Αρτέμης Ψαρομήλιγκος
Υπόθαλψη, προετοιμασία, εκτέλεση, υποστήριξη, αποποίηση.
Η ένταση του Ψυχρού Πολέμου κατέστησε τα πιο έξαλλα αντικομμουνιστικά στοιχεία απαραίτητα εργαλεία της αμερικανικής πολιτικής. Το 1947 καταγράφεται προσέγγιση ΗΠΑ και ΙΔΕΑ μέσω επαφής του στρατιωτικού ακολούθου ταγματάρχη Αντρεποντ με ηγετικό κλιμάκιο της μυστικής στρατιωτικής οργάνωσης με αυτόνομη ιεραρχία.
Από το 1949 το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ ευνοεί ένα στρατιωτικό κατεστημένο εσωτερικής ασφάλειας «για να αποφευχθεί η κομμουνιστική κατάκτηση της Ελλάδας». Και έχει πλήρη γνώση των κινήσεων των συνωμοτών υπό την επίβλεψη της CIA.
Την 31η Μαΐου 1951 εκδηλώνεται πραξικόπημα από ΙΔΕΑτες αξιωματικούς που φτάνουν ως το περιβάλλον του Παπάγου καθώς εμπλέκεται και ο διευθυντής του γραφείου του, συνταγματάρχης Γωγούσης. Ομως απολάμβαναν υψηλή προστασία. Ο Αμερικανός πρέσβης Πιουριφόι είχε ενημερωθεί εγκαίρως από το στέλεχος της πρεσβείας Τσαρλς Γιοστ.
Χαρακτήρισε λοιπόν «την ύπαρξιν του ΙΔΕΑ μη κακοποιόν. Αντιθέτως η δράσις του υπήρξεν αναμφισβήτητως πατριωτική και αντικομμουνιστική». Η ασυλία κατοχυρώθηκε.
Το «υβρίδιο» Γ. Παπαδόπουλος
Μια νέα, πιο δυναμική και «ασυμβίβαστη» γενιά ακροδεξιών αξιωματικών αναδύθηκε το 1957 και συγκρότησαν –εκτός ΙΔΕΑ– την Εθνική Ενωση Νέων Αξιωματικών (ΕΕΝΑ) που απέκτησε στενές σχέσεις εμπιστοσύνης με τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες. Συνωμότες που θα «λάμψουν» δέκα χρόνια αργότερα. Μεταξύ αυτών ο Γεώργιος Παπαδόπουλος προσελκύει τα βλέμματα των Αμερικανών. Αποτελεί «υβριδικό» προϊόν ΚΥΠ και CIA. Οπως μας πληροφορεί ο γνώστης καθηγητής Θάνος Βερέμης, ήταν ένας από τους Ελληνες που μαθήτευσαν στα Advanced Intelligence Centers στα σύνορα με κομμουνιστικές χώρες. («Καθημερινή», 22/4/2012). Τον πλαισιώνουν Ιωαννίδης, Μακαρέζος, Λαδάς και δεκάδες άλλοι που θα στελεχώσουν τη δικτατορία του 1967.
Ηδη από το 1963 (ήττα ΕΡΕ) ο αρχηγός ΓΕΣ αντιστράτηγος Βασίλειος Καρδαμάκης συναντάται με τον στρατιωτικό ακόλουθο της αμερικανικής πρεσβείας και μεταφέρει αίτημα να πραγματοποιήσουν πραξικόπημα, αλλά δεν παίρνει ακόμη πράσινο φως.
Η πρώτη μεγάλη «καμπάνα»
Δεν μπορούμε να πούμε πως οι Αμερικανοί δεν είχαν προειδοποιήσει στο υψηλότερο επίπεδο. Ο προέδρος Λίντον Τζόνσον είχε απειλήσει έξω από τα δόντια τον πρεσβευτή μας Αλέξανδρο Μάτσα ενόψει της επίσκεψης Γεωργίου Παπανδρέου, 23-27 Ιουνίου 1964: «Δεν μπορώ να έχω και δεύτερο Ντε Γκολ στα πόδια μου. Πληρώνουμε πολλά δολάρια στους Ελληνες, κύριε πρέσβη. Αν ο πρωθυπουργός σας μου μιλήσει για δημοκρατία, Βουλή και Σύνταγμα, τότε εκείνος, η Βουλή και το Σύνταγμά του μπορεί να μην κρατήσουν για πολύ» (στο Κώστας Παπαϊωάννου, «Πώς φτάσαμε στην 21η Απριλίου» και Philippe Deane Gigantes, «I should have died»).
