ΔΙΑΝΑ ΒΟΥΤΥΡΑΚΟΥ
Η δημοτική σύμβουλος στο Δήμο της Αθήνας Δανάη Βουτυράκου γράφει για ένα πολύ σημαντικό κενό που υπάρχει στον υπό διαβούλευση νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης.
Μια έγκυος γυναίκα στην Ελλάδα του 2026 στερείται τα θεσμικά εργαλεία για να συνδυάσει την επιθυμία της για μητρότητα με τα καθήκοντα της εκλεγμένης δημοτικής συμβούλου. Η τοπική αυτοδιοίκηση λειτουργεί σύμφωνα με τη νομοθεσία όπως ορίζεται από τον Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (Ν. 3463/2006) και τους Ν. 3852/2010 και Ν. 4555/2018.
Στο θεσμικό αυτό πλαίσιο περιγράφονται σαφώς οι υποχρεώσεις των αιρετών δημοτικών συμβούλων, καθώς και το αυστηρό όριο των απουσιών. Ωστόσο, τόσο στον υφιστάμενο κώδικα όσο και στον υπό διαβούλευση νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, υπάρχει ένα σημαντικό κενό: δεν υφίσταται καμία απολύτως θεσμική πρόβλεψη για την έγκυο δημοτική σύμβουλο.
Η μόνη δυνατότητα που δίνεται σήμερα σε μία έγκυο γυναίκα ώστε να μην ξεπεράσει το όριο των τριών (3) συνεχόμενων απουσιών, γεγονός που επιφέρει την έκπτωσή της από το αξίωμα, είναι να αιτηθεί δικαιολογημένες απουσίες προσκομίζοντας ιατρική γνωμάτευση «για λόγους υγείας». Αυτό της δίνει τη δυνατότητα να απουσιάζει όσο καιρό χρειαστεί, όπως θα συνέβαινε και σε μία μακροχρόνια ασθένεια. Για το ελληνικό κράτος δηλαδή, η εγκυμοσύνη και η μητρότητα μίας δημοτικής συμβούλου δεν αποτελούν κοινωνικό δικαίωμα, αλλά αντιμετωπίζονται νομικά όπως μια μακροχρόνια «ασθένεια».
Όμως η εγκυμοσύνη δεν είναι και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ασθένεια. Στο πλαίσιο μιας σύγχρονης κοινωνίας, θα έπρεπε να προβλέπεται ρητά πρόβλεψη για την περίοδο εγκυμοσύνης και εν συνεχεία ανατροφής τέκνου. Μια τέτοια πρόβλεψη, μάλιστα, θα έπρεπε να συμπεριλαμβάνει ισότιμα κάθε ζευγάρι που επιλέγει εναλλακτικές διαδρομές προς τη γονεϊκότητα, όπως η τεκνοθεσία ή η παρένθετη μητρότητα, διαδικασίες που σήμερα αφήνουν τους αιρετούς πλήρως ακάλυπτους.
Το πρόβλημα δεν εξαντλείται στον προβληματικό ορισμό της εγκυμοσύνης ως «ασθένειας». Ακόμα κι αν μια δημοτική σύμβουλος αιτηθεί και εξασφαλίσει τις δικαιολογημένες απουσίες, το σύστημα την οδηγεί αναγκαστικά στην πλήρη αδράνεια. Η μόνη επιλογή που της δίνεται είναι η φυσική απουσία. Δεν υπάρχει καμία απολύτως μέριμνα ώστε η εγκυμονούσα ή λεχώνα σύμβουλος να μη χάνει τη δυνατότητα εκπροσώπησης των πολιτών που την τίμησαν με την ψήφο τους. Με απλά λόγια: δεν προβλέπεται δικαίωμα εξ αποστάσεως συμμετοχής και ψήφου για την περίοδο εγκυμοσύνης και ανατροφής.
Αυτό έχει τα εξής αποτελέσματα:
- Αποδυνάμωση των παρατάξεων: Η παράταξη της συμβούλου χάνει μια πολύτιμη φωνή για τη ανάδειξη θεμάτων προ ημερησίας διάταξης και, φυσικά, μια κρίσιμη ψήφο στις λήψεις αποφάσεων.
