστικής επέκτασης και ανάπτυξης. Μέλη συλλόγων, φορείς της τοπικής κοινωνίας, άνθρωποι που έχουν ξαναβγεί στους δρόμουςδιεκδικώντας το δικαίωμα για ελεύθερες παραλίες, καλούν σε συγκέντρωση διαμαρτυρίας για την προστασία του «φυσικού και οικιστικού περιβάλλοντος».
Αφορμή στέκεται ένα τεράστιο ξενοδοχειακό συγκρότημα που κτίζεται στη θέση «Βούτημα», πάνω από το Μαρτσέλο, και που μοιάζει να έχει σχεδιαστεί σε έναν παράλληλο κόσμο από αυτό του νησιού. Έναν κόσμο όπου το νερό είναι άφθονο, το τοπίο ανοχύρωτο και η τήρηση των πολεοδομικών κανονισμών μια δευτερεύουσα παράμετρος, όπως καταγγέλλουν οι πολίτες. Διότι το έργο αυτό δεν είναι απλώς ένα ακόμα ξενοδοχείο που θα προστεθεί στο δυναμικό φιλοξενίας της Πάρου, αλλά η επιτομή όλων όσων έχουν οδηγήσει τα νησιά των Κυκλάδων σε μια βαθιά κρίση ταυτότητας και βιωσιμότητας.
«Η επένδυση στο Μαρτσέλο είναι μια μεγάλη καταστροφή τόσο περιβαλλοντικά, όσο και αισθητικά. Εκτός του ότι δημιουργεί θέματα ελεύθερης πρόσβασης σε μία από τις δύο βασικές παραλίες της Παροικιάς, αλλοιώνει τον περιβάλλοντα χώρο, την παραλία, τις υπάρχουσες αμμοθίνες και το λιτό κυκλαδίτικο τοπίο. Τέτοιας μορφής “φαραωνικές” επενδύσεις, που αδειοδοτούνται εκτός ΥΔΟΜ του νησιού μακροπρόθεσμα προκαλούν μεγαλύτερη ζημιά στη βασική δραστηριότητα του νησιού, τον τουρισμό», υπογραμμίζει ο Σταύρος Στέλλας, υπεύθυνος περιβαλλοντικής ομάδας του πολιτιστικού συλλόγου «Αρχίλοχος».
Πισίνες και αυθαιρεσία
Σύμφωνα με τις καταγγελίες των πολιτών, σε ένα γεωτεμάχιο σχεδόν 28.000 τ.μ. κτίζεται ένα ακίνητο που δεν είναι ένα ενιαίο πολεοδομικό σύνολο ως θα όφειλε με βάση τους τοπικούς κανόνες αρχιτεκτονικής. Ένα μικρό τμήμα του, περίπου 2.200 τετραγωνικά μέτρα, βρίσκεται εντός ζώνης όπου επιτρέπονται μόνο κατοικίες, εστιατόρια και καφενεία. Οποιαδήποτε ξενοδοχειακή χρήση εκεί απαγορεύεται ρητώς.
Το μεγαλύτερο τμήμα, ωστόσο, όπως σημειώνουν οι πολίτες, υπάγεται σε μια περιοχή όπου η ανέγερση ξενοδοχείου είναι επιτρεπτή, αλλά με αυστηρούς όρους. Και ο σημαντικότερος από αυτούς είναι η απαγόρευση εγκατάστασης πισινών, εκτός και αν έχουν δημιουργηθεί ειδικές δεξαμενές που θα συλλέγουν το βρόχινο νερό για να τις τροφοδοτούν. Αντί αυτών των δεξαμενών το ξενοδοχείο έχει ανοίξει γεωτρήσεις, σύμφωνα με τον Γιάννη Κιάτο, δικηγόρο που ασχολείται με την υπόθεση: «η ίδια η φορέας του έργου εταιρεία δήλωσε, με υπόμνημά της, ενώπιον του Διοικητικού Εφετείου Πειραιά ότι η τροφοδότηση των πισινών θα γίνεται μέσω γεώτρησης».
Ο δικηγόρος μάς εξηγεί δε ότι: «Το πολεοδομικό σχέδιο της Πάρου ορίζει ότι στην επίμαχη περιοχή επιτρέπεται η εγκατάσταση και λειτουργία πισινών στα ξενοδοχεία 4 ή 5 αστέρων, υπό τις εξής προϋποθέσεις: α) εφόσον οι πισίνες προβλέπονται από την τουριστική νομοθεσία ως αναγκαία προδιαγραφή για την κατάταξη ενός ξενοδοχείου στις κατηγορίες 4 και 5 αστεριών και β) εφόσον η τροφοδότησή τους γίνεται αποκλειστικά μέσω δεξαμενών ομβρίων και όχι μέσω γεωτρήσεων. Ωστόσο, η τουριστική νομοθεσία προβλέπει ρητά ότι η πισίνα αποτελεί προαιρετική προδιαγραφή για τα ξενοδοχεία 4 ή 5 αστέρων».
