Βαγγέλης Τριάντης
Στο μικροσκόπιο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας βρίσκονται οι επιδοτήσεις που δόθηκαν από το 2023 σε παραγωγούς μέσω του ΟΠΕΚΕΠΕ, για τα αποκαλούμενα οικολογικά σχήματα. Πρόκειται για επιδοτούμενα προγράμματα που εντάσσονται στην Κοινή Αγροτική Πολιτική της περιόδου 2023 – 2027, τα οποία παρέχουν κίνητρα και ενισχύσεις στους παραγωγούς, προκειμένου να εφαρμόσουν γεωργικές πρακτικές φιλικές στο περιβάλλον.
Σύμφωνα με πληροφορίες των Data Journalists, τους τελευταίους μήνες έχουν κληθεί προκειμένου να εξεταστούν ως μάρτυρες στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεκάδες πρόσωπα. Μεταξύ αυτών παραγωγοί, εκπρόσωποι συνεταιριστικών οργανισμών, υπηρεσιακά στελέχη του ΟΠΕΚΕΠΕ και του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, εκπρόσωποι φορέων πιστοποίησης κτλ. Αυτό που σύμφωνα με πληροφορίες ερευνούν οι εισαγγελείς, είναι κατά πόσο κοινοτικά κονδύλια που έπρεπε να δοθούν σε παραγωγούς που πράγματι εφάρμοζαν καλλιέργειες φιλικές προς το περιβάλλον, κατευθύνθηκαν παρανόμως σε παραγωγούς που δεν είχαν καμία σχέση με τα οικολογικά σχήματα. Μάλιστα τα οικολογικά σχήματα αξιολογούνται ως ένα από τα πλέον σοβαρά σκέλη του ΟΠΕΚΕΠΕ που βρίσκεται στο μικροσκόπιο των Ευρωπαίων Εισαγγελέων από τις δικογραφίες που είναι ανοικτές.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, κομβικό ρόλο στα οικολογικά σχήματα, φέρονται να έχουν παίξει δεκάδες Κέντρα Υποδοχής Δηλώσεων (ΚΥΔ), τα οποία κατέθεσαν αιτήσεις για λογαριασμό παραγωγών λαμβάνοντας ποσοστό επί της συνολικής επιδότησης. Ως αποτέλεσμα σε ουκ ολίγες περιπτώσεις φέρονται να δόθηκαν επιδοτήσεις με πιστοποιήσεις από ΚΥΔ για παραγωγική δραστηριότητα που δεν είχε καμία σχέση με όσα ορίζει η κοινοτική νομοθεσία για τα οικολογικά σχήματα.
Αποκαλυπτικό είναι εσωτερικό έγγραφο του ΟΠΕΚΕΠΕ του 2023 που είχε συντάξει η τότε Διευθύντρια Εσωτερικών Ελέγχων, Παρασκευή Τυχεροπούλου. Σύμφωνα με αυτό, το 2023 φέρεται να υπήρξε υπέρβαση του προϋπολογισμού για τα οικολογικά σχήματα κατά 178%. Μάλιστα η κα Τυχεροπούλου είχε προτείνει να μην καταβληθεί οποιοδήποτε ποσό του προϋπολογισμού των οικολογικών σχημάτων μέχρι και την ολοκλήρωση των ελέγχων και της αξιολόγησης.
Τα 40 εκατ. ευρώ κατέληξαν στα ΚΥΔ
Τα οικολογικά σχήματα είναι καινοτόμα προγράμματα της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) για την περίοδο 2023 – 2027, τα οποία παρέχουν κίνητρα και ενισχύσεις στους καλλιεργητές, προκειμένου να υιοθετήσουν γεωργικές πρακτικές φιλικές προς το περιβάλλον.
Ουσιαστικά τα οικολογικά σχήματα αντικατέστησαν το αποκαλούμενο «πρασίνισμα» που εφαρμοζόταν έως το 2022. Δηλαδή την πρόσθετη ενίσχυση που έπαιρναν γεωργοί και αγρότες που σε ορισμένες περιπτώσεις άγγιζε έως και το 50% της βασικής ενίσχυσης. Για παράδειγμα, ένα από τα προγράμματα οικολογικής ενίσχυσης που επιδοτείται, είναι η «συνέχιση της εφαρμογής μεθόδων βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας». Η επιδότηση απευθύνεται σε παραγωγούς που διαθέτουν αγροτεμάχια, βοσκοτόπους ή εκτροφές που είναι ενταγμένες στο σύστημα της βιολογικής γεωργίας.
