Έφη Κουτσοκώστα
Τρεις ηγέτες σε μία ιστορική συνάντηση και τρία διαφορετικά και ενίοτε αντικρουόμενα οράματα
Ντόναλντ Τραμπ, Σι Τζινπίνγκ, Βλαντιμίρ Πούτιν. Τρεις ηγέτες σε μία ιστορική συνάντηση και τρία διαφορετικά και ενίοτε αντικρουόμενα οράματα για τη νέα διεθνή τάξη πραγμάτων. Και η Ευρώπη παντελώς απούσα.
Ποτέ άλλοτε οι ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ρωσίας και της Κίνας δεν κάθισαν μαζί, χωρίς την παρουσία άλλων ηγετών, γύρω από ένα τραπέζι για να συζητήσουν παγκόσμια ζητήματα.
Στις εναρκτήριες δηλώσεις του, ο Τραμπ ανέφερε ότι οι ηγέτες «γράφουν πραγματικά ιστορία» και απομακρύνονται από μια εποχή διπλωματίας κατά την οποία οι ηγέτες απέφευγαν τον διάλογο με τους αντιπάλους τους.
Ωστόσο, δεν είναι βέβαιο ότι κάποιος από τους τρεις ηγέτες, πέραν του ύψιστου συμβολισμού της τριμερούς κατάφερε να φτάσει λίγο πιο κοντά σε κάποιον από τους στόχους του. Η συνάντηση διήρκεσε λιγότερο από 90 λεπτά και οι ηγέτες δεν ανακοίνωσαν κάποιο συγκεκριμένο αποτέλεσμα της συνόδου για κάποια από τα μεγάλα ανοιχτά μέτωπα είτε τα πολεμικά είτε της κούρσας του ανταγωνισμού για την τεχνητή νοημοσύνη.
Οι επιδιώξεις Τραμπ, Πούτιν και Σι γύρω από το τραπέζι

Ο Τραμπ, που διανύει την τελευταία φάση της θητείας του και ο οποίος εκφράζει ανησυχίες για τη διάδοση των πυρηνικών όπλων ήδη από τη δεκαετία του 1970, δήλωσε κατά την έναρξη της συνάντησης ότι επιθυμούσε να εστιάσει στη μείωση των εξοπλισμών, ένα επίτευγμα που θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος της παρακαταθήκης του.
Ο Πούτιν είδε τη συνάντηση ως ευκαιρία για να θέσει στο επίκεντρο τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία με τους δικούς του όρους. Η Μόσχα επιδιώκει την αναδιάρθρωση της αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην Ευρώπη, προβάλλοντας μεταξύ άλλων το αίτημα για περιορισμό της στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Ευρώπη.
Στην εναρκτήρια τοποθέτησή του, ο Πούτιν επιχείρησε να παρουσιάσει τη Ρωσία ως γεωπολιτικό ισότιμο εταίρο των ΗΠΑ και της Κίνας, τονίζοντας ότι οι χώρες αυτές φέρουν κοινή ευθύνη για τη «διαφύλαξη και ενίσχυση» του διεθνούς δικαίου.
Ο Σι εστίασε στον ρόλο της Κίνας στην προώθηση της διεθνούς ειρήνης και σταθερότητας, αναφερόμενος στις ιδιαίτερες ευθύνες που επωμίζονται οι ηγέτες σε ένα «παγκόσμιο χωριό» και προτρέποντάς τους να «εγκαταλείψουν τη νοοτροπία του Ψυχρού Πολέμου».
Η Κίνα διαθέτει πολύ μικρότερο πυρηνικό οπλοστάσιο σε σύγκριση με τις ΗΠΑ ή τη Ρωσία και έχει καταστήσει σαφές ότι δεν επιθυμεί να εμπλακεί σε συνομιλίες για τον έλεγχο των εξοπλισμών προτού γεφυρώσει το χάσμα. Ωστόσο, ο Κινέζος ηγέτης απέφυγε και πάλι να εμπλακεί στις διαπραγματεύσεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η Ρωσία επιχείρησε να παρουσιάσει την τριμερή συνάντηση ως μια «νέα Γιάλτα», προκαλώντας συγκρίσεις μεταξύ της συνόδου της Πέμπτης και της οκταήμερης διάσκεψης του Φεβρουαρίου του 1945, κατά την οποία ο Πρόεδρος Φράνκλιν Ντ. Ρούζβελτ, ο Βρετανός Πρωθυπουργός Ουίνστον Τσόρτσιλ και ο Σοβιετικός ηγέτης Ιωσήφ Στάλιν συζήτησαν για το μεταπολεμικό μέλλον της Γερμανίας και της Ευρώπης.
