Έλενα Ζήσου
Πάνω από έναν αιώνα μπορεί να χρειαστεί η φύση για να αποκαταστήσει τις βαριές πληγές που άφησε η πυρκαγιά στο όρος Τραπεζίτσα της Κόνιτσας, ενώ το πύρινο μέτωπο συνεχίζει για ένατη ημέρα να καταστρέφει μία από τις πιο σημαντικές και δύσβατες δασικές περιοχές της Βόρειας Ελλάδας. Περίπου 8.000 στρέμματα έχουν ήδη γίνει στάχτη, με τη φωτιά να βρίσκεται μέσα σε προστατευόμενη περιοχή Natura 2000 και στο Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου.
Η πυρκαγιά εξακολουθεί να δοκιμάζει την περιοχή, με τις επίγειες δυνάμεις να επιχειρούν σε ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες. Το απόκρημνο ανάγλυφο και το περιορισμένο οδικό δίκτυο δυσχεραίνουν σημαντικά την πρόσβαση των πυροσβεστών, ενώ την Τρίτη χρειάστηκε ακόμη και η μεταφορά φορητών υδατοδεξαμενών με ελικόπτερα για την υποστήριξη των δασοκομάντος.
Η οικολογική ζημιά είναι ιδιαίτερα σοβαρή, καθώς μεγάλο μέρος της πυρκαγιάς εκδηλώθηκε μέσα στη Ζώνη ΙΙ του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου, περιοχή που τελεί υπό αυξημένο καθεστώς προστασίας.
Ο Ηλίας Τζιρίτης, συντονιστής δράσεων του WWF Ελλάς, περιγράφει το ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον στο οποίο εξελίσσεται η πυρκαγιά:
«Μιλάμε για μια πολύ ορεινή και απόκρημνη περιοχή, με πολύ πυκνά δάση. Πρέπει να δούμε σε ποιες περιοχές η πυρκαγιά ήταν επιφανειακή και πού έκαψε την κόμη των δέντρων, όπου και θα έχει μεγαλύτερο οικολογικό αποτύπωμα», σημειώνει.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα αφορά τα τμήματα του δάσους που έχουν υποστεί ολοκληρωτική καταστροφή. Εκεί, η φυσική αναγέννηση μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά αργή, καθώς κυριαρχούν είδη όπως η ελάτη και η μαύρη πεύκη.
«Για τα τμήματα που έχουν υποστεί σοβαρή καταστροφή, ο φυσικός επανεποικισμός από γειτονικές περιοχές μπορεί να απαιτήσει και περισσότερο από 100 χρόνια. Γίνεται με ιδιαίτερα αργούς ρυθμούς, καθώς αυτά τα είδη – η ελάτη και η μαύρη πεύκη – δεν διαθέτουν ισχυρούς μηχανισμούς φυσικής αναγέννησης όπως τα μεσογειακά οικοσυστήματα», εξηγεί ο ίδιος.
Οι φωτιές ανεβαίνουν στα βουνά
Η καταστροφή στην Τραπεζίτσα έρχεται να προστεθεί σε μία ανησυχητική τάση που καταγράφεται τα τελευταία χρόνια στα μεγάλα υψόμετρα της χώρας.
Παγγαίο, Μενοίκιο, Όρβηλος και Πίνδος έχουν βρεθεί αντιμέτωπα με μεγάλες δασικές πυρκαγιές, με δεκάδες χιλιάδες στρέμματα να έχουν καταστραφεί. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Ορβήλου, όπου το 2024 η φωτιά παρέμεινε ενεργή επί 27 ημέρες.
Περιοχές που μέχρι πρότινος θεωρούνταν λιγότερο ευάλωτες στις μεγάλες πυρκαγιές εμφανίζονται πλέον πιο εκτεθειμένες, καθώς η παρατεταμένη ξηρασία και η κλιματική αλλαγή μεταβάλλουν τις συνθήκες ακόμη και στα ορεινά οικοσυστήματα.
Όπως επισημαίνει ο Ηλίας Τζιρίτης, το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι εκδηλώνονται πυρκαγιές σε μεγάλα υψόμετρα, αλλά ότι πλέον αποκτούν μεγαλύτερη διάρκεια και καταστρέφουν τεράστιες εκτάσεις:
«Δεν πρέπει να μας απασχολεί μόνο η συχνότητα εμφάνισης πυρκαγιών στα μεγάλα βουνά, καθώς πάντοτε είχαμε πυρκαγιές εκεί, κυρίως από φυσικές αιτίες, όπως οι κεραυνοί, αλλά το ότι αυτές φτάνουν να καίνε 15.000 ή και 30.000 στρέμματα και να διαρκούν πολλές ημέρες», τονίζει.
Ζητούν αλλαγή στον σχεδιασμό
Η ιδιαιτερότητα του ορεινού ανάγλυφου δημιουργεί σημαντικά προβλήματα στην αντιμετώπιση τέτοιων πυρκαγιών. Η πρόσβαση των επίγειων δυνάμεων είναι περιορισμένη, με αποτέλεσμα η κατάσβεση να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα εναέρια μέσα.
Ο Ηλίας Τζιρίτης υπογραμμίζει την ανάγκη για διαφορετικό επιχειρησιακό σχεδιασμό:
«Πρέπει να αλλάξει ο σχεδιασμός και να εστιάζουμε σε αυτά τα μέτωπα, να δίνουμε περισσότερες δυνάμεις και να επεμβαίνουμε νωρίτερα. Σε πολλά σημεία η αντιμετώπιση της φωτιάς σε αυτές τις περιοχές εξαρτάται από τα εναέρια μέσα, λόγω έλλειψης οδικού δικτύου, όμως η αποτελεσματικότητά τους περιορίζεται όταν επιχειρούν σε τέτοιο ανάγλυφο», εξηγεί.
Πάνω από 20.000 στρέμματα κάηκαν μόνο τον Αύγουστο
Η εικόνα των τελευταίων εβδομάδων δείχνει το μέγεθος της πίεσης που δέχονται τα ελληνικά δάση.
Σύμφωνα με τις καταγραφές της Επιχειρησιακής Μονάδας BEYOND του ΙΑΑΔΕΤ/ΕΑΑ, από την 1η έως και την 31η Αυγούστου καταγράφηκαν συνολικά 20.280 καμένα στρέμματα σε όλη τη χώρα.
Οι μεγαλύτερες πυρκαγιές του μήνα καταγράφηκαν στη Δωρίδα, με περίπου 4.450 στρέμματα καμένης έκτασης, και στη Σκύρο, με περίπου 4.090 στρέμματα.
Η Τραπεζίτσα, ωστόσο, αποτελεί μία ακόμη πιο βαριά περίπτωση, καθώς η φωτιά εξελίσσεται σε προστατευόμενο ορεινό οικοσύστημα και η πλήρης αποκατάσταση των περιοχών που καταστράφηκαν μπορεί να απαιτήσει δεκαετίες ή ακόμη και περισσότερο από έναν αιώνα.