Προς μιαν άνυδρη χώρα
Η εξέλιξη αυτή έρχεται να προστεθεί σε ένα ήδη επιβαρυμένο τοπίο. Η Πάρος βλέπει σήμερα τον υδροφόρο ορίζοντά της να συρρικνώνεται δραματικά. Η έκρηξη του λεγόμενου «πολυτελούς» τουρισμού έχει φέρει μαζί της μια κουλτούρα αλόγιστης κατανάλωσης. Βίλες με ιδιωτικές πισίνες, ξενοδοχεία με υδάτινα πάρκα και εκτεταμένους κήπους έχουν οδηγήσει σε μια πρωτοφανή ζήτηση νερού.
Η κατανάλωση νερού αυξήθηκε κατά 34% το πρώτο εξάμηνο του περασμένου έτους, σε μια χρονιά που ήδη είχε σπάσει όλα τα ρεκόρ ανομβρίας. Εκτιμάται ότι ένα 10-15% του νερού που καταναλώνεται πηγαίνει σε πισίνες, ενώ το 60-70% της βραδινής κατανάλωσης αφορά το πότισμα πολυτελών κήπων. Και όλα αυτά ενώ οι γεωτρήσεις ξεραίνονται και το νερό της αφαλάτωσης, πανάκριβο ενεργειακά, δεν μπορεί να καλύψει το κενό.
Εν μέσω αυτής της κρίσης, η αδειοδότηση 46 νέων πισινών σε ένα μόνο ξενοδοχείο δεν είναι απλώς ανεύθυνη, είναι προκλητική. Το Κουτί της Πανδώρας επικοινώνησε με τον δήμαρχο Πάρου, κ. Κώστα Μπιζά, ζητώντας του να σχολιάσει το ζήτημα, επ’ αφορμής της κινητοποίησης που προετοιμάζεται, και εκείνος δήλωσε ότι «το ζήτημα δεν με αφορά». Ερωτήματα γεννάει η συγκεκριμένη στάση του δημάρχου, δεδομένου ότι παλαιότερα συμμετείχε στις κινητοποιήσεις για ελεύθερες παραλίες και είχε τοποθετηθεί ρητά ενάντια σε φαραωνικά έργα που αλλοιώνουν τον χαρακτήρα της Πάρου.
Σε επικοινωνία που είχαμε με τον Αθανάσιο Μαρινόπουλο, επικεφαλής της Λαϊκής Συσπείρωσης Πάρου, για το ζήτημα μάς τονίστηκε ότι:
«Η Λαϊκή Συσπείρωση Πάρου με τον αείμνηστο τότε επικεφαλή της Κώστα Ροκονίδα από την πρώτη στιγμή που ενημερώθηκε από καταγγελίες κατοίκων και της Περιβαλλοντικής Ομάδας του ΜΕΑΣ “Αρχίλοχος” κινήθηκε άμεσα, προκαλώντας επανειλημμένους ελέγχους από την Υπηρεσία Δόμησης και φέρνοντας το θέμα στο Δημοτικό Συμβούλιο, όπου ζήτησε τον πλήρη έλεγχο της άδειας και των περιβαλλοντικών παραβάσεων.
Όμως το πραγματικό ζήτημα είναι βαθύτερο. Δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά για το αποτέλεσμα μιας πολιτικής που διαχρονικά υπηρετούν οι κυβερνήσεις, η περιφέρεια και οι δημοτικές αρχές.
Είναι η πολιτική που επιτρέπει παρεκκλίσεις στη δόμηση πεντάστερων ξενοδοχείων, επιδοτεί επενδύσεις με χρήματα του ελληνικού λαού μέσω του Αναπτυξιακού Νόμου και του Ταμείου Ανάκαμψης, προωθεί διαδικασίες fast track, Ειδικά Χωρικά Σχέδια, “πατέντες” με τα υπόσκαφα και το ξεπούλημα δημόσιας γης και παραλιών».
