Ο Τραμπ ανακοίνωσε συμφωνία-ορόσημο με το Ιράν, με τις τελικές υπογραφές να αναμένονται την Παρασκευή - Ξεκινούν διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά, ενώ η κόντρα με τον Νετανιάχου και οι εξελίξεις στη Βηρυτό σκιάζουν την εύθραυστη εκεχειρία
Της Έφης Κουτσοκώστα
Μετά από αλλεπάλληλες παλινωδίες στο πεδίο, αλλά και στο διπλωματικό παρασκήνιο, ΗΠΑ και Ιράν κατέληξαν σε μια προσωρινή ειρηνευτική συμφωνία, όπως ανακοίνωσαν την Κυριακή (14/6), στο πρώτο σημαντικό βήμα μετά από σχεδόν τέσσερις μήνες συγκρούσεων που προκάλεσαν παγκόσμια πολιτική και οικονομική αναταραχή.
Η συμφωνία θα υπογραφεί την Παρασκευή (19/6), δήλωσαν ο Τραμπ και οι Πακιστανοί διαπραγματευτές, παρά το γεγονός ότι ο Αμερικανός πρόεδρος είχε εκφράσει την ελπίδα του ότι θα μπορούσε να υπογραφεί και μέσα στη μέρα.
Ένας Αμερικανός αξιωματούχος επεσήμανε ότι ενώ οι ΗΠΑ ελπίζουν ότι θα επιτευχθεί επίσημη συμφωνία αυτή την εβδομάδα, υπάρχουν ακόμη ορισμένες λεπτομέρειες που πρέπει να διευθετηθούν. Καμία πλευρά δεν παρείχε συγκεκριμένη λίστα με τις συμφωνημένες λεπτομέρειες.
Καθώς εργάζονται πάνω στις τελικές λεπτομέρειες τις επόμενες ημέρες, οι διαπραγματευτές θα πρέπει να αντιμετωπίσουν τους σκληροπυρηνικούς τόσο στις ΗΠΑ όσο και στη Μέση Ανατολή. Αρκετές συντηρητικές φωνές έχουν προτρέψει τον Τραμπ να μην εμπιστεύεται το Ιράν, ενώ αντίστοιχα οι σκληροπυρηνικοί στην Τεχεράνη έχουν ταχθεί κατά της σύναψης συμφωνίας με την Ουάσιγκτον.
Ωστόσο, τα οικονομικά οφέλη και για τις δύο χώρες, εάν τελεσφορήσει η συμφωνία, θα μπορούσαν να είναι σημαντικά. Από την έναρξη του πολέμου τον Φεβρουάριο, η εκτόξευση των τιμών της ενέργειας έχει αυξήσει το κόστος για εκατομμύρια Αμερικανούς, ενώ ο αποκλεισμός των ιρανικών πλοίων από τις ΗΠΑ έχει ασκήσει ασφυκτική πίεση στην οικονομία της Τεχεράνης.
Πυρηνικά, κυρώσεις και το σχέδιο των 60 ημερών
Μετά τη συμφωνία, ανοίγει ο δρόμος για μια περίοδο διαπραγματεύσεων 60 ημερών, κατά την οποία οι δύο πλευρές θα επιχειρήσουν να επιλύσουν το κρίσιμο ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, που αποτέλεσε και την αιτία έναρξης της σύγκρουσης.
Σε αντάλλαγμα για τους περιορισμούς του προγράμματος, το Ιράν αναμένει πρόσβαση σε δισεκατομμύρια δολάρια δεσμευμένων κεφαλαίων στο εξωτερικό, καθώς και τον τερματισμό των κυρώσεων που έχουν πλήξει σοβαρά την οικονομία του. Μιλώντας στους New York Times, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι διαπραγματεύσεις για την τελική συμφωνία θα ξεκινήσουν την Παρασκευή στην Ελβετία, με βασικό αντικείμενο μια πιθανή αναστολή του εμπλουτισμού ουρανίου από το Ιράν για 15 έως 20 χρόνια.
Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συνέχισης των στρατιωτικών επιχειρήσεων εναντίον της Τεχεράνης εάν οι συνομιλίες δεν καταλήξουν σε συμφωνία. Όσον αφορά τα Στενά του Ορμούζ, ο Τραμπ απέκλεισε το ενδεχόμενο επιβολής διοδίων και υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να αναλάβουν ρόλο «φύλακα της Μέσης Ανατολής» με αντάλλαγμα το 20% των εσόδων της περιοχής, εφόσον δεν υπάρξει οριστική συμφωνία με το Ιράν.
