Έλενα Ζήσου
Μπορούν οι επιπλέον όροφοι να δώσουν ανάσα στη στεγαστική κρίση ή κινδυνεύουν να κάνουν την Αθήνα ακόμη πιο ασφυκτική; Η πρόταση Μητσοτάκη για πολεοδομικά και φορολογικά κίνητρα σε κτίρια που θα κατασκευάζονται αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση φέρνει στο προσκήνιο ένα ευρύτερο δίλημμα: πώς θα αυξηθούν οι διαθέσιμες κατοικίες με προσιτά ενοίκια χωρίς να επιβαρυνθούν περαιτέρω το αστικό περιβάλλον, η ενεργειακή ανθεκτικότητα και η ασφάλεια των κτιρίων. Την ίδια ώρα, νέα δεδομένα για τις ενεργειακές αναβαθμίσεις και την αξιοποίηση της δημόσιας και εκκλησιαστικής περιουσίας ανοίγουν τη συζήτηση για το πώς μπορεί να αξιοποιηθεί καλύτερα το υπάρχον κτιριακό απόθεμα.
Το σχέδιο για περισσότερες κατοικίες και το ερώτημα των επιπλέον ορόφων
Η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης μέσω της αύξησης της προσφοράς κατοικιών αποτελεί βασικό στόχο της κυβερνητικής πρότασης για την ανάπτυξη του μοντέλου Build to Rent. Πρόκειται για επενδύσεις σε κτίρια που κατασκευάζονται εξαρχής με σκοπό τη μακροχρόνια ενοικίαση και όχι την πώληση των διαμερισμάτων.
Το σχέδιο που βρίσκεται υπό επεξεργασία προβλέπει κίνητρα για τους επενδυτές, όπως πρόσθετα δικαιώματα δόμησης, τα οποία θα μπορούσαν να αντιστοιχούν σε έναν ή δύο επιπλέον ορόφους, φορολογικές ελαφρύνσεις, ευνοϊκότερους όρους χρηματοδότησης και ταχύτερη αδειοδότηση.
Ως αντάλλαγμα, τα ακίνητα θα πρέπει να διατίθενται με προσιτά ενοίκια και να παραμένουν στη μακροχρόνια μίσθωση για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Ωστόσο, το πλαίσιο δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί και θα πρέπει να λάβει υπόψη τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας που ακύρωσαν τα μπόνους δόμησης του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού.
Το βασικό ζητούμενο είναι αν τα κίνητρα θα οδηγήσουν πράγματι σε περισσότερες οικονομικά προσιτές κατοικίες ή αν θα καταλήξουν κυρίως σε πρόσθετη εκμετάλλευση της οικοδομήσιμης επιφάνειας.
Η πρόταση έχει ήδη προκαλέσει πολιτικές αντιδράσεις. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Ανδρουλάκης, προειδοποίησε για τη δημιουργία «αστικών χαραδρών», ενώ ο Αλέξης Τσίπρας έχει προκρίνει την κοινωνική αντιπαροχή και την αξιοποίηση δημόσιας γης. Από την πλευρά του, ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας υποστηρίζει ότι η αντιμετώπιση του στεγαστικού δεν μπορεί να βασιστεί σε «περισσότερο τσιμέντο», αλλά πρέπει να περιλαμβάνει και την αξιοποίηση των κενών κατοικιών.
«Έχουμε χτίσει τις πόλεις μας για ένα κλίμα που δεν υπάρχει πια»
Η στεγαστική πολιτική δεν μπορεί να σχεδιάζεται ανεξάρτητα από τις κλιματικές συνθήκες που διαμορφώνονται στις μεγάλες πόλεις. Αυτό ήταν το βασικό μήνυμα του καθηγητή Φυσικής Περιβάλλοντος και Κλίματος του ΕΚΠΑ, Κωνσταντίνου Καρτάλη, στην Prodexpo 2026.
«Έχουμε χτίσει τις πόλεις μας για ένα κλίμα που δεν υπάρχει πια», τόνισε, επισημαίνοντας ότι ο τρόπος με τον οποίο αναπτύσσεται μια πόλη μπορεί να ενισχύσει ή να περιορίσει την ανθεκτικότητά της απέναντι στην κλιματική αλλαγή.
