Ο αριθμός αυτός αφορά θανάτους πέραν εκείνων που οφείλονται στις ήδη αυξημένες θερμοκρασίες λόγω της κλιματικής αλλαγής - Θα πληγεί επίσης ο εφοδιασμός με τρόφιμα σε παγκόσμιο επίπεδο.
Δραματικές είναι οι εκτιμήσεις επιστημόνων που ασχολούνται με την κλιματική αλλαγή, αναφορικά με τις επιπτώσεις που θα έχει το φαινόμενο Ελ Νίνιο μέσα στο επόμενο χρονικό διάστημα.
Σύμφωνα με νέα έκθεση, περισσότεροι από 450.000 άνθρωποι εκτιμάται πως θα χάσουν τη ζωή τους εξαιτίας της επιπλέον ζέστης που θα προκαλέσει το εν λόγω φαινόμενο. Ο αριθμός αυτός αφορά θανάτους πέραν εκείνων που οφείλονται στις ήδη αυξημένες θερμοκρασίες λόγω της κλιματικής αλλαγής. Το φαινόμενο θα πλήξει όλο τον πλανήτη: από την Ινδονησία έως την Ινδίακαι από τη Νιγηρία έως τις ΗΠΑ. Αναμένονται επίσης πολλοί περαιτέρω θάνατοι, λόγω της ξηρασίας, των πυρκαγιών και των πλημμυρών που συνοδεύουν το Ελ Νίνιο.
«Ο Ελ Νίνιο έχει πλέον εδραιωθεί και θα ενταθεί ως ένα φαινόμενο πολύ ισχυρής έντασης τους επόμενους μήνες, με σημαντικές επιπτώσεις στη θερμοκρασία και τις βροχοπτώσεις καθώς και στους κινδύνους πλημμυρών, ξηρασιών και ακραίας ζέστης», είχε υπογραμμίσει πριν από λίγες εβδομάδες ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός.
Απαιτούνται μέτρα προστασίας για να σωθούν ζωές
Οι θάνατοι που οφείλονται στη ζέστη εκτιμήθηκαν σε περιφερειακό επίπεδο· οι ερευνητές δήλωσαν ότι, βάσει των προβλέψεων, εντοπίστηκαν οι περιοχές όπου θα μπορούσαν να ληφθούν μέτρα προστασίας του πληθυσμού και να σωθούν ζωές.
Τέτοια μέτρα θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν καλύτερες προβλέψεις για τη ζέστη, κέντρα δροσιάς (όπου οι πολίτες θα μπορούν να βρουν καταφύγιο), ενίσχυση του προσωπικού σε υγειονομικές μονάδες κατά τις περιόδους με τις υψηλότερες θερμοκρασίες, καθώς και μέτρα προστασίας για τους εργαζόμενους σε εξωτερικούς χώρους.
Ζέστη… «Γκοτζίλα»
Το Ελ Νίνιο που… θερμαίνει αυτή τη στιγμή τον πλανήτη, ξεπέρασε τη Δευτέρα το ρεκόρ υψηλότερης θερμοκρασίας που έχει καταγραφεί ποτέ για το εν λόγω φαινόμενο, αρκετούς μήνες πριν από την αναμενόμενη κορύφωσή του. Η ζέστη είναι τόσο έντονη σε σύγκριση με προηγούμενα φαινόμενα, ώστε οι επιστήμονες τη χαρακτήρισαν «συγκλονιστική» και μεγέθους «Γκοτζίλα».
Όπως δήλωσε ο καθηγητής Michael Greenstone (συνιδρυτής του Climate Impact Lab και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο, ο οποίος συμμετείχε στη σύνταξη της εν λόγω έκθεσης), ο αριθμός για 451.000 θύματα «μπορεί να προκαλεί μούδιασμα», τονίζοντας ουσιαστικά πως αφορά σχεδόν ολόκληρο τον πληθυσμό: «γονείς και παιδιά, παππούδες, γείτονες, ανθρώπους που πηγαίνουν στη δουλειά, φροντίζουν τις οικογένειές τους και ζουν τη ζωή τους».
Πότε και ποιοι θα πληγούν
Η εκτίμηση για τους θανάτους αφορά την περίοδο από τον Σεπτέμβριο έως τον Φεβρουάριο του 2027, χρονικό διάστημα για το οποίο υπάρχουν διαθέσιμες προβλέψεις θερμοκρασίας. Ωστόσο, αναμένεται ότι τα αυξημένα επίπεδα θανάτων λόγω ζέστης θα συνεχιστούν έως τον Ιούνιο ή τον Ιούλιο του 2027.