Η ρήξη Τραμπ-Νετανιάχου και η νέα ένταση στη Βηρυτό
Σκληρή ήταν η κριτική που επιφύλαξε ο Αμερικανός πρόεδρος στον Μπενιαμίν Νετανιάχου, τον οποίο χαρακτήρισε «πολύ δύσκολο άνθρωπο», υποστηρίζοντας παράλληλα ότι το Ισραήλ θα πρέπει να είναι ευγνώμον για τη συμφωνία. «Εάν το Ιράν είχε πυρηνικό όπλο, το Ισραήλ δε θα υπήρχε ούτε για δύο ώρες», ανέφερε χαρακτηριστικά. Ο Νετανιάχου είχε εκφράσει νωρίτερα τις ανησυχίες του για τους όρους μιας πιθανής συμφωνίας.
Την Κυριακή, ο ισραηλινός στρατός πραγματοποίησε επίθεση σε φερόμενο κέντρο διοίκησης της Χεζμπολάχ στα προάστια της Βηρυτού, μετά την εκτόξευση μη επανδρωμένων αεροσκαφών προς το ισραηλινό έδαφος. Από την επίθεση των drones δεν αναφέρθηκαν τραυματισμοί. Ωστόσο, σύμφωνα με τα λιβανέζικα κρατικά μέσα ενημέρωσης, τρεις άνθρωποι σκοτώθηκαν και άλλοι 15 τραυματίστηκαν από την ισραηλινή επιδρομή.
Η σύγκρουση μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ, που υποστηρίζεται από το Ιράν, αποτελεί από την αρχή ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για τον τερματισμό του πολέμου. Παρόμοιες επιδρομές έχουν οδηγήσει σε τεταμένες τηλεφωνικές συνομιλίες μεταξύ Τραμπ και Νετανιάχου τις τελευταίες εβδομάδες.
Μάλιστα, Ισραηλινοί αξιωματούχοι φέρονται να αιφνιδιάστηκαν όταν ο Τραμπ έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι «δεν πρέπει να υπάρξουν άλλες επιθέσεις από το Ισραήλ πουθενά στον Λίβανο», επιβεβαιώνοντας τη βαθιά διαφωνία που έχει αναπτυχθεί ανάμεσα στους δύο ηγέτες, οι οποίοι ξεκίνησαν τον πόλεμο με κοινή στρατηγική, αλλά φαίνεται πλέον να ακολουθούν διαφορετική πορεία ως προς τους τελικούς στόχους της σύγκρουσης.
Στη Γενεύη η κρίσιμη υπογραφή ΗΠΑ–Ιράν: Τι προβλέπει η συμφωνία για τα Στενά του Ορμούζ
Της Μαρίας-Ειρήνης Δημουλά
Ύστερα από περίπου τρεισήμισι μήνες έντονης αντιπαράθεσης και διπλωματικών διεργασιών, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη ανακοίνωσαν ότι κατέληξαν σε μια προκαταρκτική συμφωνία, η οποία αναμένεται να επικυρωθεί επίσημα στις 19 Ιουνίου στη Γενεύη. Η συμφωνία περιλαμβάνει ρυθμίσεις που αφορούν την περιφερειακή ασφάλεια, με αναφορές τόσο στον Λίβανο όσο και στη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα σημαντικότερα περάσματα για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας.
Οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ και του Ιράν κατέληξαν σε καταρχήν συμφωνία για να τερματιστεί άμεσα ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, ανακοίνωσε τις πρώτες πρωινές ώρες το Πακιστάν, χώρα που διαδραματίζει μεσολαβητικό ρόλο-κλειδί, με την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη να επιβεβαιώνουν την πληροφορία αυτή αμέσως μετά.
Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ ανακοίνωσε πως το «μνημόνιο συνεργασίας» μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν θα υπογραφεί στην Γενεύη στις 19 Ιουνίου.