Τον Φεβρουάριο του ’65 ο επικεφαλής Σχεδιασμού του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Ουόλτερ Ράστοου υπενθύμισε ότι στην Ελλάδα την περίοδο «του ανταρτοπολέμου είχε υπάρξει μια ατέλειωτη σειρά αδύναμων κυβερνήσεων με τους στρατιωτικούς ν’ αποτελούν το σχετικά σταθερό στοιχείο».
Ο πρέσβης Χένρι Λαμπουίς (1962-65) παρέλειψε να ενημερώσει για το σχεδιαζόμενο πραξικόπημα. «Επί του παρόντος δεν βλέπω κάποιο χρήσιμο λόγο για να θέσω σε συναγερμό είτε το βασιλιά είτε τον πρωθυπουργό γι’ αυτή την πιθανότητα» έγραψε στον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Ντιν Ρασκ (κατά μια ανορθογραφία της Ιστορίας ο Λαμπουίς παντρεύτηκε την κόρη της νομπελίστριας Μαρί Κιουρί).
Ο παλιός χίτης και πρώην βουλευτής της ΕΡΕ, πληροφοριοδότης της πρεσβείας και κατά δήλωσή του φασίστας Νίκος Φαρμάκης ειδοποιεί τον σύμβουλο Ανσουτζ στις αρχές Μαρτίου ότι όχι οι στρατηγοί αλλά «συνταγματάρχες φίλοι του» ετοιμάζουν πραξικόπημα. Ο πρέσβης Τάλμποτ συνεπώς γνώριζε.
Τα επίδικα για τους Αμερικανούς είναι η σταθερότητα στη μοναδική μη κομμουνιστική χώρα των Βαλκανίων, μια δυτική λύση στο κυπριακό όπου ο Μακάριος των «Αδεσμεύτων» χαρακτηρίζεται από τον Κίσιντζερ «κάστρο της Μεσογείου» και από τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη «η πόρνη της Μεσογείου». Και πιθανόν η υποστήριξη του Ισραήλ το καλοκαίρι του 1967.
Η αποσταθεροποίηση της δημοκρατίας και το «τέλος του συντάγματος» αρχίζει με την Αποστασία του ’65 και ολοκληρώνεται με τις ερπύστριες των τανκς το ’67.
Η επταετής υποστήριξη
Δεν θα εστιάσουμε εδώ στις ελαφρώς διαφοροποιημένες πολιτικές των κέντρων ισχύος των ΗΠΑ (Οβάλ Γραφείο, Στέιτ Ντιπάρμεντ, CIA, Πεντάγωνο) ούτε στις πολυάριθμες επισκέψεις Αμερικανών και νατοϊκών προς υποστήριξη της χούντας. Θα μείνουμε σε πολιτικές δηλώσεις «γραμμής».
Ο υπουργός Εξωτερικών Ντιν Ρασκ τρεις μήνες ακριβώς μετά το πραξικόπημα κι ενώ ίσχυαν ακόμη κάποια προσχήματα επισήμαινε στον Λίντον Τζόνσον: «Εχουμε σταματήσει την παράδοση ορισμένων βαρέων όπλων στην Ελλάδα και είμαστε αρκετά ψυχροί στις σχέσεις μας με την κυβέρνηση προκειμένου όχι μόνο να δείξουμε την αποδοκιμασία μας για τον τρόπο (sic) με τον οποίο η χούντα κατέλαβε την εξουσία, αλλά και για να ενθαρρύνουμε κάποια σταδιακή επιστροφή σε πιο συνταγματικές διαδικασίες.
Πιστεύουμε όμως τώρα ότι αυτή η τακτική δεν είναι πλέον χρήσιμη και αν συνεχιστεί μπορεί να αποβεί αναποτελεσματική […] στην Ελλάδα έχουμε πολλές διευκολύνσεις (σ.σ.: βάσεις). Η αξία τους έχει αυξηθεί μετά τον αραβοϊσραηλινό πόλεμο. Αυτός ο πόλεμος υπογράμμισε τη σημασία της Ελλάδας (μαζί με τη σημασία της Τουρκίας και του Ιράν) για τα αμερικανικά συμφέροντα […] Η Ελλάδα είναι σπουδαία για τις ΗΠΑ με δεδομένες τις αβεβαιότητες στη Μέση Ανατολή και τη σοβιετική διείσδυση στην περιοχή».