Εκείνη η συνάντηση συνέβαλε στη διαμόρφωση του πολιτικού διαχωρισμού της μεταπολεμικής Ευρώπης και έθεσε σημαντικά θεμέλια για τον Ψυχρό Πόλεμο.
Η σκιά μιας «νέας Γιάλτας» και οι αντιδράσεις
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι είχε προειδοποιήσει κατά μιας «Γιάλτας 2.0», όπου θα λαμβάνονταν αποφάσεις για τη χώρα του χωρίς τη συγκατάθεση του λαού της και χωρίς καν την παρουσία της Ευρώπης η οποία παρακολουθούσε από απόσταση και με αρκετή αμηχανία.
Το Πεκίνο είχε εκφράσει τη δυσαρέσκειά του για την αναφορά της Μόσχας στη Γιάλτα. Η Κίνα επιδιώκει να αναγνωριστεί ως μεγάλη δύναμη, ωστόσο έχει αντιταχθεί στη συμμετοχή της σε διαπραγματεύσεις για την τύχη μιας χώρας, ερήμην της ίδιας της χώρας, μια στάση που πηγάζει από την ιστορική της πικρία για τις συμφωνίες μεταξύ μεγάλων δυνάμεων, οι οποίες οδήγησαν στον διαμελισμό κινεζικών εδαφών και στην υπονόμευση της κυριαρχίας της το 19ο αιώνα και στις αρχές του 20ού.
Πριν από την έναρξη της συνόδου, ο Τραμπ είχε κατ' ιδίαν συνάντηση με τον Πούτιν, τον οποίο ο Αμερικανός Πρόεδρος αποκάλεσε «φίλο του». Η συνάντηση διήρκεσε 40 λεπτά και σίγουρα συζήτησαν τις εξελίξεις στο ρωσοουκρανικό μέτωπο, χωρίς ωστόσο, να κάνουν δηλώσεις προς τους δημοσιογράφους.
Η μεγάλη είδηση, πάντως, παραμένει για αυτή την πλευρά του Ατλαντικού, η απουσία του ευρωπαϊκού παράγοντα που φαίνεται να έχει χάσει τη δυναμική του ως γεωπολιτικός παίκτης, που αρκείται να παρακολουθεί τους μεγάλους του κόσμου να αποφασίζουν και για το μέλλον της Γηραιάς Ηπείρου. Και την ώρα που ο Τραμπ επαναφέρει τον Πούτιν στο επίκεντρο της Διεθνούς σκηνής, εκείνοι συναντιούνται στο Βερολίνο για μία Σύνοδο των Προθύμων με επίκεντρο τη συνέχιση της στήριξης της Ουκρανίας στον πόλεμο.
Από την «παγίδα του Θουκυδίδη», στην «Δαμόκλειο Σπάθη»: Οι αναφορές του Σι στην αρχαία ιστορία

Γιάννης Κουτρουμπής
Όρους και αναφορές από την αρχαία ιστορία επιστρατεύει ο Σι Τζινπίνγκ για να προειδοποιήσει για τους κινδύνους που εγκυμονεί η αντιπαράθεση μεγάλων δυνάμεων. Μέσα σε λίγους μήνες, ο Κινέζος πρόεδρος επικαλέστηκε την «παγίδα του Θουκυδίδη», μιλώντας για τον ανταγωνισμό ΗΠΑ και Κίνας, και τη «Δαμόκλειο Σπάθη», περιγράφοντας τη διαρκή απειλή των πυρηνικών όπλων. Δύο αναφορές με διαφορετική ιστορική αφετηρία, αλλά με κοινό μήνυμα για τις συνέπειες μιας σύγκρουσης που θα μπορούσε να ξεφύγει από κάθε έλεγχο.