Ο Σαρίφ στην ανάρτηση του έγραψε επίσης πως «με τη συμφωνία πλέον σε ισχύ, οι διαμεσολαβητές θα διευκολύνουν μια σειρά συναντήσεων αυτή την εβδομάδα. Αυτές οι συζητήσεις πριν από την εφαρμογή θα θέσουν τα θεμέλια για τις τεχνικές συνομιλίες και την επίσημη τελετή υπογραφής».
Ακολούθησε ανάρτηση του Τραμπ, που έγραψε ότι «η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν ολοκληρώθηκε». Ανακοίνωσε την άμεση άρση του ναυτικού αποκλεισμού που είχαν επιβάλει οι ΗΠΑ στο Ιράν και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ χωρίς τέλη διέλευσης.
«Εγκρίνω το πλήρες άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ χωρίς τέλη διέλευσης και, ταυτόχρονα, την άμεση άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού. Πλοία όλου του κόσμου, βάλτε μπρος τις μηχανές σας. Ας ρεύσει το πετρέλαιο!», έγραψε χαρακτηριστικά. Ωστόσο σε νεότερη ανάρτηση ανέφερε πως ο στρατηγικός θαλάσσιος διάδρομος θα ξανανοίξει «μόλις υπογραφεί η συμφωνία» (κάτι που αναμένεται να γίνει την Παρασκευή), προκειμένου να δοθεί χρόνος «για την απομάκρυνση (των θαλάσσιων) ναρκών» στην περιοχή.
Το ιρανικό κρατικό πρακτορείο Mehr ωστόσο μετέδωσε ότι το μνημόνιο κατανόησης που συμφωνήθηκε με τις ΗΠΑ προβλέπει την επαναλειτουργία των Στενών εντός 30 ημερών υπό «ιρανικές διευθετήσεις».
Παρά τις πανηγυρικές δηλώσεις του Τραμπ, η Τεχεράνη εμφανίζεται πιο προσεκτική. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν τονίσει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ανοιχτά ζητήματα και ότι η εφαρμογή των δεσμεύσεων θα κριθεί στην πράξη. Η ιρανική πλευρά ζητά εγγυήσεις για την άρση των περιορισμών και τη συμμόρφωση της Ουάσιγκτον με όσα συμφωνήθηκαν.
Ιρανικές πηγές διευκρίνισαν ότι η συμφωνία «δεν σημαίνει εμπιστοσύνη στον εχθρό», ενώ το κείμενο του μνημονίου κατανόησης (MoU) θα δημοσιοποιηθεί μόνο μετά την επίσημη υπογραφή του.
Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γκαριμπαμπαντί, επιβεβαίωσε τη συμφωνία σε τηλεοπτικές δηλώσεις τις πρώτες πρωινές ώρες της Δευτέρας, λέγοντας ότι αυτή θέτει «άμεσο τέλος» στον πόλεμο μεταξύ των εμπλεκόμενων χωρών και ότι καλύπτει επίσης το μέτωπο του Λιβάνου.
«Θα αρχίσουν διαπραγματεύσεις εντός 60 ημερών ενόψει της σύναψης οριστικής συμφωνίας», είπε ακόμη ο κ. Γκαριμπαμπαντί, επισημαίνοντας πως η Τεχεράνη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει με «δυσπιστία» τις ΗΠΑ. Έκανε λόγο για τέσσερα θέματα που θα τεθούν στο τραπέζι: «την άρση όλων των κυρώσεων σε βάρος της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, είτε πρόκειται για μονομερείς πρωτογενείς ή δευτερογενείς· το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας· την ανοικοδόμηση» και «την οικονομική ανάπτυξη» του Ιράν· καθώς και «τη δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης» που θα εγγυάται την εφαρμογή των δεσμεύσεων που θα αναληφθούν.
Tο μνημόνιο δεν φαίνεται να επιλύει τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Αυτά αναμένεται να συζητηθούν σε διάστημα 60 ημερών, με στόχο μια πιο ολοκληρωμένη συμφωνία.
Αναλυτές εκφράζουν αμφιβολίες για το κατά πόσο τόσο σύνθετες διαπραγματεύσεις μπορούν να ολοκληρωθούν επιτυχώς μέσα σε δύο μήνες, επισημαίνοντας ότι η πυρηνική συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν του 2015 χρειάστηκε σχεδόν δέκα φορές περισσότερο χρόνο για να επιτευχθεί, μεταδίδει ο Guardian.