Την 1η Δεκεμβρίου 1967 η χούντα, με αμερικανική παρότρυνση για εκτόνωση της έντασης μετά τα γεγονότα στην Κοφινού, αποσύρει την ελληνική μεραρχία από την Κύπρο. Ανταποδοτικά, όταν ο Μακάριος «αποτολμήσει» την αγορά όπλων από την Τσεχοσλοβακία –άκρως ενοχλητική για τις ΗΠΑ– η χούντα καταγγέλλει αργότερα, στις 14 Φεβρουαρίου 1972, τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας με διακοίνωση.
Ο Παττακός μαζί με τον έκπτωτο βασιλιά Κωνσταντίνο παρευρίσκονται στην κηδεία του Αϊζενχάουερ τον Απρίλιο του 1969 και συνομιλεί με τον πρόεδρο Νίξον.
Στις 20 Δεκεμβρίου 1969 διορίζεται πρέσβης ο Χένρι Τάσκα, φίλος του φιλοχουντικού Τομ Πάππας. Αποχώρησε στις 16 Σεπτεμβρίου 1974 μετά την προδοσία της Κύπρου.
Βομβιστικές επιθέσεις αντιστασιακών πραγματοποιήθηκαν στην πρεσβεία (2 Σεπτεμβρίου 1970 Τσικουρής και Αντζελόνι), σε αμερικανικούς στόχους το καλοκαίρι του 1971 στο Ηράκλειο και στην Αθήνα.
Στις 2 Οκτωβρίου 1970 επισκέπτεται την Αθήνα και το πεδίο βολής Κρήτης ο υπουργός Αμυνας των ΗΠΑ Μέλβιν Λερντ.
Τον Οκτώβριο του 1971 η χούντα υποδέχεται θριαμβευτικά τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Σπύρο Αγκνιου που χαρακτηρίζει την Ελλάδα «απαραίτητον γραμμήν αμύνης» απέναντι στον σοβιετικό στόλο της Μεσογείου: «Ορισμέναι από τας βάσεις εις την Ελλάδα είναι αναντικατάστατοι από πλευράς στρατηγικής
σημασίας για την ασφάλεια των ΗΠΑ».
Ο Ρ. Νίξον τονίζει τη στρατηγική σημασία της «φίλης κυβέρνησης» της Ελλάδας για μια «βιώσιμη πολιτική προς διάσωση του Ισραήλ», μιλώντας στο Κογκρέσο τον Αύγουστο του 1972.
Στις 22 Ιουλίου ο Κίσιντζερ δηλώνει: «Ενδεχομένως αυτήν τη στιγμή πραγματοποιείται στην Ελλάδα πολιτική μεταβολή». Στις 23 η χούντα καταρρέει.
* Το κείμενο γράφτηκε από στοιχεία που άντλησα από άρθρα των Φοίβου Οικονομίδη, Δημήτρη Στεμπίλη, Σταύρου Παναγιωτίδη στο HotDoc.History και από το αρχείο μου.
21η Απριλίου 1967- Γεώργιος Παπαδόπουλος: Την Αμερική την γνώριζα από τον κινηματογράφο. Με πολέμησαν οι Αμερικανοί μετά μανίας
Νίκος Τζιανίδης
O Γεώργιος Παπαδόπουλος είχε μιλήσει σε Επιτροπή της Βουλής που ερευνούσε την προδοσία της Κύπρου. Είχε πει ανάμεσα σε άλλα: «Την Αμερική την γνώριζα από τον κινηματογράφο. Με πολέμησαν οι αμερικανοί μετά μανίας»...
21η Απριλίου σήμερα. Για τη GenZ η ημερομηνία (ίσως και να) είναι μια μέρα τ’ Απρίλη σαν όλες τις άλλες, που... γελάει ο κάμπος με το τριφύλλι. Για τους Baby Boomers όμως η 21η Απριλίου είναι η στροφή στη ζωή τους, το κομβικό εκείνο σημείο της Ιστορίας που τους κάνει να λένε μέχρι σήμερα: «Εγώ έζησα δικτατορία, Πολυτεχνείο, Εισβολή στην Κύπρο, Μεταπολίτευση…». Αυτά λένε για να δικαιολογήσουν την δημιουργική ασάφεια που ξεδίπλωσαν σαν χάρτη για την πορεία της επόμενης γενιάς, την πλαδαρότητα και τον «ωχαδερφισμό» που λειτούργησαν σαν πυξίδα για να φθάσουμε ίσαμε εδώ, στις τρικυμίες των σκανδάλων και των σβησμένων φάρων του: «μετά τον Μητσοτάκη ποιος;»….
