✨Το βιβλίο του Cole Stangler περιγράφει την απομόνωση των Αμερικανών ψηφοφόρων και την αντικατάσταση της ζωντανής συζήτησης από το ατέρμονο doomscrolling.

✨Το doomscrolling χαρακτηρίζεται από συνεχή αναζήτηση αρνητικών ειδήσεων μέσω κοινωνικών μέσων, προκαλώντας ψυχική κόπωση και αίσθηση ματαιότητας χωρίς αληθινή ενημέρωση.

✨Οι αλγόριθμοι διευκολύνουν τη συνεχή περιήγηση, ενώ η έκθεση σε αρνητικά πολιτικά μηνύματα αυξάνει τον κυνισμό και τον θυμό στους χρήστες των κοινωνικών δικτύων.

✨Η υπερκατανάλωση χαμηλής ποιότητας ειδήσεων αλλάζει την πολιτική ενημέρωση, καθώς το συνεχές scrolling δεν οδηγεί απαραίτητα σε ουσιαστική γνώση ή ενεργό συμμετοχή.

Διαβάζοντας το βιβλίο του Γαλλοαμερικανού δημοσιογράφου Cole Stangler “Μπροστά στον καθρέφτη της Αμερικής” (εκδόσεις Πόλις) πέσαμε πάνω στην περιγραφή μίας συνήθειας που χαρακτηρίζει πλέον το μέσο Αμερικανό ψηφοφόρο. Γράφει ο νεαρός συγγραφέας. “Οχι μόνο γίνεται όλο και πιο σπάνιο να συμμετέχουν Αμερικανοί σε μία τοπική ένωση. σ’ ένα συνδικάτο ή έναν αθλητικό σύλλογο αλλά μειώνονται ακόμα και οι αυθόρμητες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. ….Η πολιτική αντιμετωπίζει ως μοναχική δραστηριότητα“. Και καταλήγει ως εξής: “Αντίο τη ζωηρή συζήτηση στο dinner, καλώς ήρθες στο σιωπηλό doomscrolling”.

Εκ πρώτης όψεως και…συναντήσεως, ο όρος φαντάζει περίεργος. Αν το σκεφτεί όμως κάποιος καλύτερα, ο όρος μοιάζει δικαιολογημένος μέσα στη σκληρότητα και την πολυπλοκότητά του. Η λέξη doom σημαίνει καταστροφή απειλή, το scrolling περιγράφει τη αδιάκοπη κύλιση στην οθόνη προς το κάτω.

Πώς δουλεύει ο αλγόριθμος

Οπως έχει γίνει γνωστό από διεθνείς έρευνες, το χαρακτηριστικό του doomscrolling είναι ότι ο χρήστης συνεχίζει να αναζητά αρνητικές, κατά βάση, πληροφορίες χωρίς να αισθάνεται ότι έχει ενημερωθεί αρκετά, ακόμη κι όταν η συνεχιζόμενη έκθεση τον αγχώνει ή τον εξαντλεί.

Προσπαθούμε να ενημερωθούμε και να κατανοήσουμε τον κόσμο, πάντα μέσα από μία καθαρά ατομική διαδικασία, χωρίς όμως να είμαστε ικανοποιημενοι. Πάντα κάτι λείπει και πάντα ζητάμε κάτι παραπάνω. 

Την ίδια ώρα ο τρόπος με τον οποίο δουλεύει ο αλγόριθμος στα social media μας οδηγεί σε ψυχική εξάντληση καθώς η αναζήτηση αρνητικών ειδήσεων γίνεται σχεδόν αδιάκοπη.

Ταυτόχρονα, όπως πάντα ισχύει στα social, η ατέρμονη κύλιση και οι αλγόριθμοι προτάσεων διευκολύνουν τη συνέχιση της περιήγησης. Δεν χρειάζεται να αποφασίσουμε κάθε φορά ότι θα αναζητήσουμε κάτι καινούργιο: το επόμενο περιεχόμενο βρίσκεται ήδη μπροστά μας. Η βιβλιογραφία αναγνωρίζει αυτά τα χαρακτηριστικά ως πιθανούς ενισχυτικούς παράγοντες, χωρίς να έχει αποδειχθεί ότι προκαλούν από μόνα τους doomscrolling.

Είναι σαφές ότι το doomscrolling συνδέεεται με δυσμενείς δείκτες ψυχολογικής ευημερίας. Οι ερευνητές, ωστόσο, αξιολόγησαν τη βεβαιότητα των στοιχείων ως πολύ χαμηλή, καθώς οι μελέτες έχουν σημαντικούς μεθοδολογικούς περιορισμούς.