Οι χώρες που θα πληγούν περισσότερο τους επόμενους έξι μήνες είναι οι χώρες που ζουν στην τροπική ζώνη: Νιγηρία, Ινδονησία, Σουδάν, Ινδία και Βραζιλία. Οι ΗΠΑ συγκαταλέγονται στις 20 χώρες που θα επηρεαστούν περισσότερο, με προβλεπόμενους 3.500 επιπλέον θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη. Σε ευρύτερο επίπεδο, θα πληγούν έντονα η Νοτιοανατολική Ασία και η περιοχή Σαχέλ στην Αφρική (βρίσκεται νότια της ερήμου Σαχάρα και αποτελεί το βόρειο όριο της υποσαχάριας Αφρικής).
Ο εφοδιασμός με τρόφιμα θα πληγεί επίσης από το Ελ Νίνιο, καθώς το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Επισιτισμού προειδοποίησε τον Αύγουστο ότι οι επιπτώσεις του φαινομένου ενδέχεται να οδηγήσουν περίπου 50 εκατομμύρια ανθρώπους σε κατάσταση οξείας πείνας και να προκαλέσουν άνοδο των τιμών.
Μήνυμα από το… μέλλον
Το φαινόμενο Ελ Νίνιο αποτελεί επίσης ένα «μήνυμα από το μέλλον μας», δήλωσαν οι ερευνητές, καθώς ωθεί τις θερμοκρασίες σε επίπεδα που η κλιματική κρίση προβλέπεται να επιφέρει σε 20 χρόνια από σήμερα.
«Η ενίσχυση της απόκρισης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και η καλύτερη στόχευση των προσπαθειών μας μπορούν να σώσουν πολλές ζωές φέτος», δήλωσε η Δρ Tamma Carleton του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ, συν-συγγραφέας της έκθεσης. «Ωστόσο, σε 20 χρόνια από τώρα, όταν οι σημερινές ακραίες θερμοκρασίες θα έχουν γίνει η νέα κανονικότητα, δεν θέλουμε να βρισκόμαστε σε μια διαρκή κατάσταση έκτακτης ανάγκης… Πρέπει να κινητοποιηθούμε άμεσα για να σχεδιάσουμε, να εφαρμόσουμε και να αξιολογήσουμε τα εργαλεία που θα σώσουν ζωές τα επόμενα χρόνια».
⇒ Οι εκτιμήσεις της έκθεσης βασίστηκαν σε μεθόδους που έχουν υποβληθεί σε επιστημονική αξιολόγηση (peer-review) και παρακολουθούν τη μηνιαία συσχέτιση μεταξύ της θερμοκρασίας και των επιπλέον θανάτων που οφείλονται στη ζέστη, σε 24.378 περιοχές ανά τον κόσμο. Τα στοιχεία αυτά συνδυάστηκαν με τις προβλέψεις για υψηλότερες θερμοκρασίες λόγω του Ελ Νίνιο τους επόμενους μήνες. Ως βάση σύγκρισης χρησιμοποιήθηκε ο αριθμός των θανάτων από τη ζέστη κατά τη διάρκεια ενός μέσου μήνα, για την περίοδο 1996-2025.
⇒ Ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο την περίοδο 1877-1878 είχε προκαλέσει τον θάνατο περισσότερων από 50 εκατομμυρίων ανθρώπων λόγω ξηρασίας και λιμού, πλήττοντας την Ινδία, τη Βραζιλία και την Κίνα.
Η Θεσσαλία κινδυνεύει να γίνει… Σαχάρα. Ανησυχητικές εκτιμήσεις για την ξηρασία
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα μελετών, τα επεισόδια ξηρασίας αυξάνονται, έχουν μεγαλύτερη δριμύτητα και διάρκεια και πλήττουν μεγαλύτερο ποσοστό έκτασης.
Σε έρημο Σαχάρα κινδυνεύει να μετατραπεί τις επόμενες δεκαετίες η Θεσσαλία αν δεν ληφθούν σοβαρά και ουσιαστικά μέτρα.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα μελετών του Εργαστηρίου Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων του πανεπιστημίου Θεσσαλίας για το θεσσαλικό διαμέρισμα, τα επεισόδια ξηρασίας αυξάνονται (σχεδόν διπλασιάζονται για την περίοδο 2070-2100), έχουν μεγαλύτερη δριμύτητα και διάρκεια και πλήττουν μεγαλύτερο ποσοστό έκτασης.
Αυτά τα αποτελέσματα αποτελούν μέρος μιας συνολικότερης έρευνας που εκπονήθηκε στο Εργαστήριο Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών.
Μεταξύ άλλων η ίδια έρευνα εντοπίζει σημαντική αύξηση της δριμύτητας της ξηρασίας για την μελλοντική περίοδο 2070-2100 και για τα δύο κοινωνικοοικονομικά σενάρια κλιματικής αλλαγής, δηλαδή υπάρχει εμφανέστατη μετάβαση από τις μικρές έως μέσες τιμές ξηρασίας στις υψηλές τιμές ξηρασίας.