Η πιο πρόσφατη αναφορά έγινε την Πέμπτη (19/11), κατά την ιστορική τριμερή Σύνοδο Κορυφής στη Σενζέν, όπου ο Σι συναντήθηκε με τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν.
Ο Κινέζος πρόεδρος ζήτησε την απαγόρευση και καταστροφή των πυρηνικών όπλων, επιλέγοντας να αναφερθεί συμβολικά στη Δαμοκλείο Σπάθη για να αναδείξει τον κίνδυνο ενός πυρηνικού πολέμου.
Δεν ήταν, ωστόσο, η πρώτη φορά που ο Σι αναζήτησε στην αρχαία Ελλάδα έναν παραλληλισμό με τη σύγχρονη γεωπολιτική πραγματικότητα. Τον περασμένο Μάιο, κατά τη συνάντησή του με τον Τραμπ στο Πεκίνο, είχε αναφερθεί στην παγίδα του Θουκυδίδη, θέτοντας το ερώτημα εάν οι δύο χώρες μπορούν να αποφύγουν μια σύγκρουση όπως εκείνη της αρχαίας Αθήνας και της Σπάρτης.
Η «Δαμόκλειος Σπάθη» των πυρηνικών όπλων
«Τα πυρηνικά όπλα είναι η Δαμόκλειος Σπάθη που κρέμεται πάνω από την ανθρωπότητα», δήλωσε ο Σι Τζινπίνγκ στη Σενζέν, σύμφωνα με το κινεζικό πρακτορείο Xinhua.
Ο Κινέζος πρόεδρος υποστήριξε ότι τα πυρηνικά όπλα πρέπει να απαγορευτούν πλήρως και να καταστραφούν ολοσχερώς, με τελικό στόχο έναν κόσμο χωρίς πυρηνικά.
«Ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει ποτέ να διεξαχθεί», πρόσθεσε, υπογραμμίζοντας την ανάγκη διαλόγου και πρόληψης κρίσεων μεταξύ των τριών χωρών.
Η τοποθέτησή του έγινε εφόσον είχε λήξει η συνθήκη New START, η οποία περιόριζε τα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια των ΗΠΑ και της Ρωσίας. Ο Τραμπ επιδιώκει τη συμμετοχή της Κίνας σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ελέγχου των εξοπλισμών, ενώ ο Σι προβάλλει τον στόχο της πλήρους εξάλειψής τους.
Η αναφορά στη Δαμόκλειο Σπάθη, πάντως, δεν είναι καινούργια στον λόγο του Κινέζου προέδρου. Την είχε χρησιμοποιήσει και το 2017, σε ομιλία του στην έδρα του ΟΗΕ στη Γενεύη, αναφερόμενος στην ανάγκη πυρηνικού αφοπλισμού.
Τι συμβολίζει η Δαμόκλειος Σπάθη
Η ιστορία του Δαμοκλή τοποθετείται στην αρχαία Σικελία, στην αυλή του Διονυσίου, τυράννου των Συρακουσών, και έγινε γνωστή κυρίως μέσα από το έργο του Ρωμαίου ρήτορα και φιλοσόφου Κικέρωνα.
Ο Δαμοκλής, θαυμάζοντας τον πλούτο και την εξουσία του ηγεμόνα, θεωρούσε ότι εκείνος ζούσε την πιο ευτυχισμένη ζωή. Ο Διονύσιος αποφάσισε τότε να του παραχωρήσει για λίγο τη θέση του, επιτρέποντάς του να απολαύσει όλες τις ανέσεις και τα προνόμια του θρόνου.
Η ευχαρίστηση, όμως, δεν κράτησε πολύ. Πάνω από το κεφάλι του Δαμοκλή κρεμόταν ένα κοφτερό σπαθί, συγκρατημένο από μία και μοναδική τρίχα αλόγου, που μπορούσε να κοπεί ανά πάσα στιγμή. Μπροστά στον διαρκή κίνδυνο, ο Δαμοκλής δεν μπορούσε πλέον να απολαύσει τα προνόμιά του. Το δίδαγμα ήταν ότι η εξουσία, όσο μεγάλη κι αν είναι, συνοδεύεται από φόβο και ανασφάλεια.