Ο Γεώργιος Παπαδόπουλος δήμιος του αγωνιστή Χρήστου Χωμενίδη παππού του διάσημου λογοτέχνη. Ελλάδα, Απρίλης 1967 και μια χούφτα ανωτέρων αξιωματικών του Στρατού Ξηράς τα έκαναν θάλασσα- όπως εκ του αποτελέσματος προέκυψε. Η ιστορία χιλιογραμμένη και ειπωμένη από όλες τις πλευρές. Εμείς, σήμερα τι να κάνουμε ως αφιέρωμα στην αποφράδα εκείνη Παρασκευή, μέρα τ’ Απρίλη, ξημερώματα; Να θυμηθούμε λόγια του πρωταιτίου του απριλιανού πραξικοπήματος; Γιατί όχι;
«Aς κρίνει η Ιστορία την πράξη μου»
Ο ιθύνων νους της Χούντας, ο συνταγματάρχης Γεώργιος Παπαδόπουλος, που στην πορεία, μέχρι το 1974, αυτοαναγορεύτηκε σε Αντιβασιλέα, Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Πρωθυπουργό, Υπουργό Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, Υπουργό Εθνικής Άμυνας, Υπουργό Προεδρίας Κυβερνήσεως, δεν έδωσε συνέντευξη ποτέ σε δημοσιογράφο, ούτε στη δίκη του (κατηγορούμενος για εσχάτη προδοσία) ουσιαστικά δεν είπε τίποτα περισσότερο από το ότι «αναλαμβάνει πλήρως την ευθύνη για το πραξικόπημα…» και «…ας κρίνει η Ιστορία την πράξη μου».
Ο Παπαδόπουλος σε σπάνια φωτογραφία με την πρώτη του σύζυγο Νίκη Βασιλειάδη.
Ο Παπαδόπουλος πέθανε στο Λαϊκό Νοσοκομείο το 1999 σε ηλικία 80 χρονών από έμφραγμα του μυοκαρδίου, προσβεβλημένος από πλάγια αμυοτροφική σκλήρυνση (ALS) και καρκίνο του προστάτη. Ο Παπαδόπουλος αρνήθηκε να κάνει χρήση των νομικών δυνατοτήτων (ανήκεστος βλάβη- αίτηση χάριτος) για να αποφυλακιστεί, όταν άλλοι συγκατηγορούμενοί του απολάμβαναν την οικογενειακή θαλπωρή και την ασφάλεια του σπιτιού τους από χρόνια. Ο Στυλιανός Παττακός είχε αποφυλακιστεί το 1990 λόγω «ανηκέστου βλάβης» και πέθανε 23 χρόνια μετά, στα 103 χρόνια του, αθεράπευτα αμετανόητος!
Ο Παπαδόπουλος μίλησε στην Επιτροπής της Βουλής των Ελλήνων που ερευνούσε την υπόθεση της προδοσίας της Κύπρου. Τι (φέρεται να) είχε πει τότε;
«Ουδέν εγνώριζα»...
- Έχω 13 χρόνια στη φυλακή. Και ακούω από την τηλεόραση να με αποκαλούν στη Βουλή προδότη. Έπρεπε να απαντήσω και εγώ. Και αποφάσισα να το κάνω σήμερα. Δεν είμαι προδότης. Εμείς υπηρετούσαμε ενσυνειδήτως τον ελληνικό λαό.
- Με υβρίζετε. Ουδέποτε υπήρξα πράκτορας. Την Αμερική την γνώριζα από τον κινηματογράφο. Ουδέποτε δέχθηκα πιέσεις από τους ξένους. Επί τω λόγω της τιμής μου, εάν μπορείτε να τον δεχθείτε, ουδείς ξένος εγνώριζε τα της 21ης Απριλίου.
- Με πολέμησαν οι Αμερικανοί μετά μανίας. Αντέδρασαν σφοδρά στην ενέργεια μας (σ.σ. στο πραξικόπημα). Και αν εκ των υστέρων κάποιοι ξένοι ήθελαν να με χρησιμοποιήσουν σαν όργανο τους, απογοητεύτηκαν
- Ουδέποτε έδωσα εγώ εντολή για βασανιστήρια. Ουδέν εγνώριζα. Και εάν έγιναν, ντρέπομαι γι' αυτά.