Ο κατακερματισμός του τοπίου και η αρχιτεκτονική της ασυδοσίας
Η δεύτερη πτυχή του ζητήματος που αναδεικνύουν οι πολίτες αφορά την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία. Στην περιοχή που πρόκειται να ανεγερθεί το συγκρότημα, ισχύει ο κανονισμός δεν επιτρέπει ο συνολικός κτιριακός όγκος να διασπάται οριζόντια σε διακριτά και απομακρυσμένα μεταξύ τους τμήματα, αλλά θα πρέπει να είναι ενιαίος και σύμφωνα με τα παραδοσιακά πρότυπα των κυκλαδίτικων κατοικιών.
Σύμφωνα με πηγές, ο αρχικός σχεδιασμός του έργου τηρούσε αυτή την επιταγή. Η αναθεώρηση της άδειας, όμως, άλλαξε άρδην την εικόνα και φαίνεται ότι θα περιλαμβάνει διακριτά κτίρια. Όπως καταγγέλλεται, το αποτέλεσμα είναι η προώθηση μιας διάσπαρτης δόμησης που αποκλίνει επιδεικτικά από το παραδοσιακό πρότυπο οργάνωσης του κυκλαδίτικου οικιστικού ιστού. Αντί για μια λιτή, λιγότροπη αρχιτεκτονική σύνθεση που σέβεται το τοπίο του νησιού, έχουμε ένα σύνολο απομονωμένων κτισμάτων που κατακερματίζουν την εικόνα της υπαίθρου, προκαλώντας μια αισθητική και λειτουργική ασυμφωνία που θυμίζει περισσότερο αμερικανικό προάστιο παρά ελληνικό νησί.
Η Ναυσικά Κυριαζάνου, πρόεδρος του Συλλόγου Παραδοσιακού Οικισμού Παροικιάς, αναφέρει χαρακτηριστικά:
«Είναι θλιβερό το γεγονός ότι το Ελληνικό Κράτος δεν προστατεύει το τοπίο των Κυκλάδων, ενώ αντιθέτως επιτρέπει αυτό να αλλοιώνεται τόσο υπέρμετρα και τόσο ανεπανόρθωτα. Η ταπεινή ομορφιά των νησιών μας θα έπρεπε να προστατεύεται σαν κόρη οφθαλμού. Η υπόθεση του Μαρτσέλο αποτελεί ένα από τα πολλά παραδείγματα στα νησιά μας.»
Ένα σύμβολο για όλα τα νησιά
Η υπόθεση του ξενοδοχείου στο Μαρτσέλο δεν είναι μια μεμονωμένη παραβίαση. Είναι ένα σύμπτωμα μιας βαθύτερης παθογένειας που μαστίζει τα νησιά του Αιγαίου. Η τουριστική ανάπτυξη έχει πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις, συχνά ερήμην των τοπικών κοινωνιών και πάντα σε βάρος του φυσικού περιβάλλοντος. Οι πισίνες πολλαπλασιάζονται, τα μεγάλα ξενοδοχεία επεκτείνονται, η γη κατακερματίζεται και το νερό εξαντλείται με επικίνδυνους ρυθμούς.
Το παράδοξο είναι ότι η Πάρος βρίσκεται πάνω από τον μεγαλύτερο υδροφόρο ορίζοντα των Κυκλάδων. Κι όμως, συντελείται μια ανησυχητική μείωση των αποθεμάτων της. Αντί να αντιμετωπιστεί η βασική αιτία –η ανεξέλεγκτη κατανάλωση την τουριστική περίοδο– η κυβέρνηση προβάλει την αφαλάτωση ως τη μόνη λύση. Αλλά η αφαλάτωση έχει κόστος, ενεργειακό και οικονομικό, δεν λύνει το πρόβλημα της άκρατης σπατάλης, απλώς το μεταθέτει, δημιουργώντας νέες εξαρτήσεις και πιέσεις, υπονομεύοντας και το καθεστώς της νησιωτικότητας.
Η κινητοποίηση, λοιπόν, της Κυριακής δεν είναι μια ακόμη τοπική διαμαρτυρία. Είναι η έκφραση μιας βαθύτερης αγωνίας των κατοίκων της Πάρου. Μήπως έχει φτάσει πια η στιγμή να αποδεχτούμε ότι τα νησιά μας δεν μπορούν να αντέξουν άλλο αυτό το μοντέλο ανάπτυξης; Μήπως η Πάρος, με τις χιλιάδες πισίνες της και τα υπερμεγέθη ξενοδοχεία της, κινδυνεύει να χάσει αυτό που την κάνει μοναδική και τελικά έναν ελκυστικό προορισμό για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους κάθε χρόνο, πόσο μάλλον ανθρώπινη και βιώσιμη για τους ίδιους τους κατοίκους της;