Έκτοτε, η Δαμόκλειος Σπάθη καθιερώθηκε ως σύμβολο μιας απειλής που παραμένει διαρκώς παρούσα, ακόμη και όταν δεν εκδηλώνεται. Με αυτή την εικόνα ο Σι περιέγραψε τα πυρηνικά όπλα ως έναν κίνδυνο που εξακολουθεί να απειλεί την ανθρωπότητα ακόμη και σε περιόδους ειρήνης.
Η «παγίδα του Θουκυδίδη» και ο ανταγωνισμός ΗΠΑ - Κίνας
Τον Μάιο του 2026, ο Σι είχε χρησιμοποιήσει μια διαφορετική αναφορά στην αρχαία Ελλάδα για να περιγράψει τις σχέσεις Πεκίνου και Ουάσιγκτον.
Κατά τη συνάντησή του με τον Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο, είχε θέσει το ερώτημα «Μπορούν η Κίνα και οι ΗΠΑ να ξεπεράσουν την παγίδα του Θουκυδίδη και να δημιουργήσουν ένα νέο πρότυπο σχέσεων;».
Η «παγίδα του Θουκυδίδη» περιγράφει τον κίνδυνο πολέμου όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί να εκτοπίσει μια ήδη κυρίαρχη από τη θέση της. Η έννοια έγινε ευρύτερα γνωστή από τον Αμερικανό πολιτικό επιστήμονα Γκράχαμ Άλισον, ο οποίος την αξιοποίησε για να αναλύσει τον ανταγωνισμό μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας.
Η ιστορική της αφετηρία βρίσκεται στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, που ξέσπασε το 431 π.Χ. ανάμεσα στην Αθήνα και τη Σπάρτη. Ο Θουκυδίδης, στο έργο του «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου», απέδωσε τη βαθύτερη αιτία της σύγκρουσης στην αυξανόμενη ισχύ της Αθήνας και στον φόβο που αυτή προκαλούσε στη Σπάρτη.
Η Αθήνα ενίσχυε τη ναυτική και πολιτική της επιρροή, ενώ η Σπάρτη έβλεπε να απειλείται η ισορροπία δυνάμεων στον ελληνικό κόσμο. Ο ίδιος ο Θουκυδίδης δεν χρησιμοποίησε ποτέ τον όρο «παγίδα».
Πρόκειται για μια σύγχρονη ερμηνεία της ιστορικής του παρατήρησης, η οποία δεν σημαίνει ότι ο πόλεμος μεταξύ μιας ανερχόμενης και μιας κυρίαρχης δύναμης είναι αναπόφευκτος. Αυτό ήταν και το μήνυμα του Σι, ότι η Κίνα και οι ΗΠΑ πρέπει να αναζητήσουν τρόπους συνύπαρξης, ώστε ο ανταγωνισμός τους να μην οδηγήσει σε στρατιωτική αναμέτρηση.
Από τον φόβο της Σπάρτης στην πυρηνική απειλή
Παρότι προέρχονται από διαφορετικές ιστορικές αφηγήσεις, οι δύο αναφορές του Σι Τζινπίνγκ συνδέονται με τους κινδύνους που δημιουργεί η αντιπαράθεση μεταξύ ισχυρών κρατών. Η «παγίδα του Θουκυδίδη» περιγράφει πώς ο φόβος απέναντι στην άνοδο μιας άλλης δύναμης μπορεί να οδηγήσει σε πόλεμο.
Η «Δαμόκλειος Σπάθη» υπενθυμίζει ότι ακόμη και χωρίς ανοιχτή σύγκρουση, η ύπαρξη πυρηνικών οπλοστασίων συνιστά διαρκή απειλή. Από τη διμερή συνάντηση του Πεκίνου στην τριμερή σύνοδο της Σενζέν, ο Κινέζος πρόεδρος αξιοποιεί την αρχαία ελληνική ιστορία για να αναδείξει την ανάγκη συνεννόησης μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
Το κοινό μήνυμα των δύο αναφορών είναι ότι η ισχύς από μόνη της δεν εγγυάται την ασφάλεια, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από φόβο, καχυποψία και τον κίνδυνο μιας σύγκρουσης με ανεξέλεγκτες συνέπειες.