Ένα ακόμη οικολογικό σχήμα αφορά στη «διατήρηση και προστασία καλλιεργειών σε εκτάσεις με αναβαθμίδες». Οι αναβαθμίδες υπάρχουν σε περιοχές τόσο μόνιμων και όσο αροτραίων καλλιεργειών και αποτελούν καταφύγιο άγριας χλωρίδας και πανίδας. Στην ουσία ο παραγωγός ενισχύεται προκειμένου να συντηρεί της ξερολιθιές με τον παραδοσιακό τρόπο. Για παράδειγμα στο πλαίσιο των οικολογικών σχημάτων προβλέπονται επιδιορθώσεις μικρής κλίμακας, η απαγόρευση χρήσης ζιζανιοκτόνων, της απομάκρυνσης θάμνων κτλ.
Ωστόσο από την πρώτη στιγμή, εμφανίστηκαν στρεβλώσεις στις επιδοτήσεις για οικολογικά σχήματα. Συγκεκριμένα, παραγωγοί εμφανίζονταν ψευδώς να έχουν εφαρμόσει κάποιο από τα καινοτόμα οικολογικά προγράμματα προκειμένου να λάβουν το ποσό της ενίσχυσης. Σύμφωνα με πληροφορίες, την απάτη διευκόλυνε και ο τρόπος με τον οποίο δίνονταν οι επιδοτήσεις.
Ειδικότερα, οι αιτήσεις υποβάλλονταν μέσω των γνωστών για την εμπλοκή τους στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, Κέντρων Υποδοχής Δηλώσεων (ΚΥΔ). Είναι χαρακτηριστικό ότι τα ΚΥΔ λάμβαναν αμοιβή που κυμαίνονταν από 8% έως 10% ανάλογα την περίπτωση, επί της συνολικής επιδότησης που λάμβανε ένας παραγωγός. Για παράδειγμα το 2023, το ποσοστό επιδότησης μέσω οικολογικών σχημάτων είχε προϋπολογιστεί σε 425 εκατ. ευρώ.
Λαμβάνοντας υπ’ όψιν ότι η αμοιβή για τα ΚΥΔ κυμαίνονταν από 8 – 10%, τότε ένα ποσό που αγγίζει τα 40 εκατ. ευρώ κατέληξε σε ΚΥΔ που είχαν αναλάβει να κάνουν τις αιτήσεις. Το γεγονός αυτό φέρεται μάλιστα να είχε επισημανθεί ουκ ολίγες φορές στην πολιτική ηγεσία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, δίχως αποτέλεσμα.
Πολύ λίγος χρόνος για ελέγχους και υποβολή δηλώσεων
Μία από τις στρεβλώσεις που έγιναν από το 2023 και μετά, με τα οικολογικά σχήματα, είχε να κάνει με το πολύ σύντομο χρονικό διάστημα που άνοιξε η πλατφόρμα του ΟΠΕΚΕΠΕ για την υποβολή δηλώσεων. Είναι χαρακτηριστικό πως για το 2024, η πλατφόρμα άνοιξε από τις 15 Φεβρουαρίου έως και τις 15 Μαρτίου του 2024. Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα να μην υπάρχει επαρκής χρόνος για να γίνουν οι απαραίτητοι έλεγχοι, με αποτέλεσμα να υποβληθουν ουκ ολίγες δηλώσεις που δεν είχαν καμία σχέση με την πραγματικότητα.
Σημαντικά προβλήματα είχαν εντοπιστεί και την περίοδο υποβολής δηλώσεων ΟΣΔΕ για το 2024. Είναι χαρακτηριστικό πως σύμφωνα με επίσημη ενημέρωση που είχε υποβληθεί στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και είναι σε γνώση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, για τον πρώτο ενάμιση μήνα της περιόδου υποβολής δηλώσεων στον ΟΠΕΚΕΠΕ, είχαν λάβει πρωτόκολλο μόλις 200.000 δηλώσεις. Αυτό πρακτικά σήμαινε πως οι υπόλοιπες 440.000 θα έπρεπε να υποβληθούν και να λάβουν πρωτόκολλο μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες.