- Θεσμικός αποκλεισμός: Με δεδομένο ότι ο νόμος επιβάλλει τουλάχιστον μία διά ζώσης συνεδρίαση τον μήνα, καθώς και υποχρεωτική φυσική παρουσία στις μυστικές ψηφοφορίες, μια έγκυος γυναίκα αποκλείεται de facto από την πολιτική διαδικασία.
Το πλήγμα γίνεται ακόμα πιο εμφανές για τις παρατάξεις της αντιπολίτευσης. Ειδικά δε στην περίπτωση μιας μονοεδρικής παράταξης, εάν η μοναδική εκλεγμένη σύμβουλος μείνει έγκυος, η παράταξη και οι ψηφοφόροι της θα μείνουν χωρίς εκπροσώπηση για μήνες, καθώς το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο δεν προβλέπει εναλλακτικές.
Η εγκυμοσύνη και η μητρότητα δεν μπορούν και δεν πρέπει να λειτουργούν ως ανασταλτικοί παράγοντες για τη συμμετοχή μιας γυναίκας στα κοινά. Αν θέλουμε λοιπόν η ισότητα των φύλων στην πολιτική να μην μένει απλώς ένα σύνθημα σε προεκλογικά φυλλάδια, απαιτούνται άμεσες θεσμικές παρεμβάσεις.
Παραδειγματικά αναφέρονται οι εξής:
1. Ψηφιακή & Επιστολική Ψήφος: Θεσμοθέτηση της δυνατότητας ηλεκτρονικής ή επιστολικής ψήφου σε όλες ανεξαιρέτως τις συνεδριάσεις (συμπεριλαμβανομένων των μυστικών ψηφοφοριών) κατά την περίοδο κυήσεως και λοχείας, με σύγχρονες εγγυήσεις ταυτοπροσωπίας.
2. Ειδική Άδεια Μητρότητας/Γονεϊκότητας: Θέσπιση αυτοτελούς άδειας που θα αποσυνδέει την εγκυμοσύνη, την τεκνοθεσία ή την παρένθετη μητρότητα από την έννοια της «ασθένειας».
3. Προσωρινή Αναπλήρωση: Πρόβλεψη διαδικασίας προσωρινής αντικατάστασης της συμβούλου για το διάστημα της άδειας από τον/την επόμενο/η επιλαχόντα/ούσα της λίστας, ώστε να διασφαλίζεται η αδιάλειπτη εκπροσώπηση της παράταξης.
4. Διαμοιρασμός Χρόνου: Δυνατότητα μεταβίβασης του προβλεπόμενου χρόνου τοποθετήσεων της απούσας συμβούλου στα υπόλοιπα μέλη της παράταξής της, ώστε να υπάρχει επαρκής χρόνος για κατάθεση και συζήτηση των αιτημάτων των πολιτών.
Η ανάγκη για περισσότερες γυναίκες στα κέντρα λήψης αποφάσεων δεν μπορεί να παραμένει ένα κενό σύνθημα. Η πραγματικότητα δείχνει ότι τα θεσμικά εμπόδια είναι ακόμα εδώ: το 2026, μια έγκυος δημοτική σύμβουλος στερείται τη δυνατότητα να συνυπάρξει ισότιμα στον πολιτικό στίβο, καθώς το πολιτικό μας σύστημα αδυνατεί να της παρέχει τα θεσμικά εργαλεία για να συνδυάσει τη μητρότητα με την εκπροσώπηση των συμπολιτών της.
Η πολιτεία οφείλει να εκσυγχρονιστεί. Η μητρότητα και γονεϊκότητα είναι δικαίωμα και η πολιτική εκπροσώπηση είναι δημοκρατική κατάκτηση. Ο συνδυασμός τους θα έπρεπε να είναι αυτονόητος, όχι μια γραφειοκρατική εξαίρεση «για λόγους υγείας».
Η Διάνα Βουτυράκου είναι Δημοτική Σύμβουλος του Δήμου Αθηναίων με την Ανοιχτή Πόλη