Παράλληλα, παραμένει ασαφές πώς θα επηρεαστούν οι σχέσεις με το Ισραήλ. Το Ισραήλ δεν συμμετείχε στις συνομιλίες και φέρεται να αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα τη συμφωνία. Η ισραηλινή επίθεση στη Βηρυτό, χθες, απείλησε για ακόμη μια φορά τις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ και Ιράν γεγονός που υπογραμμίζει πόσο εύθραυστη παραμένει η κατάσταση.
Ο Σάμι Χάμντι, ειδικός σε θέματα Μέσης Ανατολής και CEO της εταιρείας συμβούλων κινδύνου International Interest, δήλωσε στο Al Jazeera ότι η επιτυχία της τρέχουσας συμφωνίας εξαρτάται από το κατά πόσο ο Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να συγκρατήσει τον Μπενιαμίν Νετανιάχου.
«Την τελευταία φορά που το Πακιστάν ανακοίνωσε κατάπαυση του πυρός, το Ισραήλ κλιμάκωσε τις επιχειρήσεις του εναντίον του Λιβάνου», ανέφερε.
«Όταν το Πακιστάν επέμεινε ότι ο Λίβανος περιλαμβανόταν στην κατάπαυση του πυρός, ο Τραμπ φάνηκε να τροποποιεί τους όρους της συμφωνίας ώστε να εξαιρεθεί ο Λίβανος. Το ερώτημα είναι αν θα κάνει το ίδιο και αυτή τη φορά».
Ο αναλυτής σημείωσε ότι στο Ισραήλ υπάρχει έντονη αντίθεση απέναντι σε μια τέτοια συμφωνία με την Τεχεράνη και ότι ο Νετανιάχου πραγματοποίησε χθες πλήγμα στον Λίβανο με στόχο να υπονομεύσει τη συμφωνία.
Ο ίδιος σημείωσε ότι βασική του ανησυχία είναι «αν ο Τραμπ τροποποιήσει ξανά τη συμφωνία. Ακόμη κι αν αποτρέψει το Ισραήλ από το να επιτεθεί στον Λίβανο, ενδέχεται να αρνηθεί να ασκήσει πίεση για την αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τον νότιο Λίβανο, γεγονός που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο ολόκληρη τη συμφωνία».
Λίγη ώρα προτού ανακοινωθεί η συμφωνία, το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν προειδοποιούσε μέσω X ότι επρόκειτο να υπάρξουν «άμεσα» αντίποινα σε βομβαρδισμό του Ισραήλ με τρεις νεκρούς σε νότιο προάστιο της Βηρυτού, προπύργιο της Χεζμπολάχ.
Ο Τραμπ δήλωσε στον ειδησεογραφικό ιστότοπο Axios ότι το ισραηλινό πλήγμα «καθυστέρησε την υπογραφή κατά μερικές ώρες» και αποκάλυψε ότι είπε στον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου πως «δεν έχει καθόλου κρίση».
Μιλώντας στους New York Times μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας, ο Τραμπ κατηγόρησε τον Νετανιάχου ότι οι επιθέσεις που εξαπέλυσε στον Λίβανο παραλίγο να εκτροχιάσουν τις τελικές διαπραγματεύσεις.
«Είναι πολύ δύσκολος άνθρωπος. Και, για να είμαι ειλικρινής, θα έπρεπε να είναι πολύ ευγνώμων προς εμάς γι’ αυτό που κάναμε. Αν το Ιράν διέθετε πυρηνικό όπλο, το Ισραήλ δεν θα υπήρχε ούτε για δύο ώρες», φέρεται να δήλωσε.
Ο Τραμπ επανέλαβε επίσης τις απειλές ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να επανεκκινήσουν στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν εάν δεν επιτευχθεί οριστική συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Το Ιράν «επέβαλε τη θεία και ατσάλινη θέλησή του στους Αμερικανούς και σιωνιστές εχθρούς», τους «ταπείνωσε», και «ο εχθρός δεν είχε άλλη επιλογή παρά να αποδεχτεί την ήττα και να παραδοθεί», υποστήριξε από την πλευρά του το γενικό επιτελείο του ιρανικού στρατού, σύμφωνα με την κρατική τηλεόραση.
Πηγή: in.gr