Για να ξεπεραστεί το πρόβλημα οι αρμόδιες υπηρεσίες του ΟΠΕΚΕΠΕ βρήκαν μια πρόχειρη αλλά ταυτόχρονα «πονηρή» λύση. Έδωσαν τη δυνατότητα σε παραγωγούς να συμπληρώσουν μερικώς τις δηλώσεις τους, ακόμη και χωρίς τα κατάλληλα δικαιολογητικά, ώστε να πάρουν πρωτόκολλο. Το γεγονός αυτό δεν έχει περάσει απαρατήρητο στους Ευρωπαιους Εισαγγελείς καθώς μεταξύ των αιτήσεων εξετάζεται να έχουν υποβληθεί και ψευδείς αιτήσεις, όπως γινόταν από το 2019 έως και το 2022 με τα βοσκοτόπια και τις ψευδείς εκτάσεις.
Υπέρβαση προϋπολογισμού κατά 178%
Όλη αυτή η στρέβλωση, σκόπιμη ή μη, που έλαβε χώρα με την υποβολή των δηλώσεων για τα οικολογικά σχήματα, οδήγησε σε εκτόξευση των αιτήσεων για οικολογικά σχήματα και σε εκτεταμένη απάτη.
Χαρακτηριστικό είναι έγγραφο της πρώην Διευθύντριας Εσωτερικού Ελέγχου Παρασκευής Τυχεροπούλου που δημοσιεύουν σήμερα οι Data Journalists. Πρόκειται για ενημερωτικό σημείωμα με την ένδειξη εμπιστευτικό, που υπεβλήθη στις 21 Νοεμβρίου του 2023 προς την τότε διοίκηση του ΟΠΕΚΕΠΕ σχετικά με την «Αξιολόγηση των Οικολογικών Σχημάτων».
Όπως προκύπτει από τα επίσημα στοιχεία του ΟΠΕΚΕΠΕ και τις αιτήσεις που είχαν υποβληθεί για το 2023, ενώ ο προβλεπόμενος προϋπολογισμός ανέρχονταν σε 425,623 εκατ. ευρώ, τελικά με βάση τις αιτήσεις που δηλώθηκαν ο προϋπολογισμός εκτοξεύτηκε κατά 178%. Ανήλθε δηλαδή σε 758.934 εκατ. ευρώ.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε στο ενημερωτικό σημείωμα η κα Τυχεροπούλου, από τα 10 οικολογικά σχήματα παρατηρήθηκε υπέρβαση σε 6. Πιο αναλυτικά η υπέρβαση για το οικολογικό σχήμα eco 6 άγγιξε το 942,93%, το eco 8 (αναβαθμίδες) σε 636,38% και το eco 9 σε 101,54%. Όπως επισήμανε η κα Τυχεροπούλου, «ο προϋπολογισμός των οικολογικών σχημάτων επιμερίζεται άνισα μεταξύ των 324.833 δικαιούχων και όχι στο σύνολο των δικαιούχων που έχουν ενεργοποιήσει δικαιώματα όπως συνέβαινε στην προηγούμενη ΚΑΠ», ενώ πρότεινε να μην πραγματοποιηθούν οι πληρωμές μέχρι να ολοκληρωθούν οι έλεγχοι.
«Λαμβάνοντας υπόψη τα όσα αναφέρονται προηγούμενα, η Δ/νση Άμεσων Ενισχύσεων και Αγοράς δεν προτείνει την πληρωμή οποιουδήποτε ποσού του προϋπολογισμού των οικολογικών σχημάτων μέχρι την ολοκλήρωση των ελέγχων και της αξιολόγησης των δεδομένων από την ΕΑΕ 2023 μετά και την κατανομή των εκτάσεων για τα οικολογικά 5 και 7. Ασφαλής περίοδο καταβολής της ενίσχυσης των οικολογικών σχημάτων σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα εργασιών του ΟΠΕΚΕΠΕ θεωρείται η Άνοιξη, την ίδια περίοδο με την καταβολή των ενισχύσεων για τα Συνδεδεμένα. Είμαστε στη διάθεση σας για οποιαδήποτε διευκρίνηση», υπογραμμίζεται στο έγγραφο της κας Τυχεροπούλου.
