Φανή Δημητροκάλη

Από τη μουσική που ακούμε το πρωί στο Spotify και τις σειρές που επιλέγουμε το βράδυ στο Netflix, μέχρι τα ρούχα που αγοράζουμε ή τα μέρη που συχνάζουμε, οι καθημερινές μας επιλογές μοιάζουν πιο προσωπικές από ποτέ. Είναι όμως έτσι;

Πίσω από κάθε «πρόταση για εσάς» κρύβονται μαθηματικοί αλγόριθμοι που δεν ανακαλύπτουν απλώς τι μας αρέσει, αλλά διαμορφώνουν σταδιακά την ίδια μας την αισθητική.

Η παραίσθηση της προσωπικής επιλογής

Κάποτε, η ανακάλυψη μιας νέας μουσικής ζώνης, ενός βιβλίου ή ενός στιλ ένδυσης απαιτούσε προσωπικό ψάξιμο, τυχαίες συναντήσεις ή συζητήσεις με φίλους. Σήμερα, η διαδικασία αυτή έχει αυτοματοποιηθεί. Οι πλατφόρμες ανησυχούν για την ικανοποίησή μας και μας προσφέρουν περιεχόμενο προσαρμοσμένο στα μέτρα μας.

Ωστόσο, αυτή η «εξατομίκευση» δημιουργεί ένα παράδοξο: αντί να διευρύνει τους ορίζοντές μας, μας εγκλωβίζει σε αυτό που ονομάζεται «θάλαμος αντήχησης της αισθητικής» (aesthetic echo chamber). Ο αλγόριθμος σάς δείχνει αυτό που ήδη γνωρίζει ότι θα σας αρέσει, ενισχύοντας συνεχώς τις ίδιες προτιμήσεις και αποκλείοντας το απρόσμενο.

Η ομογενοποίηση της κουλτούρας: Γιατί όλα αρχίζουν να μοιάζουν ίδια;

Παρατηρώντας τις σύγχρονες τάσεις στη μόδα, τη διακόσμηση ή ακόμα και την αρχιτεκτονική των καφέ στις μεγάλες πόλεις, εντοπίζεται μια έντονη ομοιομορφία.

Τάσεις στα social media εμφανίζονται και εξαφανίζονται με καταιγιστικούς ρυθμούς, παρασύροντας μάζες χρηστών στην υιοθέτηση της ίδιας ακριβώς εμφάνισης.

Μουσική & Κινηματογράφος: Παραγωγές σχεδιάζονται με βάση τα δεδομένα ακροαματικότητας και θέασης, οδηγώντας συχνά σε δοκιμασμένες συνταγές που στερούνται ρίσκου και αυθεντικότητας.

Όταν η επιτυχία μετριέται με βάση τα clicks και το engagement, η αισθητική προσαρμόζεται στον χαμηλότερο κοινό παρονομαστή αυτού που είναι ευχάριστο στο ευρύ κοινό.

Η απώλεια του «τυχαίου» και του «λάθους»

Το πραγματικά προσωπικό γούστο δεν διαμορφώνεται μόνο από αυτά που μας αρέσουν αμέσως, αλλά και από τις «λάθος» επιλογές — το βιβλίο που αγοράσαμε τυχαία και μας δυσκόλεψε, τη μουσική που στην αρχή μας ξένισε αλλά αργότερα αγαπήσαμε.

Οι αλγόριθμοι εξαλείφουν την τριβή και το ρίσκο. Μας προσφέρουν μια εμπειρία χωρίς εκπλήξεις, στερώντας μας όμως την ευκαιρία να αναπτύξουμε κριτική αισθητική σκέψη.

Πώς επανακτούμε την αισθητική μας αυτονομία;

Η λύση δεν είναι η πλήρης απόρριψη της τεχνολογίας, αλλά η συνειδητή χρήση της.

Βγείτε εσκεμμένα εκτός των προτάσεων του αλγορίθμου. Ακούστε έναν ραδιοφωνικό σταθμό, ξεφυλλίστε ένα περιοδικό ή ζητήστε προτάσεις από φίλους.

Δοκιμάστε να δείτε μια ταινία ή να ακούσετε ένα άλμπουμ χωρίς να διαβάσετε πρώτες κριτικές ή να δείτε βαθμολογίες.

Την επόμενη φορά που θα αγοράσετε κάτι ή θα ενθουσιαστείτε με μια τάση, αναρωτηθείτε: «Μου αρέσει πραγματικά ή απλώς το έχω δει 50 φορές στην ροή μου;»