Γιατί δεν μπαίνει stop

Πέρα όμως από αυτό το μεγάλο ερώτημα είναι το γιατί δυσκολευόμαστε να σταματήσουμε. Όταν συμβαίνει κάτι απειλητικό, θέλουμε να μάθουμε τι ακριβώς συμβαίνει, τι μπορεί να ακολουθήσει και αν κινδυνεύουμε. Η αναζήτηση πληροφοριών προσφέρει προσωρινά την αίσθηση ελέγχου. Όταν, όμως, η κατάσταση παραμένει αβέβαιη, η αναζήτηση μπορεί να συνεχίζεται χωρίς τέλος.

Ταυτόχρονα, η ατέρμονη κύλιση και οι αλγόριθμοι προτάσεων διευκολύνουν, όπως άριστα γνωρίζουμε, τη συνέχιση της περιήγησης. Δεν χρειάζεται να αποφασίσουμε κάθε φορά ότι θα αναζητήσουμε κάτι καινούργιο: το επόμενο περιεχόμενο βρίσκεται ήδη μπροστά μας. Η βιβλιογραφία αναγνωρίζει αυτά τα χαρακτηριστικά ως πιθανούς ενισχυτικούς παράγοντες, χωρίς να έχει αποδειχθεί ότι προκαλούν από μόνα τους doomscrolling.

Είναι πολύ λογικό αυτή η συνεχής περιήγηση στον κόσμο των αρνητικών ειδήσεων να αυξήσει την αίσθηση της ματαιότητας. Όταν η καθημερινή ενημέρωση κυριαρχείται από αποκαλύψεις διαφθοράς, αποτυχίες θεσμών, συγκρούσεις και αλληλοκατηγορίες, μπορεί να ενισχυθεί η αντίληψη ότι το πολιτικό σύστημα είναι συνολικά αναποτελεσματικό ή ότι η συμμετοχή του πολίτη δεν έχει αποτέλεσμα. Ολα αυτά βιώνονται ατομικά, μακριά από κάθε συλλογικότητα και αυτό επιτείνει την αίσθηση ότι τίποτα δεν είναι δυνατόν να αλλάξει.

Αλλη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Political Communication εξέτασε δεδομένα από έρευνα πάνελ 1.800 ενηλίκων στις ΗΠΑ, κατά τις προεδρικές εκλογές του 2020. Διαπίστωσε ότι η έκθεση σε πολιτικές επιθέσεις στα κοινωνικά δίκτυα συνδεόταν με μεγαλύτερο πολιτικό κυνισμό, ενώ ο θυμός αποτελούσε έναν από τους μηχανισμούς που σχετίζονταν με αυτή τη σχέση. Η μελέτη δεν εξέτασε αποκλειστικά το doomscrolling, όμως σχετίζεται με το φαινόμενο, έστω και μερικώς.

Ποτέ, επίσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι, όπως αναφέρει το Reuters Institute, τα κοινωνικά δίκτυα και οι πλατφόρμες βίντεο έχουν πλέον ξεπεράσει, κατά μέσο όρο στις χώρες που εξετάζει, την τηλεόραση και τις ιστοσελίδες ή εφαρμογές των ειδησεογραφικών οργανισμών ως πηγές ενημέρωσης. 

Η αλλαγή αυτή επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο το κοινό συναντά και αξιολογεί τις ειδήσεις. Και βέβαια, την ίδια ώρα, γίνεται απολύτως σαφές ότι το κοινό πολλές φορές υπερκαταναλώνει ειδησεογραφικό περιεχόμενο χαμηλής ποιότητας.

Τα ερωτήματα

Για όλους αυτούς τους λόγους, μπορεί να συμπεράνει κανείς ότι το doomscrolling δεν είναι απλώς μια κακή ψηφιακή συνήθεια, αλλά ένα φαινόμενο που θέτει ερωτήματα για τη σχέση των πολιτών με την πολιτική ενημέρωση όπως αυτή πλέον προσφέρεται στον πολίτη-χρήστη-καταναλωτή.

Η αδιάκοπη έκθεση σε αρνητικές ειδήσεις μπορεί να συνδέεται με αυξημένη ψυχολογική επιβάρυνση, χωρίς να αποδεικνύεται ότι οδηγεί αναγκαστικά σε πολιτική αποστασιοποίηση.

Ομως, σε ένα περιβάλλον χαμηλής εμπιστοσύνης και αυξανόμενης αποφυγής των ειδήσεων, το ζητούμενο δεν είναι να ενημερωνόμαστε περισσότερο, αλλά να κατανοούμε καλύτερα όσα συμβαίνουν. Γιατί η διαρκής παρακολούθηση της πολιτικής επικαιρότητας δεν εγγυάται ούτε ουσιαστική γνώση ούτε ενεργότερη συμμετοχή στη δημοκρατική ζωή.

Να το πούμε διαφορετικά. Το να σκρολάρεις ασταμάτητα παρακολουθώντας βιντεάκια καταστροφής από τη Γαλλία δεν σε κάνει σοφότερο για τις αιτίες της εξέγερσης και τα εν γένει χαρακτηριστικά της. Απλά περιορίζεσαι στην εικόνα.