- Τη νύκτα που ξεκινούσαμε (σ.σ. το πραξικόπημα) όρκισα στο Ιερό Ευαγγέλιο όλους τους επικεφαλής αποστολών ότι δεν θα κακοποιήσουν κανένα από τους συλλαμβανόμενους. Ιδιαίτερα, μάλιστα τον επικεφαλής της ομάδας που θα συνελάμβανε τον Ανδρέα Παπανδρέου και τον προειδοποίησα: "Αν κακοποιηθεί ο Ανδρέας Παπανδρέου θα σε εκτελέσω εγώ ο ίδιος
- Δεν υπήρξα Μασόνος. Αντίθετα εξέδωσα διαταγές εναντίον των Μασόνων.
Τα τελευταία λόγια του δικτάτορα
Ο Παπαδόπουλος άφησε την τελευταία του πνοή στο Λαϊκό Νοσοκομείο. Λέγεται ότι, λίγες ώρες πριν πεθάνει, είπε, παρόντων των Παττακού, Λαδά και Θεοφιλογιαννάκου: ««Εγώ τελειώνω. Εύχομαι εσείς να είστε καλά. Εμείς δεν θα υπάρχουμε αλλά το αργότερο σε μια εικοσαετία πιστεύω ότι ο Ελληνικός λαός θα νοσταλγήσει την 21η Απριλίου». Κάτι παρόμοιο είχε πει κι ο Γκέμπελς: «Θα ξαναγυρίσουμε και η γη θα τρέμει»…
Αυτά μεταδόθηκαν από φίλα προσκείμενους στον Γεώργιο Παπαδόπουλο και το ανάλγητο καθεστώς του, που δήθεν άφησε την Ελλάδα δίχως χρέη, όμως… Όμως η έγκυρη εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ έγραφε: «Το τελευταίο διάστημα ο Γεώργιος Παπαδόπουλος λόγω της τραχειοτομής στην οποία είχε υποβληθεί πριν από δύο μήνες δεν ήταν σε θέση να μιλήσει και επικοινωνούσε με το περιβάλλον μόνο παρά μέσω σημειωμάτων»...
Σε παραλήρημα...
Διαβάζουμε στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ της 28ης Ιουνίου 1999, την επομένη του θανάτου του Παπαδόπουλου: «Μέχρι την τελευταία στιγμή ο πρώην δικτάτορας αρνήθηκε να ζητήσει συγγνώμη για τα εγκλήματα που διέπραξε εις βάρος Ελλήνων πολιτών, αλλά και για τη βίαιη κατάλυση της δημοκρατίας. Έτσι, ουδέποτε υπέβαλε αίτηση για αποφυλάκιση με το αιτιολογικό “της αποτροπής ανηκέστου βλάβης της υγείας του”, όπως συνέβη με άλλους πρωταίτιους του απριλιανού πραξικοπήματος. Ο Γεώργιος Παπαδόπουλος πέθανε χθες το πρωί από έμφραγμα του μυοκαρδίου στο Λαϊκό Νοσοκομείο, όπου νοσηλευόταν φρουρούμενος από τον Αύγουστο του 1996. Η υγεία του είχε κλονισθεί σοβαρά πριν από πέντε χρόνια στις φυλακές Κορυδαλλού, καθώς προσεβλήθη από καρκίνο στο ουροποιητικό σύστημα, ο οποίος σύντομα εξαπλώθηκε σε όλα τα ζωτικά του όργανα».
Σήμερα, κοντά εξήντα χρόνια από το ξημέρωμα της 21ης Απριλίου του 1967, όλα έχουν αλλάξει. Ο Ουμπέρτο Έκο το είχε γράψει χρόνια πριν: «Σήμερα μόνο οι ηλίθιοι κάνουν δικτατορίες με τανκς, από τη στιγμή που υπάρχει η τηλεόραση»...
Και ως επίλογο: Σε όλη την Ιστορία υπήρξαν κατά καιρούς τύραννοι και δολοφόνοι που για λίγο έμοιαζαν ανίκητοι, αλλά στο τέλος πάντα έπεφταν. Πάντα! Γκάντι, μουστάκια…