Ανθρωπογενής πίεση
Πιο αναλυτικά, πρόσφατη μελέτη των υδατικών αποθεμάτων της Θεσσαλίας, όπως τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας κ. Νικήτας Μυλόπουλος, επιβεβαιώνει ότι το υδατικό δυναμικό της Θεσσαλίας δέχεται εδώ και δεκαετίες τη μεγαλύτερη ανθρωπογενή πίεση για την κάλυψη αρδευτικών αναγκών συγκριτικά με τα υπόλοιπα διαμερίσματα της χώρας.
Η διατάραξη του υδατικού ισοζυγίου στο μεγαλύτερο μέρος του υδατικού διαμερίσματος και η μεγάλη περιβαλλοντική αλλά και οικονομική καταστροφή που τη συνοδεύει, με την εξάντληση των αποθεμάτων του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα και τη σοβαρή μείωση των παροχών του ποταμού Πηνειού, αποτελεί παράδειγμα περιβαλλοντικού και αναπτυξιακού προβλήματος που χρήζει ιδιαίτερης αντιμετώπισης. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η κάλυψη της αρδευτικής ζήτησης κατά τους μήνες Ιούνιο, Ιούλιο και Αύγουστο, κατά τους οποίους οι ανάγκες των καλλιεργειών είναι υψηλές και οι διατιθέμενες ποσότητες μειωμένες.
Μελέτη των μετεωρολογικών ξηρασιών στη Θεσσαλία έδειξε ότι για το έτος 1989-1990 η ξηρασία είχε περίοδο επαναφοράς μεγαλύτερη από 80 έτη και έπληξε περισσότερο από το 50% της έκτασης της Θεσσαλίας. Σύμφωνα με την μελέτη αυτή, η περιοχή που επηρεάστηκε περισσότερο από το γεγονός της ξηρασίας ήταν η δυτική ορεινή περιοχή, από όπου πηγάζουν ο Πηνειός ποταμός και οι σημαντικότεροι παραπόταμοί του. Τα έντονα φαινόμενα ξηρασίας συνέβαλαν στην μείωση των αρδευόμενων καλλιεργούμενων εκτάσεων, με άμεσο επακόλουθο την μείωση των αποδόσεων των καλλιεργειών και την εξάντληση των υπόγειων και επιφανειακών υδάτινων αποθεμάτων.
Επίσης η διάνοιξη γεωτρήσεων στο καρστικό σύστημα καθώς και η ανεξέλεγκτη λήψη νερού κατά τους καλοκαιρινούς μήνες κυρίως από ιδιωτικές γεωτρήσεις, επηρέασε αρνητικά τα υδατικά αποθέματα του συστήματος.
Ξηρασία
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η ξηρασία είναι ένα ακραίο περιβαλλοντικό φαινόμενο με διάφορες μορφές, ανάλογα με την παράμετρο με την οποία εκφράζεται και ανάλογα με το κλίμα της περιοχής που αναφέρεται. Η ξηρασία, σε αντίθεση με αλλά ακραία γεγονότα, όπως πλημμύρες, καταιγίδες κλπ., έχει συνήθως μεγάλη χρονική διάρκεια και σχετίζεται με περιόδους που η διάθεση των υδατικών πόρων βρίσκεται σε ανεπάρκεια. Ουσιαστικά το κρίσιμο επίπεδο της μεταβλητής με την οποία εκφράζεται η ξηρασία διαφέρει από περιοχή σε περιοχή.
Λαμβάνοντας υπόψη τις συνέπειες και τη διεισδυτικότητα της ξηρασίας, είναι σημαντικό να αξιολογηθεί ο τύπος της ξηρασίας, αλλά και τα χαρακτηριστικά της ξηρασίας (δριμύτητα, διάρκεια και έκταση).
Οι πιο γνωστοί ορισμοί της ξηρασίας είναι:
- Μετεωρολογική ξηρασία: Είναι η μείωση των ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων μιας περιοχής σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο, σημαντικά κάτω από το μέσο όρο της, ή κάτω από μία κρίσιμη τιμή που καθορίζει την έναρξη της ξηρασίας.
- Γεωργική (αγροτική) ξηρασία: Είναι η μείωση της υγρασίας του εδάφους σε τέτοιο βαθμό ώστε η γεωργική παραγωγή να μειώνεται σημαντικά.
- Υδρολογική ξηρασία: Είναι η έλλειψη όχι μόνο ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων, αλλά επιφανειακής και υπόγειας απορροής.
- Ξηρασία Υδατικών Συστημάτων (Κοινωνικο-οικονομική ξηρασία): Ορίζεται ως η αρνητική τιμή της διαφοράς κάθε μορφής προσφοράς και ζήτησης νερού.