Η αύξηση του ύψους των κτιρίων δεν αποτελεί από μόνη της λύση για τη στεγαστική κρίση, καθώς, ανάλογα με τον σχεδιασμό και τα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής, μπορεί να επιδεινώσει τις συνθήκες διαβίωσης. Παράλληλα, η κυκλοφορία των οχημάτων συνεισφέρει, σύμφωνα με τον καθηγητή, περίπου το 20% της θερμότητας που παράγεται στο αστικό περιβάλλον.
Ο ίδιος υπογράμμισε την ανάγκη εκπόνησης νέου Ρυθμιστικού Σχεδίου για την Αθήνα, καθώς από το 2012, όταν θεσμοθετήθηκε το ισχύον πλαίσιο, έχουν μεταβληθεί σημαντικά δεδομένα που αφορούν τη δόμηση, το κυκλοφοριακό και τους κλιματικούς κινδύνους. Στον σχεδιασμό θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τόσο η ανάπτυξη στο Ελληνικό όσο και η προοπτική δημιουργίας κυβερνητικού πάρκου στον Υμηττό.
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσες νέες κατοικίες θα δημιουργηθούν, αλλά και σε ποιες περιοχές, με ποιες υποδομές και με πόσο πράσινο και ελεύθερο δημόσιο χώρο.
Τα «Εξοικονομώ» χρειάζονται καλοκαιρινή προστασία
Η ανάγκη προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή αφορά και τις ανακαινίσεις των υφιστάμενων κατοικιών. Τα προγράμματα «Εξοικονομώ» καλούνται να διευρύνουν την προσέγγισή τους, ώστε να μην επικεντρώνονται αποκλειστικά στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας για θέρμανση τον χειμώνα.
Η καθηγήτρια του Τμήματος Φυσικής του ΕΚΠΑ, Μαργαρίτα Νίκη Ασημακοπούλου, επισήμανε ότι πολλά από τα κτίρια που εξετάστηκαν υπερθερμαίνονται κατά τους θερινούς μήνες, καθώς οι παρεμβάσεις δεν καλύπτουν επαρκώς την προστασία από την ηλιακή ακτινοβολία.
Έτσι, ακόμη και ένα ακίνητο που έχει αναβαθμιστεί ενεργειακά μπορεί να εξακολουθεί να παρουσιάζει προβλήματα θερμικής άνεσης το καλοκαίρι. Στην εξίσωση προστίθενται η ποιότητα του εσωτερικού αέρα, ιδιαίτερα στους χώρους γραφείων, αλλά και η ανάγκη προστασίας των ενοίκων από τις υψηλές θερμοκρασίες.
Η ενεργειακή αναβάθμιση, συνεπώς, χρειάζεται να σχεδιάζεται με βάση τις πραγματικές συνθήκες διαβίωσης καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου και όχι μόνο τις ανάγκες θέρμανσης.
Ενεργειακή αναβάθμιση χωρίς έλεγχο στατικής επάρκειας;
Ένα ακόμη ζήτημα αφορά την ασφάλεια των παλαιών κτιρίων. Τα προγράμματα «Εξοικονομώ» δεν απαιτούν γενικά, ως προϋπόθεση για την επιδότηση, συνολικό στατικό έλεγχο κάθε κατοικίας. Αυτό δημιουργεί τον προβληματισμό αν μπορεί να χρηματοδοτούνται ενεργειακές παρεμβάσεις χωρίς να έχει προηγηθεί αξιολόγηση της δομικής κατάστασης του ακινήτου.
Ο πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, Γιώργος Στασινός, έχει θέσει επανειλημμένα το ζήτημα, ζητώντας να συνδεθούν τα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης με τον στατικό έλεγχο και, όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο, με παρεμβάσεις στατικής και αντισεισμικής ενίσχυσης.
Το ζητούμενο είναι οι διαθέσιμοι ευρωπαϊκοί πόροι να αξιοποιούνται με ολοκληρωμένο τρόπο, καλύπτοντας ταυτόχρονα την ενεργειακή απόδοση, την ανθεκτικότητα και τη δομική ασφάλεια των κτιρίων.
Πάνω από 1 δισ. ευρώ για ενεργειακές επενδύσεις έως το 2028
Σημαντικοί πόροι αναμένεται να κατευθυνθούν και σε ενεργειακές επενδύσεις τα επόμενα χρόνια. Στις 6 Αυγούστου υποβλήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αίτημα επέκτασης της εθνικής ρήτρας διαφυγής, το οποίο, σύμφωνα με το δημοσίευμα, εγκρίθηκε από το Συμβούλιο της ΕΕ, ώστε να συμπεριληφθούν δαπάνες που ενισχύουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα της χώρας.