Η κατάθεση του Μόσχου Κορασίδη στην Εξεταστική
Η προβληματική κατάσταση με τις πληρωμές για τα οικολογικά σχήματα είναι κάτι που ήταν κοινό μυστικό στον ΟΠΕΚΕΠΕ, όπως και με τις παράνομες επιδοτήσεις για βοσκοτόπια μαϊμού. Το γεγονός αυτό επισημάνθηκε και από τις καταθέσεις μαρτύρων στην Εξεταστική Επιτροπή της Βουλής. Καταπέλτης ήταν η κατάθεση του πρώην αντιπροέδρου του ΟΠΕΚΕΠΕ και γενικού γραμματέα του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων την περίοδο 2012 – 2015, Μόσχου Κορασίδη, πριν λίγους μήνες.
Όπως είχε αναφέρει ο κ. Κορασίδης, μετά το 2019 φέρεται να έλαβε χώρα συστηματική κλοπή εισοδημάτων των παραγωγών, από το παράνομο κύκλωμα που δρούσε εντός του ΟΠΕΚΕΠΕ. Ο μάρτυρας έκανε λόγο για κατάχρηση της τεχνικής λύση από το 2019 και μετά με ανεπαρκείς έως ανύπαρκτους ελέγχους, ενώ χαρακτήρισε ως «μεγάλο πρόβλημα» τη δήλωση βοσκοτόπων χωρίς ζώα στα νησιά που έχουν μόνο ιδιωτικές εκτάσεις και χρησιμοποιούνται πολλά μισθωτήρια.
Τέλος, ο κ. Κορασίδης, ο οποίος σύμφωνα με το πόρισμα της Εξεταστικής Επιτροπής της Βουλής έχει εξεταστεί ως μάρτυρας και στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, ανέφερε, «ότι οι προκατασκευασμένες εγκύκλιοι, η μεθόδευση ελέγχων και ο περιορισμός των ελεγκτικών δυνατοτήτων των ελεγκτών οδήγησαν στην εγκατάσταση ενός ευρύτατου συστήματος τεχνητών συνθηκών απόσπασης ενισχύσεων από επιτήδειους εις βάρος των παραγωγικών παραγωγών». Μάλιστα, «με την αλλαγή της ΚΑΠ 2023 -2027 αυτό το φαινόμενο ενισχύθηκε και μετακινήθηκε από τα βοσκοτόπια χωρίς ζώα και στα οικολογικά σχήματα».
Ζαλίδης: Δέσμευση 40.000 ΑΦΜ από ΟΠΕΚΕΠΕ
Σε σημαντικές αποκαλύψεις σχετικά με τα ΚΥΔ και το ρόλο τους στις επιδοτήσεις για τα οικολογικά σχήματα είχε προβεί κατά τη διάρκεια της κατάθεσής του στην Εξεταστική Επιτροπή της Βουλής, ο αντιπρόεδρος του ΟΠΕΚΕΠΕ, Γιώργος Ζαλίδης. Ειδικότερα, όπως είχε αναφέρει, περί τα 40 ΚΥΔ είχαν μετατραπεί σε βιομηχανία πλαστών δικαιολογητικών για να αποσπούν παράνομες επιδοτήσεις μέσω του ΟΠΕΚΕΠΕ.
Ο μάρτυρας είχε επισημάνει πως είχαν διενεργηθεί έλεγχοι σε 100.000 ΑΦΜ δικαιούχων ενισχύσεων για οικολογικά σχήματα και είχαν δεσμευτεί περίπου 40.000 ΑΦΜ καθώς εντοπίστηκαν σοβαρές παρατυπίες.
«Αυτά τα 40 ΚΥΔ αντιπροσωπεύουν το 8% των συνολικών που λειτουργούν στην χώρα. Το θέμα έχει και χωρικές διαστάσεις» είχε τονίσει ο κ. Ζαλίδης ενώ όπως είχε επισημάνει «κάποια από τα ΚΥΔ αυτά λειτουργούν στην Κρήτη, κάποια άλλα στην Θεσσαλία και αλλού».
Παράλληλα, πρόσθεσε ότι τα στοιχεία έχουν ήδη διαβιβαστεί στην οικονομική αστυνομία και την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και η έρευνα είναι σε εξέλιξη.
Το ερώτημα βέβαια που εύλογα τίθεται είναι κατά πόσο τα ΚΥΔ έδρασαν σε συνεργασία με στελέχη του ΟΠΕΚΕΠΕ ή πολιτικά πρόσωπα, προκειμένου να κατευθυνθούν επιδοτήσεις σε ημέτερους, όπως έγινε με τις επιδοτήσεις με τα βοσκοτόπια.
Πηγή: datajournalists.co.uk