Όπως αναφέρει το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, οι νέες επενδύσεις αναμένεται να ξεπεράσουν το 1 δισ. ευρώ έως το 2028. Στους τομείς που θα καλυφθούν περιλαμβάνονται η αποθήκευση ενέργειας, η εξοικονόμηση και οι ενεργειακές υποδομές.
Δημόσια περιουσία: Επενδύσεις, πράσινο και νέες υποδομές
Η αξιοποίηση ακινήτων που παραμένουν αναξιοποίητα αποτελεί ακόμη μία παράμετρο της συζήτησης για την ανάπτυξη και τις στεγαστικές ανάγκες. Στην Prodexpo 2026 αναδείχθηκε η ανάγκη η δημόσια περιουσία να αντιμετωπίζεται ως κεφάλαιο που μπορεί να δημιουργήσει οικονομική δραστηριότητα, θέσεις εργασίας και υποδομές με κοινωνικό όφελος.
Ο Μιχάλης Αναγνωστάκος από το Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο, πρώην Υπερταμείο, σημείωσε ότι στόχος είναι η αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας με κριτήρια που εξασφαλίζουν το μεγαλύτερο δυνατό όφελος για τους πολίτες.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την ανάπλαση της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης, επένδυση ύψους 200 εκατ. ευρώ, η οποία προβλέπει νέες θέσεις εργασίας, περισσότερες από 1.000 θέσεις στάθμευσης και 120 στρέμματα πρασίνου.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η αξιοποίηση σημαντικών σιδηροδρομικών σταθμών. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο διαγωνισμός, προϋπολογισμού 400 εκατ. ευρώ, σχεδιάζεται να προκηρυχθεί έως το τέλος του 2026. Ωστόσο, οι καθυστερήσεις στις αδειοδοτήσεις εξακολουθούν να αποτελούν εμπόδιο για την ταχύτερη προώθηση επενδύσεων.
Η εκκλησιαστική περιουσία και η προοπτική προσιτής στέγης
Στη συζήτηση για την αξιοποίηση ακινήτων προστίθεται και η εκκλησιαστική περιουσία. Ο Επίσκοπος Επιδαύρου Νικόδημος, γενικός διευθυντής της Εκκλησιαστικής Κεντρικής Υπηρεσίας Οικονομικών της Εκκλησίας της Ελλάδος, ανέφερε ότι η περιουσία αντιμετωπίζεται ως παρακαταθήκη που πρέπει να διαφυλάσσεται και να αξιοποιείται με γνώμονα και το κοινωνικό όφελος.
Όπως υποστήριξε, από την περιουσία που διέθετε ιστορικά η Εκκλησία έχει απομείνει περίπου το 4%, ενώ σημαντικό μέρος της σημερινής περιουσίας παραμένει δεσμευμένο. Ως παραδείγματα ανέφερε τον Ευαγγελισμό, που έχει ανεγερθεί σε ακίνητο της Μονής Πετράκη, καθώς και τα νοσοκομεία Σωτηρία και Ασκληπιείο Βούλας, για τα οποία, σύμφωνα με όσα είπε, έχουν λήξει οι σχετικές συμβάσεις με το κράτος.
Η Εκκλησία επιδιώκει να διευθετήσει τις εκκρεμότητες που αφορούν την κυριότητα εκτάσεων και να αξιοποιήσει την υπόλοιπη περιουσία. Μεταξύ των δυνατοτήτων που εξετάζονται είναι η δημιουργία προσιτών κατοικιών για φοιτητές και εργαζομένους.
Το συνολικό στοίχημα για την Αθήνα είναι να συνδυάσει την αύξηση της προσφοράς κατοικιών με τον σύγχρονο πολεοδομικό σχεδιασμό, την ενεργειακή και στατική ασφάλεια και την προστασία των ελεύθερων χώρων. Γιατί η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης δεν εξαρτάται μόνο από το πόσα σπίτια θα χτιστούν, αλλά και από το αν οι πόλεις θα παραμείνουν βιώσιμες για όσους κατοικούν σε αυτές.
Πηγή:in.gr
